Τρίτη 29 Σεπτεμβρίου 2026

Κοινοβιακή-κοινοκτημονική ζωή : ένα αρχέγονο στοιχείο της ζωής του ανθρώπου - 2

 Κάποιες ομάδες χριστιανών λέει δεν πάει άλλο με αυτή την ιστορία, αυτή δεν είναι θρησκεία που εγώ θέλω να έχω καμία σχέση, δεν θέλω να έχω καμία σχέση, ούτε με τους Πατριάρχες, ούτε με τους Μητροπολίτες, ούτε με τίποτα, δεν θέλω να έχω σχέση με τον αυτοκράτορα, στη συγκεκριμένη περίπτωση ήταν ο Ρωμαίος αυτοκράτορας και του Βυζαντίου. Και εμείς είμαστε δικές μας ομάδες, αυτοί λεγότανε Παυλικιανοί, ήταν μια ομάδα που λεγόταν Παυλικιανοί και δεν ήταν μια ομάδα και αυτή η ομάδα είχε πολλές τάσεις μεταξύ τους, πολλοί από αυτές τις ομάδες που θα σας πω πίστευαν ότι δεν πρέπει να υπάρχουν καν ναοί, δεν πρέπει να υπάρχουν ιερείς ότι κάθε ένας είναι ιερέας του εαυτού του, σας θυμίζει κάτι αυτό και ότι δεν παίρνουνε διαταγές από  κανέναν διότι εμείς ζούμε μεταξύ μας, αλληλουποστηριζόμαστε κοινωνικά, οικονομικά κτλ. και δεν χρειαζόμαστε ούτε βασιλείς, ούτε υπουργούς, ούτε αστυνομίες, ούτε τίποτα. Μόνοι μας τα ζούμε όπως ζούμε, όπως σας είπα του Αμίς, ναι, αυτοί επειδή έχουν γραμμένο εις τα παλαιά τους υποδήματα την κεντρική εξουσία, είτε είναι θρησκευτική, είτε είναι πολιτική, τόσο η θρησκευτική εξουσία, όσο και η πολιτική εξουσία το μόνο που σκέφτεται είναι πως θα τους κόψει το λαιμό και θα γίνονται συγκρούσεις μεταξύ τους.

Οι Παυλικιανοί δέχονται πολλές επιθέσεις από την κεντρική εξουσία. Γύρω στο 950 μχ. αποφασίζει το Βυζάντιο να τελειώνει με αυτούς και τους περνάει από μαχαίρι στην περίπου 100000 άτομα υπολογίζεται ότι έσφαξαν από αυτούς στην Μικρά Ασία και άλλα 150 περίπου 1000 άτομα συνελήφθησαν Παυλικιανοί και το Βυζάντιο τους μετέφερε σε διάφορα σημεία της Πελοποννήσου και κυρίως στην Μακεδονία και κυρίως αυτό που είναι σήμερα Βουλγαρία, νότια Βουλγαρία γιατί σκέφτηκε έτσι το κάμανε όλοι οι αυτοκράτορες, όλες οι αυτοκρατορίες όταν θέλουν να σπάσουν έναν αντίπαλο που είναι επικίνδυνος, σφάζουν, αλλά δεν τους σφάζουν όλους, πολλούς τους παίρνουνε γιατί σκέφτονται ότι αν σπαρούνε θα ξεχαστούνε, είναι δυνατοί γιατί είναι όλοι μαζί, άμα ο ένας είναι εδώ, ο άλλος είναι εκεί, θα ξεδοντιαστούνε. Για κακή τους τύχη τους στον υπολογισμό τοποθέτησαν ένα μεγάλο αριθμό στην νότια Βουλγαρία σημερινή, όπως σας είπα, μέσα σε λίγο διάστημα αυτοί οι Παυλικιανοί που είχαν σταλεί στην νότια Βουλγαρία έχουν πιάσει όλους τους ολόγυρα και τους λένε μπύρι-μπύρι-μπύρι και τους κάνουν παυλικιανούς, δηλαδή βογομήλους. Είναι μια άλλη αίρεση που βρίσκουμε που είναι οι Βογομήλοι, οι βογομήλοι δεν ξέρω αν γνωρίζετε, έξω από τη Θεσσαλονίκη υπάρχει νεκροταφείο βογομήλων, όπως υπάρχουν πολλά νεκροταφεία βογομήλων στη σημερινή Σερβία, στη σημερινή Βοσνία και στη σημερινή Βουλγαρία, διότι εκεί στο 900τόσο, στο 1000τόσο, στο 1100, οι βογομήλοι είναι πολλοί και λένε δεν θέλω να ακούω ιερέα, δεν θέλω να ακούω αυτοκράτορα, το κλασικό είναι αντιεξουσιαστές. Δεν θέλω να έχω ναούς, κάνω τελετές στη φύση γιατί ο Θεός έπλασε τη φύση. Οι γυναίκες να είναι σε ίση ακριβώς θέση με τους άντρες, δεν τρώνε, είναι χορτοφάγοι. ενδιαφέρονται για την εξουσία, ναι και μόλις βλέπουνε κάποιο όργανο της τάξεως και της διοίκησης παθαίνουνε ιλιγγιώδη θυμό και έχουνε μια τάση να συγκρουστούνε μαζί τους και η εξουσία έχει μια τάση να τους χτυπήσει. Έτσι το Βυζάντιο θα χτυπήσει τους βογομήλους, αλλά όχι μόνο το Βυζάντιο, διότι οι Βογομήλοι οι οποίοι ζουν σε ομάδες κοινοκτημονικές και κοινοβιακές, πως σας φαίνεται μες στα δάση πολλοί από αυτούς ή και στις πόλεις αλλά σε δικιές τους κοινοβιακές καταστάσεις οι βογομήλοι θα ζήσουνε μεγάλη επιθετικότητα όχι μόνο από την ορθόδοξη εκκλησία, αλλά και από την καθολική εκκλησία διότι αυτοί είχαν αναπτυχθεί και σε περιοχές βορειότερες δηλαδή στη Σερβία κτλ. όπου είχε μπει η καθολική εκκλησία και είχε κάνει εκείνη την προπαγάνδα της, οπότε με τους Βογομήλους συγκρούονταν πολύ. Αναπτύσσονται τόσο πολύ στην κεντρική Βαλκανική στη Δύση αυτά συμβαίνουν γύρω στο 1000 ας πούμε, έτσι στη Δύση έχει αρχίσει η ανάκαμψη, θέλω στο σημείο αυτό να σας θυμίσω κάτι. Μέχρι περίπου το 1300 μ χ. έλεγες Ανατολή, δηλαδή από την Ελλάδα, από την Ιταλία και ανατολικά και σήμαινε πολιτισμός, έλεγες Δύση δηλαδή από την Ιταλία και δυτικά και σήμαινε καθυστέρηση και βαρβαρότητα, από το 1300 μ χ. και κυρίως το 1400-1500 αυτό αναστρέφεται, η Δύση γίνεται όλο και πιο σημαντική, όλο και πιο προχωρημένη, έτσι ώστε να φτάνουμε στο 18ο και 19ο αιώνα που λες Δύση και είναι ταυτόσημο του πολιτισμού και Ανατολή ταυτόσημη τέλος πάντων αναλογικά της καθυστέρησης, εκεί γύρω στο 1000-1100 η Ανατολή είναι η πολιτισμένη και η Δύση είναι απολίτιστη. Όμως έχει αρχίσει να αντιστρέφεται κάπως η τάση και μέσα σε αυτό γίνονται οι σταυροφορίες το 1096, δηλαδή στο τέλος του 11ου αιώνα, γιατί μας ενδιαφέρουν οι σταυροφορίες, διότι αυτές θα φέρουν άλλους μπελάδες. Στους ηγεμόνες της Ευρώπης θα φέρουν άλλους μπελάδες και σε κάθε εξουσία στην Ευρώπη, γιατί, διότι ξεκινούν οι  σταυροφορίες με του Πάπα την καθοδήγηση, κεντρικές χώρες για τις σταυροφορίες είναι περιοχές της σημερινής Ιταλίας, Γαλλίας, Ισπανίας, Γερμανίας κτλ. Αλλά ο Πάπας είναι η κεντρική και αυτοί στην πρώτη σταυροφορία πάνε με τα πόδια, στη πρώτη σταυροφορία οι σταυροφόροι πήγαν με τα πόδια στα Ιεροσόλυμα, άρα πέρασαν μέσα από τα Βαλκάνια, άρα πέρασαν μέσα από το Βυζάντιο, άρα πέρασαν και μέσα από  τους Βογομήλους. Αμέσως οι Βογόμηλοι τους εξήγησαν, πήγαν στα Ιεροσόλυμα, πολεμήσανε, κάποιοι από αυτούς ξανά γύρισαν, ξανά πέρασαν από τους Βογομήλους, δεύτερος γύρος φροντιστηρίου και επιστρέφουν εκεί γύρω στο 1200 στις περιοχές τους και αρχίζει το πανηγύρι, πρώτος είναι ένας Βάλτο, αυτός ο Βάλτο είναι έμπορος, πλούσιος έμπορος αναλογικά της Λυώνγύρω στο 1100 - 1200 μ χ. το 1200 περίπου πέθανε. Αυτός είναι ένας πλούσιος έμπορος και λέει δεν μπορεί να είσαι χριστιανός και να είσαι πλούσιος, δεν πάει ή είσαι φτωχός ή είσαι χριστιανός, για να είσαι χριστιανός πρέπει να είσαι φτωχός, να είσαι εθελοντικά φτωχός, μάλιστα, αυτό εξ' άλλου έλεγαν και οι Βογομήλοι και έτσι δλινει τα υπάρχοντα του και αρχίζει και δημιουργεί μια σέκτα δικιά του, η σέκτα αυτή ζει σε κοινότητες κοινοβιακά και κοινοκτιμονικά, ζουν όλοι μαζί, μοιράζονται ότι έχουν και δεν έχουν. Δεν έχουν ναούς, αρνούνται ιερείς και φυσικά έχουν στα παλαιότερα των υποδημάτων τους κάθε πατριάρχη και κάθε μητροπολίτη και κάθε αυτοκράτορα και κάθε αρχηγό αστυνομίας, μάλιστα. Αυτός λοιπόν ο Βάλτο είναι στην ουσία παιδί βογομήλων γιατί πέρασε στη Δύση η στάση αυτή της εθελοντικής φτώχιας και ο Βάλτο δημιουργεί ένα μεγάλο κίνημα λέγονταν βαλδεσιανοί, ανοίξτε και το κινητό σας τώρα, οι οποίοι δρουν και εξαπλώνονται, δημιουργούνται κοινότητες και κοινόβια στην κεντρική και δυτική Γαλλία. Ο Πάπας ακούει για αυτούς και λέει δεν πάει άλλο, να επιτρέπω σε αυτούς τους τύπους να προσβάλλουν την καθολική εκκλησία και τη λειτουργία της και αρχίζει τις επιθέσεις εναντίον των βαλδεσιανών, όμως αυτές οι επιθέσεις εναντίον των βαλδεσιανών θα γεννήσουν ακόμη μεγαλύτερο κίνημα, το μεγαλύτερο κίνημα λέγονταν καθαροί ( Καθάγκα) είναι η ελληνική λέξη καθαρός, γιατί αυτοί έγιναν αυτό που έγιναν από ελληνικές πλευρές, δηλαδή περνώντας μέσα από τα Βαλκάνια. Οι καθαροί θα τους έχετε ακούσει, αυτοί οι καθαροί είναι η πιο πεισματική ομάδα, εκεί γύρω στο 1200-1250, είναι χιλιάδες οι καθαροί, έγινε κάτι το οποίο είχε ξεκινήσει ως κύμα, έγινε ωκεανός με τους καθαρούς στη νότια Γαλλία και σε αυτό που είναι σήμερα βορειοδυτική Ιταλία. Και αυτοί ζούνε σε ομάδες κοινοβιακές, κοινοκτημονικές και δημιουργούν δικά τους βιβλία, διδάσκουν οι λιδιοι. Ο Βαλτο δίδασκε ο ίδιος και έλεγε όποιος θέλει παρακαλώ να σηκωθεί και να εξηγήσει εκείνος το Ευαγγέλιο. Και έτσι η καθολική εκκλησία θα σφαγιάσει όλους τους καθαρούς στο 1250, τέλεια σφαγή στην ιστορία της ανθρωπότητας. Δεν έμεινε ένας ζωντανός, η οδηγία ήταν να σφαγούν τα μωρά, να σφαγούν τα βρέφη, να σφαγούν οι έγκυες, να μην μείνει τίποτα, τίποτα. Και όπου βρεθεί οποιοδήποτε κείμενο των ή οποιοδήποτε τεκμήριο των καθαρών να καεί, να καταστραφεί, να μην υπάρχει. Στο Νίκο Σόφης μια φορά διάβασα ότι βρέθηκε ένα σκισμένο κείμενο των καθαρών και αμέσως όσοι ξέρουν τα πράγματα είπαν αυτό κοστίζει τα δισεκατομμύρια του κόσμου, δηλαδή γιατί είναι τόσο τέλεια η καταστροφή αυτής της κοινότητας των καθαρών, αλλά εντάξει τους καθαρούς τους καθάρισε ο Πάπας, όμως παρουσιάζονται νέοι που βγαίνουν και λένε τα ίδια πράγματα. Είναι ένας Άγγλος ο John Wicklin εκεί γύρω στο 1300 που λέει ότι ο καθένας είναι ιερέας του εαυτού του, άρα δεν δέχεται την θρησκεία, την διοίκηση, ας πούμε της θρησκείας. Και επίσης στην Πράγα δημιουργούνται, παρουσιάζονται επίσης παρόμοιοι Οχούς, αν ξέρετε ένα τμήμα των Τσέχων σήμερα ανήκουν σε μια αίρεση που λέγεται χουσιτική αίρεση ακριβώς από αυτόν τον John Wicklin ο οποίος λέει τα ίδια πράγματα ότι είναι ευθύνη του κάθε χριστιανού να ερμηνεύει το Ευαγγέλιο, ότι δεν πρέπει να υπάρχουν φτωχοί και πλούσιοι, ο χριστιανισμός είναι η  θρησκεία της ισότητας, άρα πρέπει να μοιράζονται τα πλούτη και τίθεται ένα μεγάλο ζήτημα, τι γίνεται με τα πλούτη, αυτή είναι η βάση του προτεσταντισμού, όπως ξέρετε, διότι λίγο μετά θα γίνει ο μεγάλος πόλεμος μεταξύ καθολικών και προτεσταντών, έτσι θα προκύψουν και οι Άμις που είπαμε ξεκινώντας. Προσέξτε να δείτε όμως στην περίπτωση της κεντρικής και βόρειας Ευρώπης εκεί γύρω στο 1200 θα παρουσιαστεί ένα καταπληκτικό φαινόμενο πολύ διαδεδομένο, λέγονται αν τις έχετε ακούσει Μπεγκουίνε, είναι γυναίκες είναι και άντρες που λέγονται berglars και τι είναι αυτοί, υπήρξε, δημιουργήθηκε μια τεράστια τάση στις Κάτω Χώρες. Αυτό που είναι σήμερα Βέλγιο, Ολλανδία, περιοχές της Γερμανίας, κάποιες περιοχές της βόρειας Γαλλίας όπου χιλιάδες γυναίκες διαμένουν όλες μαζί σε ένα κτίριο και λέγονται μπεγκουίνες. Υπάρχουν ακόμη στις ΗΠΑ μπεγκουίνες, οι τελευταίες μπεγκουίνες είναι στις ΗΠΑ. Αυτές οι μπεγκουίνες πρόσφατα ο γιός μιας φίλης μου πήγε να εργαστεί στη Φλάνδρα στις Κάτω Χώρες και μου είπε , του λέω που είσαι αγόρι μου, λέει είμαι στη Γάνδη, είμαι στην περιοχή αυτή κτλ. και λέω, πες μου περίπου τη γειτονιά σου και λέει, είναι ένα μεγάλο κτίριο εδώ παράξενο στη γωνία παλιό, λέει του 1500 και εγώ κατοικώ εκεί, λίγο πίσω από αυτό, λέω, μήπως είναι ένα κτίριο μπεγκουίνων, λέει, τι είναι αυτές, λέω, ήταν κάτι γυναίκες οι οποίες πριν 400-500 χρόνια ζούσαν όλες μαζί σε μεγάλα κτίρια, κοιμούνταν στα κτίρια αυτά, στα κτίρια μέσα αυτά υπήρχαν εργαστήρια και έτσι εργάζονταν και έβγαζαν την παραγωγή, μαγείρευαν όλες μαζί, έτρωγαν όλες μαζί, ότι εισόδημα έβγαζαν από τα κεντήματα, από τα υφαντά που έβγαζαν, τα μοιραζόντανε μεταξύ τους. Ήταν πολύ θρησκευόμενες, το έκαναν από θρησκευτική άποψη, αλλά η εκκλησία δεν τις συμπαθούσε καθόλου, διότι αυτές ήταν ανεξαρτητοποιημένες εκεί πέρα σε  αυτό το κτίριο τους. διάβαζαν μόνες τους την Παλιά Διαθήκη και την Καινή και την Ερμήβαλ και αν κάποια αποκτούσε δεσμό, ερωτευόντανε ένα κύριο, μπορούσε να φύγει από το κοινόβιο, δεν ήταν μοναχές, μπορούσες να φύγεις, αλλ΄ζούσαν σε κοινόβιο και αντιστοίχως και οι άντρες που ζούσαν σε κοινόβιο, κοιτάξτε να δείτε, αυτή η ιστορία του μπορεί κάποιος να είναι χριστιανός και να είναι πλούσιος ή να είναι μουσουλμάνος και να είναι πλούσιος και αν μπορεί κανείς να δέχεται ότι ο χριστιανισμός έχει κοινωνικές ανισότητες και οικονομικές ανισότητες και ο μουσουλμανισμός αν δέχεται κοινωνικές ανισότητες, απασχόλησε πολύ τις θρησκείες αυτές, πρέπει να σας πω, ότι η απάντηση στην πίεση που υπήρχε να ζούμε κοινοκτημονικά και κοινοβιακά από πλευράς και των δύο εκκλησιών είναι η εξής - αν θέλετε να ζείτε κοινοβιακά, κοινοκτημονικά δημιουργούμε μοναστήρια, να πάτε σε μοναστήρια για τις εκκλησίες, το να είσαι να ζεις σε μοναστήρια που είναι κοινοβιακό και κοινοκτημονικό είναι μια λύση, διότι υποθέτει η κεντρική εξουσία της εκκλησίας ότι όντας προϊστάμενος των μοναστηριών θα μπορεί να ελέγχει τη τάση την αντιεξουσιαστική που εκ των πραγμάτων φέρνει το κοινοβιακό. Ξέρετε στο Άγιον Όρος ότι υπάρχουν μοναστήρια που δεν ε[ιτρέπουν στον Πατριάρχη να πατήσει ούτε το κατόφλι τους, του λέει, ποιός είσαι εσύ, λέω τώρα, όχι   δεν είναι ο κανόνας, αλλά υπάρχουν τέτοια μοναστήρια και στους Αγίους τόπους υπάρχουν κάποια μοναστήρια τα οποία είναι άγρια, δεν δεχόμαστε καμιά εξουσία στο κεφάλι μας, έτσι πάει πακέτο αυτό το αντιεξουσιαστικό με το κοινοβιακό και το κοινοκτημονικό, έτσι είναι η απάντηση της εκκλησίας, είναι μοναστήρια και αρχίζει αυτή η ιστορία      , τα μοναστήρια τι είναι κοινοβιακή, κοινοκτημονική ζωή, σωστά, μάλιστα, δεν υπάρχει περιουσία στα μοναστήρια, αλλά δεν ανήκει στους μοναχούς, ανήκει σε όλους τους μοναχούς, ανήκει στο μοναστήρι, οι μοναχοι ζουν σε ίση κοινωνική ας πούμε κατάσταση με έναν ηγούμενο ο οποίος τέλος πάντων αναγκαστικά είναι εκεί πέρα, διοικητικά, το λέω αυτό, διότι η απάντηση είναι τα μοναστήρια, αλλά κάποιοι λένε δεν θέλουμε μοναστήρια, θέλουμε να ζούμε τρεις άνθρωποί μόνοι μας, ξέρετε τις σκήτες, ξέρετε τους τελείως μεμονωμένους μοναχούς οι οποίοι πάνε και ζούνε σε ένα βράχο και λέει δεν θέλω κανέναν, τέλειωσε, θα ζω τελείως μόνη μου ή μόνος μου, τρεις-τέσσερις ζουν μόνοι τους και λένε, εμείς θα ζήσουμε κοινοκτημονικά, δεν θέλουμε με κανέναν επαφή. Στο Άγιο Όρος υπάρχουν ένα σωστότερο. Το λέω αυτό διότι είναι μια απάντηση στη τάση που υπάρχει για να ζεις κοινοκτημονικά, κοινοβιακά. Πάντως μοναστήρια έχει η ορθοδοξία και ο καθολικισμός, δεν έχει ο προτεσταντισμός μοναστήρια, έτσι ο πρωτεσταντισμός έχει ομάδες σαν τους Άμις οι οποίες ζουν κοινοβιακά και κοινοκτημονικά με το δικό τους τρόπο, δεν έχουν μοναστήρια, γιατί στον πρωτεσταντισμό υπάρχει μια αμφισβήτηση της έννοιας της κεντρικής θρησκευτικής εξουσίας. Στο Ισλάμ δημιουργούνται επίσης μοναστήρια από μια τάση του Ισλάμ που λέγεται σουφισμός, Αλεβή. Αυτή είναι μια παρόμοια τάση με το χριστιανισμό από αυτές που περιγράψαμε, η Τουρκία έχει τη μεγαλύτερη κοινότητα αλεβή στον κόσμο, αναλογικά περίπου 18 εκατομμύρια Τούρκοι υπολογίζεται ότι είναι αλεβή στα 80 ας πούμε, εντάξει είναι μειοψηφία, αυτοί είναι που έχουνε τα διάφορα μοναστικά τάγματα και τα διάφορα δερβίσικα τάγματα, αυτοί θα ξέρετε ότι βρίσκονται σε μικρές ομάδες, έχει σημασία αυτό που σας λέω, σε μικρές ομάδες, σε μικρούς χώρους, άντρες και γυναίκες μαζί, οι χώροι που βρίσκονται και ψέλνουν μόνοι τους δεν έχουν ιερείς, δεν έχουνε, είναι αυτοί αντιεξουαστικοί. Γι' αυτό ο Ερντογάν τους ξεκαθάρισε πριν από 10 χρόνια πότε έγινε αυτή του φετουλαγκιουλένου, δηλαδή κτλ. αυτοί λοιπόν βρίσκονται σε μικρούς χώρους που λέγονται τεκέδες και είναι σε μικρούς χώρους, δεν έχουν μεγάλα τζαμιά, έχει σημασία αυτό που σας λέω, μικροί χώροι για να είναι αγαπητική η ζωή, για να μπορείς να λειτουργήσεις κοινοκτημονικά και πρέπει να είναι, θα γνωρίζετε ίσως ότι αυτή η τάση των αλεβή ας πούμε δίνει τεράστια έμφαση στο να κάνεις φιλανθρωπικά έργα, είναι ομάδες οι οποίες άλλοι υπηρετούν τους αρρώστους, άλλοι τους φτωχούς κτλ. και δίνουν τα χρήματα τους για να γίνονται σχολεία, νοσοκομεία κτλ. γιατί αυτό, γιατί η απάντηση τελικά των χριστιανικών θρησκειών, της χριστιανικής θρησκείας και της μουσουλμανικής θρησκείας δεν είναι το ζούμε κοινοβιακά και κοινοκτημονικά, είναι μια μειοψηφία αυτή η οποία συνεχίζει να το προσπαθεί.

Ο μέσος χριστιανός, ο μέσος μουσουλμάνος έχει αρκεστεί σε αυτό το οποίο κατέληξε η σοφία των αιώνων που κύλησαν, είμαστε σε ένα κράτος, σε κράτη τα οποία έχουν εξουσίες πολιτικές, σεβόμαστε τις πολιτικές εξουσίες, σεβόμαστε τις θρησκευτικές εξουσίες και ισορροπούμε τα πράγματα κάνοντας φιλανθρωπίες. Η φιλανθρωπία έγινε η δικλίδα για την μείωση των κοινωνικών ανισοτήτων που κανινικά δεν θα έπρεπε να υπάρχει σε θρησκείες σαν το χριστιανισμό και σαν το Ισλάμ. Αλλά τελικά έγινε δεκτό ότι αυτό είναι η σοφή λύση και ίσως είναι, διότι για να έχεις καταλήξει μετά από 2000 χρόνια επεξεργασία σε αυτό, μοιάζει να λειτουργεί ή στον προτεσταντισμό δεν υπάρχουν μοναστήρια, δηλαδή κοινοβιακά, κοινοκτημονικά, αλλά η επιταγή στον προτεσταντισμό ότι ο πλούσιος, ειδικά ο πλούσιος, όλοι κάνουν φιλανθρωπίες ανάλογα με τα κυβικά τους, έτσι ανάλογα με τα κυβικά πρέπει να κάνεις φιλανθρωπίες, αλλά ο πλούσιος δεν υπάρχει περίπτωση, πρέπει να κάνει πολλές φιλανθρωπίες για να γίνει δεκτός και στο χριστιανισμό και στο Ισλάμ. Στον δε χριστιανισμό εκείνοι οι οποίοι είναι πιο άτεγκτοι στο να κάνουν οι πλούσιοι φιλανθρωπίες, είναι οι προτεστάντες. Στο θα ακούτε κάποιους πάμπλουτους όπως, είναι ξέρω έγώ ο Bill Gates εκείνος που έχει τα χρήματα στο χρηματιστήριο παρά πολύ δυνατός φίλος του, το ξεχνάω τώρα, ένας ηλικιωμένος κύριος ο Buffet πως λέει και διαβάζει στην εφημερίδα ότι έκανε τη διαθήκη του και στα παιδιά του αφήνει αστεία ποσά, λέγοντας ότι δεν χρειάζονται πολλά χρήματα, διότι αλλιώς θα γίνουν άχρηστα και τεράστια χρήματα δισεκατομμύρια δολάρια τα δίνουμε σε αυτό, στο ένα, στο άλλο κτλ. ο Bill Gates επίσης έχει το ίδρυμα, Μίντα πως λέγεται, θεωρείται ότι έχει διαθέσει τα περισσότερα   χρήματα καταγεγραμμένα σε έργα φιλανθρωπίας στον κόσμο και είναι προτεστάντης, ο προτεσταντισμός έχει δώσει αυτή την απάντηση ότι ο πλούσιος πρέπει οπωσδήποτε να κάνει έργα κοινωνικής προσφοράς και έτσι η κοινωνία ισορροπεί, βρίσκει την ισορροπία της και έτσι πορεύεται το πράγμα μέχρι τώρα. Προσέξτε όμως στον 19ο αιώνα, δηλαδή το 1840 περίπου βγαίνει μια πολιτική ομάδα και λέει, τι είναι αυτές οι ιστορίες φιλανθρωπίες και ξεφιλανθρωπίες, πρέπει η ανθρωπότητα να ζήσει κοινοκτημονικά, κομμουνιστικά, σωστά, κοινοβιακά, κοινοκτημονικά, μάλιστα, πρέπει να ζει με ακριβή και έντιμη κατανομή του πλούτου, έτσι ώστε ο καθένας να ζει σύμφωνα με τις ανάγκες του κτλ. μάλιστα, από που θα προέλθει αυτό το κίνημα πάλι σε γερμανικό χώρο έχει ενδιαφέρον και οι άμεσοι που σας είπα γερμανικής καταγωγής ήταν και πάλι σε γερμανικό χώρο ο Marx και ο   Engels δηλαδή είμαστε στο 19ο αιώνα και λένε κάτι τελείως εντυπωσιακό, να σας πω κάτι, τα μοναστήρια δημιουργούνται μάλιστα όταν οι μοναχοί τώρα δεν είναι πολλοί μοναχοί, όταν οι μοναχοί στα μοναστήρια ξεπερνούσαν τα 400 περίπου άτομα, γινόταν άλλο μοναστήρι, δεν μπορεί ένας χώρος αγαπητικός, ένας χώρος στον οποίο ζεις σαν να είναι ένα κέλυφος να είναι μεγάλος, σας το είπα πριν, οι αριθμοί το λένε, διότι από τα 300-400 άτομα και μετά δεν τον ξέρεις πια τον άλλον, ενώ ζεις κοινοβιακά και κοινοκτημονικά για να είστε μια αγκαλιά. Έτσι τα μοναστήρια σπάζανε σε άλλο μοναστήρι, διπλανό μοναστήρι, σταδιακά γινόταν ένα άλλο μοναστήρι, το λέω αυτό, διότι οι άνθρωποι αυτοί οραματίστηκαν στο 19ο αιώνα να γίνει όλη η γη κοινοκτημονική, ενώ μέχρι τότε δεν έχει πετύχει να λειτουργεί το κοινοκτημονικό σύστημα σε περισσότερους από 500 άντε 1000 ανθρώπους, λειτουργεί σε μικρές ομάδες, αυτή η σκέψη να ζήσει, να γίνει ολόκληρη η γη κοινοκτημονική είναι συγκλονιστική, αλλά πρέπει να βρεις το δρόμο να το κάνεις, αν υπάρχει δρόμος μπορεί να μην υπάρχει, μπορεί πράγματι να είναι υποχρέωση κατά κάποιο τρόπο να γνωρίζεις τον άλλον για να λειτουργήσεις απαραίτητα. Ο κομμουνισμός έκανε το κύκλο του μες στο 19ο αιώνα, όπως ξέρετε πήρε την ιδέα από τους Γάλλους, κάνανε πρώτη την κομούνα στο Παρίσι και ερχόμαστε στον 20ο αιώνα, γίνεται η πρώτη κομμουνιστική χώρα, στη συνέχεια αυξάνονται οι χώρες αυτές οι οποίες καταλήγουν σε κατάρρευση γύρω στο 1990, έτσι, άρα αυτή η προσπάθεια του 1840 στο 1990 μοιάζει να λέει, πως δεν βγήκε, μπορεί απλώς να μην έχει βρεθεί ακόμη ο τρόπος, πάντως δεν βγήκε.

Να σας πω όμως κάτι, το πιο επιτυχημένο, προσπαθείς κοινοκτημονικής, κοινοβιακής ζωής στο σύγχρονο κόσμο έγινε στο Ισραήλ, πότε έγινε οι Εβραίοι ήτανε διεσπαρμένοι, όπως όλοι ξέρουμε μετά από τους Ρωμαίους κτλ. Βρίσκονταν εγκατεστημένοι σε όλες τις χώρες της Ευρώπης, στην Αμερική κτλ. και το 1870-1880δημιουργείται ένα κίνημα μεταξύ των Εβραίων ότι θα πρέπει να αποκτήσουμε και εμείς πατρίδα, ποια θα είναι η πατρίδα, η πατρίδα μας. Η πατρίδα που μας έδιωξαν οι Ρωμαίοι το 1000, μετά το 1000-1500 μ.χ. δημιουργείται ένα κίνημα που λέγεται Σιωνισμός, αυτό το κίνημα Σιών από τη λέξη Σιόν που θα πει, είναι το ιερό βουνό, γιατί σας το λέω αυτό, το κίνημα δημιουργήθηκε στην Αυστρία από τους κομμουνιστές, τότε οι  κομμουνιστές ονομαζόταν σοσιαλιστές, δεν ξέρω, αν ξέρετε, την εποχή που συζητούμε η λέξη σοσιαλιστής, σοσιαλιστικό κόμμα, ας πούμε το κόμμα του Λένιν λεγόταν σοσιαλιστικό κόμμα της Ρωσίας, εν πάση περιπτώσει, γιατί το λέω αυτό, ήταν σοσιαλιστές οι περισσότεροι από αυτούς, οι πρώτοι ας πούμε του σιωνισμού και διαχαίεται το ρεύμα του σιωνισμού στην κεντρική Ευρώπη και στη Ρωσία όπου υπήρχανε μεγάλος αριθμός Εβραίων κατοίκων και γίνονται και μεγάλα , πολύ έρανοι για να μαζευτούν χρήματα για να πάνε οι Εβραίοι στην πατρίδα. Ποια πατρίδα είχαν, προτάθηκαν 70 διαφορετικοί τόποι για πατρίδα, αλλά      ότι η Σιών είναι η πατρίδα που δεν ήτανε οθωμανική αυτοκρατορία και κατοικούσαν Παλαιστίνη και Άραβες εκεί ελάχιστη, γιατί σαε το λέω αυτό, διότι παίρνουν απόφαση οι Ρώσοι Εβραίοι ότι θα πάμε τώρα στο Ισραήλ και θα εγκατασταθούμε και αγοράζουν χωράφια, χωράφια από πασάδες Οθωμανούς, γιατί ήταν οθωμανική η περιοχή, αγοράζουν χωράφια με τα χρήματα τους ή από εράνους που γινότανε μεταξύ των Εβραίων όλου του κόσμου, αγόραζαν κτήματα σε σε αυτό που είναι σήμερα Ισραήλ, όχι λίγα κτήματα και πάνε να εγκατασταθούν αυτοί, σουρεαλιστικό. Φεύγουν από τη Ρωσία, φεύγουνε από την Αυστρία, φεύγουνε από την Ευρώπη να πάνε να εγκατασταθούνε σε μια γη που είναι Οθωμανική και οι περισσότεροι κάτοικοι είναι Άραβες, Παλαιστίνη, σωστά, μάλιστα. Και πως αποφασίζουν ότι θα τα βγάλουν πέρα σε μια τέτοια κίνηση να ζουν κοινοβιακά, κοινικτημονικά και δημιουργούν αυτό που λέγεται, αν το έχετε ακούσει, τα κιμπούτζ, ξεκινούν, είναι μία πάρα πολύ πρωτοπόρα κίνηση ας πούμε, θα μου πείτε και οι Αμι έτσι ζούνε, αλλά εκείνοι ζουν χριστιανικά, έτσι, η τα κιμπούτζ δεν ζούνε λόγω θρησκείας, ζουν λόγω ιδεολογίας ας πούμε που ήταν κοινοί και σιωνισμός και κομμουνισμός, γιατί ήτανε κομμουνιστές, σοσιαλιστές αυτοί και δημιουργούν κιμπούτζ, δεν ξέρω αν γνωρίζετε τα κιμπούτζ έχουν μια ζωή 150 χρόνων στη περιοχή αυτή και είχε το χαρακτηριστικό το μέσο κιμπούτζ δεν ήταν πάνω από 300 άτομα, έχει ενδιαφέρον σε σχέση με τους αριθμούς που σας είπα πριν που μοιάζουνε, είναι σχεδόν άτεγκτη ότι αν θέλεις κάτι να λειτουργεί με τον τρόπο αυτό, δεν πρέπει να ξεπερνάει τα 300-400 άτομα, έτσι το Ισραήλ είχε και 9000 κιμπούτζ, ακούς τέτοιο νούμερο και ζαλίζεσαι. Μα δεν ήταν μεγάλα τα κιμπούτζ διότι σπάγανε και ένα κιμπούτζ εδώ είναι κιμπούτζ παραπέρα, μάλιστα. 

Αν είχατε κάποτε  ακούσει το Ισραήλ είχε πρωθυπουργό την Gold Mayer, άμα την θυμόσαστε, μια αντρογυναίκα φοβερή η οποία δεν θυμάμαι, ήταν Πολωνίδα Εβραία, λοιπόν μια και ήταν και άγριος τύπος, φοβερή . Λοιπόν και κάποτε είχα διαβάσει κάτι σαν αυτοβιογραφία της πριν από χρόνια και  αυτή είχε ζήσει σε κιμπούτζ, τα χρόνια στο κιμπούτζ το οποίο και μίσησε διότι ήταν τόσο αυτό, κοινοβιακά και κοινοκτημονικά που μια φορά βρήκε ένα μικρό τρανζίστορ κάποιο πιο μικρό ραδιοφωνάκι κάπου πεταμένο, το διόρθωσε, ξέρω εγώ και το έβαλε στο δωμάτιο της, το κιμπούτζ και πέρασε από δίκη. Πως διανοήθηκε να έχει αυτή ραδιοφωνάκι και να μην έχουν όλοι, δηλαδή ήτανε το εννοούσαν στο κιμπούτζ, ότι είναι κοινοκτημονικό το πράγμα, τώρα δεν είναι έτσι, έχουν μειωθεί πάρα πολύ ο αριθμός των κιμπούτζ και είναι φανερό ότι είναι σε αποδρομή, δεν είναι πια όπως ήταν, συνεχίζουν όμως να υπάρχουν και να μοιράζονται την ανατροφή των παιδιών, όλοι μαζί το τρώνε, όλοι μαζί το μαγειρεύουν, κρατιούνται κάποια πράγματα, είναι ένα επιτυχημένο σχήμα το οποίο  και αυτό όμως μοιάζει πως καταρρέει. Γενικά τα μοναστήρια πια δεν ελκύουν πολλούς ανθρώπους, όπως ξέρετε κάποτε τα μοναστήρια ήταν χιλιάδες με πολλούς μοναχούς, τώρα έχουνε και στον καθολικό και στο χριστιανικό και στο Ισλάμ μειωθεί, άρα μάλλον αυτό το σύστημα του κοινοβιακού, κοινοκτημονικού βίου ίσως είναι ανέφικτο με την πορεία των πραγμάτων, κάποια άλλη ιδέα μπορεί να φέρει κάποια δυνατότητα. Να σας πω, η ανθρωπότητα είναι πλέον δισεκατομμύρια, μιλάμε για μιλιούνια, αν δηλαδή το να λειτουργεί το πράγμα αγαπητικά σε μικρές ομάδες μπορούσε να στηθεί σε προηγούμενους αιώνες που οι άνθρωποι ήταν πάρα πολύ λιγότεροι από σήμερα με τέτοιους ρυθμούς ανάπτυξης ανθρωπότητας μοιάζει ανέφικτο, αλλά μπορεί κάτι να μην έχουμε σκεφτεί και να έρθει, πάντως το αίτημα της φιλανθρωπίας γίνεται όλο και πιο ισχυρό στην ανθρωπότητα, δηλαδή και αυτό ίσως είναι μια ισορροπία στα πράγματα. Αυξάνονται οι ομάδες που γιατί δεν είναι μόνο ως άτομο να είσαι φιλάνθρωπος ή να μετέχεις σε φιλανθρωπικές ομάδες οι οποίες κάτι προσφέρουν, αυτό αυξάνεται, ίσως έχουμε ανάγκη σε μικρές ομάδες να βρεθούμε να νιώσουμε και εμείς τη γλύκα του ότι ακουμπάμε ο ένας τον άλλον για να βοηθήσουμε και τον εαυτό μας και τον άλλον.

Κάτι πολύ παλιό στον άνθρωπο, στην ανθρώπινη ζωή. Σας ευχαριστώ πολύ και λυπάμαι αν πήγα, συνηθίζω να ξεφεύγω από το χορό.......              

Παρασκευή 25 Σεπτεμβρίου 2026

Κοινοβιακή-κοινοκτημονική ζωή : ένα αρχέγονο στοιχείο της ζωής του ανθρώπου - 1

 

Από διάλεξη της Μαρίας Ευθυμίου στη Χίο.


Ξεκινώ με μια ιστορία, όταν επισκέφτηκα τις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής, ένα πράγμα ήθελα να δω, μια κοινότητα άμεση, ούτε την Νέα Υόρκη ήθελα να δω, ούτε την Ουάσιγκτον, τα είδα δηλαδή δεν είναι θέμα, ήθελα να πάω σε μια κοινότητα Αμίς, για καλή μου τύχη μια τέτοια κοινότητα, τέτοιες κοινότητες είναι κοντά στην Ουάσιγκτον και έτσι μπόρεσα με βάση την Ουάσιγκτον να επισκεφτώ κάποιες τέτοιες κοινότητες, τι είναι οι Αμίς θα γνωρίζετε ίσως είναι μια σέκτα, μια τάση ας πούμε από τις πολλές που υπάρχουν στον προτεσταντισμό γερμανικής καταγωγής.

Γερμανοί προτεστάντες που το είχαν δει το πράγμα έτσι, ήρθαν στις ΗΠΑ πριν 300 χρόνια περίπου, δημιούργησαν εγκαταστάσεις σε κανα δύο Πολιτείες, δεν είναι πάρα πολλοί. Είναι κάποιες εκατοντάδες χιλιάδες και αυτοί οι τύποι έχουνε μια συγκεκριμένη στάση στα πράγματα. Είναι χριστιανοί βεβαίως. Θεωρούν ότι δεν χρειάζεται καθόλου να υπάρχει ιερέας. Ούτε ιερατείο. Όποιος διαβάζει τις ιερές γραφές, μια χαρά. Είναι ιερέας. Όλοι είμαστε ιερείς εδώ μέσα στη κοινότητα. Μένουμε όλοι μαζί σε μικρές κοινότητες. Έχει σημασία. Δεν είναι μεγάλες. Είναι μικρές κοινότητες που όλοι γνωρίζονται μεταξύ τους. Μεγαλώνουν όλοι μαζί τα παιδιά, μαγειρεύουν όλοι μαζί. Έχουν ζητήσει από τον Πρόεδρο, από τον πρόεδρο των ΗΠΑ εδώ και πολλές δεκαετίες να μην πληρώνουν φόρους και το κράτος να μην κάνει τίποτα απολύτως στις περιοχές τους. Μια συμφωνία καθαρή. Δεν θέλουμε τίποτα να κάνετε σε μας, ούτε δρόμους, ούτε σχολεία, ούτε νοσοκομεία κτλ. Εμείς θα ζούμε όπως εμείς νομίζουμε. Είναι μια κοινοβιακή κοινοκτιμονική κατάσταση, όπου δεν μένουν ακριβώς στο ίδιο σπίτι, αλλά τα σπίτια είναι ανοιχτά και μπαίνει ο ένας, βγαίνει ο άλλος και ότι χρειάζεται κτλ. Και το υπέροχο πράγμα όταν πήγα στην περιοχή τους ήτανε ένα εκθεσιακό κέντρο που έχουνε γιατί κάνουν θαυμάσια χειροτεχνήματα που μπορείς να τα  αγοράσεις κάτι της για να ενισχυθούν. Και εκεί είχε και την εφημερίδα τους.

Η εφημερίδα τους ήταν καταπληκτική. Τα νέα ήταν. Η αγελάδα της Rose γέννησε χτες ένα υπέροχο μοσχαράκι. Ξέρω γω, η οικογένεια τάδε απέκτησε ένα καινούργιο υγιές παιδάκι. Γύρω η ανθρωπότητα ζούσε το σύμπαν, πόλεμοι γίνονταν, κρίσεις υπήρχαν, οι Αμίς ζούσαν στο δικό τους κόσμο. Είναι αντιεξουαστικοί. Αρνούνται κάθε εξουσία, θρησκευτική εξουσία και πολιτική εξουσία. Γι' αυτό και ζήτησαν από το κράτος να μην κάνει τίποτα στην περιοχή τους. Το λέω αυτό, διότι εδώ μιλούμε για αυτές τις ομάδες που υπάρχουν στις ΗΠΑ. Δεν είναι μόνο η Αμίς. Η Αμίς είναι η πιο χαρακτηριστική ομάδα  αυτών των τάσεων που ζουν, κρατήστε το αυτό, σε μικρές ομάδες που δεν ξεπερνούν τα 500-600 άτομα. Έχει σημασία αυτό που θα σας πω, συνήθως είναι και μικρότερες, είναι αντιεξουσιαστικές εκ φύσεως τους και επίσης θεωρούν ότι ο καθένας είναι ιερέας του εαυτού του. Όλοι μαζί είναι ιερείς, διαβάζουν το Ευαγγέλιο και ο καθένας εξηγεί ότι νομίζει ότι έχει καταλάβει από το Ευαγγέλιο. Δεν υπάρχει κανένας ιερέας ο οποίος έχει να πάρει από το Άγιο Πνεύμα την καθοδήγηση για τη σωστή άποψη περί του Ευαγγελίου. Πάω κάπου αλλού. Θα σας φανεί παράξενο. Υπάρχει ένας μαέστρος ο Θεόδωρος Κουριτζής ο οποίος φαίνεται ότι είναι καταπληκτικός. Δεν έχει τύχει να τον ακούσω δια ζώσης. Τον έχω δει μόνο σε βίντεο και θαυμάζεται πολλές φορές η ερμηνεία που κερδίζει από την ορχήστρα την οποία καθοδηγεί. Διάβασα ένα άρθρο για αυτόν και αυτός ζει σε κοινόβιο με αυτή την ορχήστρα.

Οι άνθρωποι αυτοί ζουν σε κοινόβιο, μοιράζονται όλες τις δουλειές του κοινοβίου και κάνουνε πρόβες 23 ώρες το 24ωρο. Είναι μια ομάδα συντονισμένη η οποία τα μοιράζεται όλα και όταν έρχεται η ώρα της απόδοσης όπως φαίνεται, όλοι λένε ότι είναι εξωκοσμικό το αποτέλεσμα το οποίο προκύπτει. Ο Κουρετζής ζει στη Ρωσία η οποία έχει μια παράδοση κοινοβιακής ζωής. Η Ρωσία είναι αχανής χώρα. είναι το έδαφος του πλανήτη, είναι μεγάλη χώρα και ακριβώς λόγο του ότι είναι αχανείς, πολλές της κοινότητες μέσα στους αιώνες βρέθηκαν να είναι απομονωμένοι από τον υπόλοιπο κόσμο με δυσκολίες επαφών και έτσι μεταξύ τους έβγαζαν πέρα τις δυσκολίες της ζωής κοινοβιακά, δηλαδή ο ένας έβαζε πλάτη στον άλλον. Μοίραζαν τα υπάρχοντα τους, ότι είχαν, πέντε κομμάτια ψωμί, τα κόβανε στα 20 για να φάνε όλοι κτλ. Αυτό το κοινοβιακό, το κοινοκτημονικό υπήρχε σε πραγματικότητα στην Ρωσία και θα γνωρίζετε ίσως ότι στη Ρωσία υπάρχουν πολλές κοινότητες που ζουν, μικρές πάντα κοινότητες τις τάξεως των 100-200 ανθρώπων, το πολύ που ζουν μες στο δάσος κοινοβιακά και κοινοκτιμονικά και κάποιοι από αυτούς είναι παλαιοχριστιανοί αν τους έχετε ακούσει μια τάση ας πούμε η οποία είναι αντιεξουσιαστική, πάει μαζί το πακέτο. Έχει ενδιαφέρον ότι διάβασα ένα άρθρο του Κουρετζή που λέει, εγώ είμαι αναρχικός. Λέω αυτός είναι σε κοινόβιο, όποιος ζει σε κοινόβιο και κοινοκτημονικά είναι αντιεξουσιαστής όλων των επιπέδων και θρησκευτικά και πολιτικά εκ των πραγμάτων. Γιατί όταν κάποιος ζει σε ένα τόσο στενό αύταρκες περιβάλλον ενοχλείται πολύ από οτιδήποτε άλλο πάει να μπει μέσα σε αυτό το πυρήνα να ενοχλείται. Είτε αυτό είναι κράτος, είτε αυτό είναι εκκλησία, είτε είναι αστυνομικός, είτε είναι οτιδήποτε, είναι μόνοι τους και αυτάρκεις. Και τελειώνω πάλι με ένα αυτή την ενότητα με ένα άρθρο που διάβασα πρόσφατα ότι στην Σκανδιναβία ένα μεγάλο ποσοστό των ανθρώπων υπάρχουν θαυμάσια γηροκομεία, υπάρχει το ένα το άλλο, αλλά πολλοί άνθρωποι διαλέγουν να ζήσουν τον τελευταίο κύκλο της ζωής τους σε ένα μικρό κοινόβιο δικό τους. Δηλαδή φίλοι, 5-10 φίλοι που έχουν ζήσει στη ζωή όμορφα. Λες, ρε παιδί μου να νοικιάσουμε ένα οίκημα που θα είμαστε δοκιμασμένοι και ξέρουμε κτλ., να μισθώσουμε όλοι μαζί 2-3 ανθρώπους που θα μας υπηρετούν γιατί θα είμαστε γέροντες και ότι χρήματα έχουμε να τα βάλουμε για το να υποστηρίζεται αυτή η μονάδα νε πεθάνουμε γλυκά ρε παιδί μου, ομάδα, μια όμορφη ομάδα που θα ξέρει τι κάνει. Το λέω αυτό διότι αυτό το κοινοβιακό είναι κάτι πολύ βαθύ και το κοινοκτιμονικό στην ανθρώπινη ζωή και θα σας εξηγήσω αμέσως ότι είναι το πιο αρχαίγονο πράγμα που ως έχουμε ως άνθρωποι, ως ον πάνω σε αυτό τον πλανήτη. Πριν όμως πιάσω αυτό το νήμα ήθελα να σας πω και κάτι άλλο. Πρόσφατα βγήκε μια έρευνα του Harvard. Τα διάβασα στις ειδήσεις που βγαίνουν δεν ξέρω που, όμως ταιριάζει με πράγματα που ξέραμε από πριν. Ένας μελετητής του Harvard έλεγε αυτό το άρθρο, έκανε ένα έλεγχο και μια έρευνα, πόσους ανθρώπους μπορούμε να θυμόμαστε ο μέσος άνθρωπός με ακρίβεια στο μυαλό μας. Δηλαδή πόσα άτομα μπορούμε να τα δούμε και αμέσως να τα ταυτίσουμε. Αυτή είναι η φίλη μου η Τζένι που ο πατέρας της αυτός που αυτό. Όχι χοντρικά κάποιον τον α  κάτι μου λέει η μορφή του κτλ. Και το συμπέρασμα λητανε ότι ο μέσος άνθρωπος, εντάξει, κάποιοι πολύ ικανοί παραπάνω, κάποιοι λιγότερο ικανοί παρακάτω, ο μέσος άνθρωπος θυμάται με ακρίβεια 130-150 άτομα με τον τρόπο που σας είπα, με το σημείο που συγκλείνει περισσότερο να είναι, θα σας γελάσω τον αριθμό 137, δηλαδή το πιο κοντινό νούμερο μεταξύ σε αυτό το διάστημα είναι το 137 δεν θυμάμαι ή 133, θα σας γελάσω. Γιατί σας το λέω αυτό, διότι το άρθρο έλεγε ότι από τη στιγμή που δημοσιεύτηκε αυτή η έρευνα, ένας ιστορικός της ρωμαϊκής ιστορίας το διάβασε έτυχε να διαβάσει αυτή την έρευνα και τινάχτηκε στο ταβάνι μόλις έμαθε αυτό το νούμερο το 137, τώρα μπορεί να είναι άλλο, αλλά αυτό το 137 ας πούμε γιατί, διότι αυτός ήταν ειδικός στο ρωμαϊκό στρατό και η μικρότερη μονάδα του ρωμαϊκού στρατού που έκανε την καταδρομή για να ανοίξει το δρόμο στο υπόλοιπο στράτευμα, δηλαδή ήτανε οι καταδρομής αυτοί που πέφτανε και ανοίγανε το δρόμο ήταν 137 άτομα. Και μέχρι τώρα υπήρχε ερώτημα, " Μα γιατί δεν είναι 140 ή 135 ρε παιδί μου και είναι 137". Λέω τώρα το νούμερο σας λέω μπορεί να μην είναι 137, αλλά δεν έχει σημασία. Γιατί διότι προφανώς  είχανε κάνει την έρευνα τους οι Ρωμαίοι και ήξεραν ότι όταν κάνεις καταδρομή και επιτίθεσαι σε τόσο επικίνδυνο πεδίο, δεν μπορεί να πεις τον εσύ ψηλέ, πρόσεξε. Θα του πεις Γιώργο στα δεξιά σου χτύπα. Εκείνη την ώρα πρέπει να πεις αμέσως το όνομα και εκείνος να σε δει. Δεν είναι αα κάτι ξέρω. Έχει σημασία αυτό. Το λέω αυτό διότι πράγματι από πολλές πλευρές ξέρουμε ότι αυτό το νούμερο 150 άτομα περίπου είναι το νούμερο της μεγαλύτερης αγκαλιάς που μπορούμε να έχουμε. Να το ξέρουμε όπως σας είπα με ασφάλεια. Όσο φεύγουμε από αυτό το νούμερο τόσο απομακρυνόμαστε από την ακριβή γνώση των άλλων προσώπων. Και θα το δούμε στη συνέχεια ότι όταν πάμε εκεί στα 400-500 άτομα όπου θέλεις να ζεις σαν μια μεγάλη κοινότητα, σπάσει σε άλλη κοινότητα. Έχει σημασία αυτό που σας λέω. Το κρατάμε αυτό και πιάνουμε το νήμα. 

Σας είπα αρχικά ότι είμαστε ένα ον το οποίο έζησε ως κοινοβιακή και κοινοκτιμονική ύπαρξη, διότι επί εκατομμύρια χρόνια όσο αναπτυσόμαστε υπολογίζεται ότι είναι περίπου 4 εκατομμύρια χρόνια που γίναμε δίποδα και τέλος πάντων μετά αρχίσαμε να γίνουμε, να γινόμαστε πιο, πολλοί άνθρωποι, ζήσαμε νομαδικά για εκατομμύρια χρόνια ζούσαμε νομαδικά γιατί διότι ζούσαμε σε ομάδες που ψάχναν την τροφή τους κάθε μέρα. Πως κάνουν τα ζώα, πως κάνει το πρόβατο βγαίνει και ψάχνει και τρώει την τροφή του της ημέρας η αγελάδα και τρώει την τροφή του της ημέρας. Το ίδιο και ήταν ο άνθρωπος. Ζούσαμε νομαδικά και αναζητούσαμε την τροφή μας καθημερινά. Ήμασταν τροφοσυλλέκτες. Δηλαδή αυτό τι σήμανε ότι δεν μπορούσαμε να έχουμε σταθερή εγκατάσταση. Έπρεπε να μετακινούμαστε σε μια βδομάδα, σε ένα μήνα, σε δύο ημέρες, οτιδήποτε έφερνε. Δεν ήταν όλη η γη ομοιόμορφη, ούτε στο κλίμα κτλ., αλλά έπρεπε να μετακινήσαι για να βρίσκεις και άλλη τροφή να φας. Αυτό έκαμε τον άνθρωπο να μην έχει καταρχήν κατοικία. Δεν είχε σταθερή κατοικία, δημιουργούσε κάθε φορά αν έβρισκε κάποιο κατάλειμμα και ζούσε για λίγο για να πάει παραπέρα, να πάει παραπέρα, να πάει παραπέρα. Όχι αναγκαστικά σε ευθεία γραμμή να φύγει σε μια ευρεία περιφέρεια να κάνει τον κύκλο του και να βρίσκει τροφή ή να κινείται και σε άλλη περιφέρεια. Και περαιτέρω. Αφής στιγμής ζούσαμε έτσι νομαδικά. Οι νομαδικές φυλές ακόμη και σήμερα υπάρχουν νομαδικές φυλές. Έχουν μείνει ακόμη κάποιες σε αυτό τον πλανήτη και έτσι έχουμε μπορέσει να τις μελετήσουμε, ιδιαίτερα στον 18ο αιώνα που οι Άγγλοι, Γάλλοι, οι Πορτογάλοι, οι Ισπανοί, οι Ολλανδοί είχαν βρεθεί σε όλη την Οικουμένη και βρέθηκαν και σε περιοχές που οι  κάτοικοί ήταν σε πολύ προηγουμένη κατάσταση, δεν είχαν περάσει σε σύγχρονες μορφές ζωής, υπήρχανε κοινότητες τις οποίες μελέτησαν ανθρωπολόγοι τον 18-19ο αιώνα και νομαδικές κοινότητες τέτοιες οι οποίες ήτανε δηλαδή σε καθημερινή αναζήτησης τροφής. Όταν κάποιος μετακινείται δεν μπορεί να μετακινείται σε μεγάλη ομάδα. Δεν είναι πρόσφορο να μετακινούνται μεγάλες ομάδες. Οι άνθρωποι όταν μετακινούνται έχει μελετηθεί ότι είναι περίπου οι μετακινούμενες ομάδες από 25-30 άτομα με 150 περίπου άτομα. 

Αλλιώς μετά είναι άλλη ομάδα που μετά κοιτάξτε ενδιαφέρον είναι μια άλλη ομάδα διότι όταν μετακινήσε δεν είναι δύσκολο. Οι άνθρωποι δεν είχαν τότε τα μέσα με τα πόδια μετακινούνταν. Και κοιτάξτε να δείτε αυτοί για εμείς ο άνθρωπος ο τροφοσυλλέκτης για εκατομμύρια χρόνια ζούσανε σε τέτοιες ομάδες οι οποίες ήταν άναρχες ομάδες. Δεν ήταν οργανωμένες, δεν είχαν θεσμούς, δεν είχαν ποιές όλες μαζί. Ήταν μια μικρή ομάδα η οποία μαζί έπαιρνε την απόφαση που να πάμε αύριο να ψάξουμε τροφή. Πάμε προς τα εδώ. Ας πούμε, θέλω να πω σε αυτές τις ομάδες είχαν προφανώς το είδαμε και από μελέτες του 18ου και 19ου αιώνα μεγαλύτερο λόγο οι ηλικιωμένοι άνθρωπι διότι αυτοί είχανε γνώση μεγαλύτερη, είχανε ζήσει και είχανε κάνει τις περιστροφές τους και τις κινήσεις τους στην ευρεία περιοχή και μπορούσαν να πούνε, κοιτάξτε να μην πάμε από εκεί γιατί μπορεί εκεί να έχει ένα κίνδυνο έτσι και αργότερα που οι άνθρωποι μπήκανε και σε κυνηγητικό στάδιο που πάλι μετακινούνταν γιατί αναζητούσαν τα ζώα να τα πιάσουν οι ισχυροί άντρες πάντως ήταν γενικά αναρχικές ομάδες με την έννοια, όχι συνειδητές, αλλά ομάδες οι οποίες δεν είχανε ούτε δομή εξουσίας, τι δομή να έχουνε. Μια μικρή ομάδα ήταν η οποία με ισονομία περίπου και ισομερία εισοδήματος. Δεν είχε δεν ήταν κανένας πιο πλούσιος από τον άλλον. Όλοι μαζί αναζητούσαν την τροφή και όποια τροφή βρίσκανε και δεν τρώγανε. Άρα υπήρχε ισοτιμία ζωής σε όλα τα επίπεδα και επιπλέον δεν υπήρχε καθόλου ταξική πλευρά, ούτε φυσικά υπήρχε και διοίκηση. Το λέω αυτό διότι αυτή η πραγματικότητα να ζούνε σε μικρές ομάδες έδινε στον άνθρωπο. Να σας πω, οι άνθρωποι τότε αυτά τα οποία περιγράφουμε, περιγράφουμε ανθρώπους που ζουν στα όρια της επιβίωσης. Τι είχαν οι άνθρωποι τότε να φάνε, ότι βρίσκανε κτλ.

Δεν είναι θέμα. Καμία σχέση με εμάς που όλη την ώρα μιλάμε για δίαιτες. Θέλω να πω, γιατί μιλάμε για δίαιτες, γιατί έχουμε πάει δύο φορές περισσότερο από ότι χρειάζεται. Οι άνθρωποι αυτοί τρώγανε ότι βρίσκανε. Ήταν στα όρια της επιβίωσης. Ωστόσο ήταν ίση σε αυτονοήτως ίση σε όλα και δεν υπήρχε κάποια διαμόρφωση μεταξύ τους διαφορετική. Ωστόσο το γεγονός ότι ήταν ενιαία αυτή η ομάδα έδινε ένα αίσθημα ασφάλειας. Είχε όλο αυτό μια γλυκύτητα μέσα στη φρίκη ας πούμε της τόσο οριακής ζωής τους. Μια γλυκύτητα, διότι ο ένας έβαζε πλάτη στον άλλον. Δεν μπορούσε να βγει αλλιώς η ζωή σε αυτή την ομάδα και ήταν ίση σε όλα άνθρωποι σε αυτό, μάλιστα, το λέω αυτό διότι αυτή η πραγματικότητα άρχισε να σπάζει στην ανθρωπότητα όταν ο άνθρωπος έπαψε να είναι τροφοσυλλέκτης και άρχισε να γίνεται κυνηγός. Πρώτα-πρώτα αυτό από μόνο του άλλαξε κάποια πράγματα γιατί έδωσε ισχύ στους ισχυρούς άντρες επειδή αυτοί κυνηγούσαν τα ζώα. Άλλα κυρίως αυτό που άλλαξε την ανθρωπότητα είναι η γεωργία. Όταν ο άνθρωπος έγινε γεωργός, άλλαξαν τα πάντα, διότι και που έγινε γεωργός ο άνθρωπος έμεινε κοντά μας, στη περιοχή που σήμερα είναι εγγύς και μέση ανατολή. Αυτό το περίφημο τρίγωνο, ας πούμε το μεταξύ Τίγρη, Εφράτη, Μεσογείου και Νείλου. Αυτές είναι οι χώρες οι οποίες μπήκαν, χώρες δεν υπήρχαν τότε, διαμορφώθηκαν σταδιακά χώρες. Σε αυτές τις περιοχές ο άνθρωπος για πρώτη φορά έγινε γεωργός. Έγινε γεωργός και αυτό άλλαξε τα πάντα διότι δεν ψάχνει την τροφή του, την καλλιεργεί ο ίδιος. Και επειδή την καλλιεργεί ο ίδιος είναι πακτωμένος πλέον εκεί που είναι το χωράφι του, δεν μετακινείται, τελείωσε το παιχνίδι, είσαι εκεί που είναι το χωράφι, το χωράφι δεν το παίρνεις στον ώμο. Όλες τις προηγούμενες για εκατομμύρια χρόνια ότι είχες το έπαιρνες. Άλλος πέντε πραγματάκια τα έπαιρνες, τώρα όμως είσαι και ξέρετε, σας το έχω πει και άλλες ευκαιρίες, θεωρείται η πιο επαναστατική λέξη στη παγκόσμια ιστορία, η λέξη χωριό διότι επί εκατομμύρια χρόνια δεν υπήρχαν χωριά, υπήρχαν πρόχειρα καταλύματα, δεν υπήρχε χωριό, τώρα δημιουργηθήκανε χωριά, δημιουργήθηκε απόθεμα τροφίμων, δημιουργήθηκαν αποθήκες, αλλουνού το χωράφι ήταν πιο παραγωγικό, άλλος πήρε και άλλη κάποια γη παραπέρα και έγινε πιο μεγάλο το χωράφι. Αλλού λιγότερα, α μάλιστα  και αρχίζει να μην είναι καθόλου η ζωή όπως πριν διότι τώρα αρχίζουν να υπάρχουν διαφοροποιήσεις μέσα στο ίδιο, μέσα στην ίδια κοινωνία, η οποία δεν μπορεί και να είναι μόνη της. Διότι για να καλλιεργήσει τα χωράφια πρέπει να συνεννοηθεί και με μια παραπάνω και με μια παραπάνω, παρόμοια γεωργική κοινωνία. Διότι το νερό θα πρέπει να το αξιοποιούν μαζί επειδή είναι έργο που είναι μεγάλο για να το κάνει ένα χωριό. Πρέπει να συνδυαστούν 5-6 χωριά για να υπάρχει επάρκεια νερού και να φέρνουν τα κανάλια κτλ. Εξ' αυτού θα γίνουν  κοινωνίες πλέον ταξικές οι οποίες θα έχουν μέσα τους κάποιον κάποια εσωτερική διοίκηση. Το πράγμα γίνεται περίπλοκο και πρέπει να υπάρχει διοίκηση. Δεν βγαίνει χωρίς διοίκηση αυτό το πράγμα και ομάδες πλέον χωριών αποκτούν μια κεντρική διοίκηση. Σταδιακά αυτό θα φέρει τη δημιουργία βασιλείων. Το βασίλειο είναι η πιο αρχαία ζώσα μορφή πολιτικής εξουσίας σε αυτόν το πλανήτη και αυτοκρατορίας. Αυτές οι περιοχές θα γνωρίσουν πρωτόγνωρα πράγματα. Βασιλείς, αυτοκράτορες, υπουργούς, υφυπουργούς, αστυνομίες, δικαστήρια, νόμους, κανόνες, φυλακές, τιμωρίες, πρόστιμα. Να το όλο ότι ζούμε. Διαμορφώθηκε σε αυτές τις κοινωνίες διότι έτσι έπρεπε να γίνει. Αλλιώς χωρίς διοίκηση δεν βγαίνει πέρα ο νέος τρόπος παραγωγής που εκ των πραγμάτων έχεις κινηθεί. Και έτσι δημιουργείται ένα πλέγμα εξουσίας που είναι τελείως καινούργιο στην παγκόσμια ιστορία. Μέχρι τότε ήτανε οι μικρές ομάδες με τον εσωτερικό τους, έτσι, τις μικρές εσωτερικές τους ισορροπίες. Τώρα θα έχουμε τον πρώτο αυτοκράτορα λέγεται Σαργών, ήτανε εκεί στην περιοχή της Μέσης Ανατολής των Ακαδίων ο αυτοκράτορας των Ακαδίων και τι σημαίνει η αυτοκρατορία έχει σημασία αυτό που θα σας πω γιατί μας ενδιαφέρει. Η αυτοκρατορία με τη σειρά της είναι το πιο επιτυχημένο πολιτικό σχήμα που έχει δείξει μέχρις στιγμής η ανθρωπότητα. Το λέω αυτό διότι καμιά φορά δεν το έχουμε στο νου μας. Οι αυτοκρατορίες έζησαν μερικές εκατοντάδες χρόνια η κάθε μία. Η ρωμαϊκή αυτοκρατορία έζησε περίπου 1000 χρόνια. Το Βυζάντιο άλλα 1000 περίπου. Η οθωμανική αυτοκρατορία περίπου 500-600 τόσα χρόνια. Η αυστριακή αυτοκρατορία ανάλογα πως την μετράς και αυτή πολλές εκατονταετίες και η κινέζικη αυτοκρατορία κτλ. πάρα πολλούς αιώνες κράτησαν οι αυτοκρατορίες και αυτό δείχνει ότι ήταν επιτυχημένο σχήμα, γιατί οι αυτοκρατορίες και δεν είμαστε εκτός του θέματος μας , τι γιατί ήταν τόσο επιτυχημένες μέσα στο χρόνο διότι είχαν δύο σκέλη, το ένα σκέλος ήταν υπάρχει κεντρική εξουσία άτεγκτη, είναι μια δυναστεία η οποία διοικεί, αυτή βάζει τους υπουργούς, αυτός ο αυτοκράτορας τοποθετεί τους υπουργούς. Αυτός διαλέγει τους διοικητές των περιφερειών κτλ. Είναι ο απόλυτος άρχων. Ωστόσο σε τοπικό επίπεδο, δηλαδή σε επίπεδο μικρών κοινοτήτων, γιατί οι αυτοκρατορίες ήταν γεμάτες με μικρές κοινότητες χωρικών, αφήνει τοπική αυτοδιοίκηση. Κύριε περιφερειάρχα, τοπική αυτοδιοίκηση. Έχει σημασία αυτό δηλαδή στο μικρό τοπικό πεδίο, στα μικρά σου θέματα που είναι ο δρόμος εδώ, η βρύση εκεί, ε να κάνω μια πλατεία εδώ, εσύ κάντο εσύ. Σε αυτές τις κοινότητες επί εκατοντάδες χρόνια ο κάθε άνθρωπος, κυρίως άντρας με κάθε χρόνο έπρεπε να κάνει μερικά μεροκάματα για την κοινότητα για να κάνει δρόμους, να κάνει δεξαμενές, να κάνει να γίνουν σχολεία, να γίνει οτιδήποτε ήταν υποχρέωση της κοινότητας να το λύσει, αυτό επομένως αφήνει σε τοπικό επίπεδο ελευθερίες και επομένως κρατιέται μια αίσθηση ότι σε τοπικό επίπεδο είμαστε μια κοινότητα που έχει το δικό της κώδικα. Τι πρέπει να κάνεις ως προς τη κεντρική διοίκηση, να πληρώνεις το φόρο γιατί αλλιώς σε έφαγε και μη τύχει και αμφισβητείς τον αυτοκράτορα γιατί σε έφαγε, κατά τα άλλα σε τοπικό επίπεδο κάνε αυτό που νομίζεις αλλά να μη βλάπτει το υπόλοιπο οικοδόμημα. 

Μίλα όποια γλώσσα θες και έχε όποια θρησκεία θες, αρκεί να πληρώνεις τους φόρους και να είσαι πιστός στον αυτοκράτορα, έτσι οι αυτοκρατορίες επί χιλιάδες χρόνια και εκατοντάδες χρόνια διοίκησαν περίπλοκες περιοχές με πολλούς λαούς, πολλές φυλές, πολλές γλώσσες, πολλές θρησκείες και πορεύτηκαν όπως πορεύτηκαν για μεγάλο διάστημα. Γιατί πορεύτηκαν διότι επέτρεψαν να υπάρχει η μικρότερη αγκαλιά το χωριό. Η κοινότητα. Η κοινότητα ήρθε να υποκαταστήσει κατά κάποιο τρόπο την παλιότερη μικρή κοινότητα που  των περιφερωμένων ομάδων ας πούμε που είχανε ζήσει για εκατομμύρια χρόνια και εξ' αυτού ή θα ενισχυθεί και ένας άλλος θεσμός που για εκατομμύρια χρόνια δεν υπήρχε, ο θεσμός της οικογένειας. Διότι τώρα δημιουργείται, το έχω υπάρχει, δημιουργείται το ρήμα έχω. Το λέω αυτό διότι σας είχα νομίζω θα το γνωρίζετε ίσως ότι υπάρχουν γλώσσες που δεν έχουν το ρήμα έχω. Μια από αυτές είναι η τουρκική γλώσσα, δεν έχει το ρήμα έχω. Ξέρετε κάποιος τουρκικά, ναι, για να πουν οι Τούρκοι έχω, λένε μια περίφραση σε μένα, υπάρχει ένα βιβλίο, δεν έχουν το ρήμα έχω βιβλίο και δεν είναι μόνο η τουρκική γλώσσα που δεν έχει το ρήμα έχω, είναι και άλλες γλώσσες, γιατί είναι νομά, προέρχονται από νομαδικά φύλλα της Στέπας, στη Στέπα ακόμα καλά τώρα πλέον χάνονται όλα μέχρι πρόσφατα υπάρχουν ομάδες, νομάδες που και μετακινούνται όπως είπαμε και με ελαχίστη διαφοροποίηση ατομικής ιδιοκτησίας. Έχουνε τα ζώα, τα πρόβατα που είναι όλων μαζί και τα θρέφουν, δεν είναι ακριβώς δικά μου τα πρόβατα, είναι της ομάδας, έχει σημασία αυτό. έτσι έχει δημιουργηθεί και το ρήμα έχω, άρα και ιδιοκτησία. Όχι μόνο υπάρχει διαβάθμιση πλέον στην αγροτική κοινωνία που είναι και τεχνητών και εμπόρων διότι αυτή η κοινωνία όλα θα τα φέρει, να και οι έμποροι, να και οι τεχνίτες, να και οι διαφοροποιήσεις, να και άλλα εισοδήματα εμένα από τους δε, με τους εμπόρους πάντοτε να θεωρούνται ύποπτοι ότι κρύβουν εισοδήματα, γιατί, διότι καθώς όλοι πληρώνανε φόρους, οι έμποροί ήταν μετακινούμενοι, πήγαιναν να αγοράσουν κάτι μακριά που δεν υπήρχαν και τότε έλεγχοι κτλ. και λέγανε τρεις δραχμές ας πούμε, οπότε όλοι λέγανε δεν μπορεί μόνο τρεις, ξέρετε, αλλά είναι μια ιστορία αυτή που την βλέπουμε από αυτές, την απ' αυτή, την αρχαία περίοδο εκεί στην Εγγύς και Μέση Ανατολή και τότε έχουμε και τους νόμους, τις μεγάλες ροές νόμου, τότε ήταν και οι νόμοι των Ασυρίων, οι νόμοι των Βαβυλωνίων, οι 300 νόμοι του Ναβουχοδονόσορα κτλ., οι οποίοι προβλέπουν τα πάντα και κυρίως το θέμα της κλοπής. Για εκατομμύρια χρόνια δεν υπήρχε η έννοια της κλοπής διότι δεν ήταν και τίποτα να κλέψεις, αλλά ήταν όλα κοινά. Τώρα κλέβεις γιατί το άλλο δεν είναι δικό σου, είναι του άλλου. Το λέω αυτό διότι αυτό δημιούργησε μια κατάσταση καινούργια στην ανθρωπότητα που έπρεπε να την βρει ισορροπία και η ανθρωπότητα θα δούμε και στους νόμους των της Μέσης Ανατολής και των Αιγυπτίων και των κατοίκων τέλος πάντων της ημισελήνου, της έφορης ημισελήνου ότι υπάρχει, υπάρχει πρόβλεψη για φιλανθρωπία να βοηθάει ο ένας τον άλλον, σε δύσκολες στιγμές υπάρχει ανάγκη να βάζει πλάτη ο ένας στον άλλον. Είναι η νέα ισορροπία που θα εκδηλωθεί και με τις θρησκείες που θα προκύψουν. Πρέπει να σας πω ότι οι μεγαλύτερες θρησκείες που έχουμε σήμερα και σχεδόν όλη η ανθρωπότητα ακολουθεί, είναι θρησκείες της γεωργικής επανάστασης. Ο χριστιανισμός δημιουργήθηκε πριν 2000 χρόνια μόλις, το Ισλάμ πριν 1000-1300 χρόνια μόλις. Μα αυτές οι δύο θρησκείες μόνες τους καλύπτουν πάνω από το μισό της ανθρωπότητας. Τα 2/3 της ανθρωπότητας σήμερα αυτές οι θρησκείες και μιλώ για αυτές για να στα δώσω παραδείγματα που μπορώ να σας πω είναι περσογενείς, όλες έχουνε δημιουργηθεί από τους Πέρσες από τη θρησκεία του Ζωροάστρη, είναι ζωροαστρογενής και έχει σημασία αυτό που σας λέω διότι στη ζωροαστρική θρησκεία δίδεται μεγάλη έμφαση στο καλό και στο κακό, το καλό και το κακό. Είναι μια θρησκεία που μάχεται, όπου γίνεται συνεχής μάχη μεταξύ του καλού και του κακού και υπάρχουν άγγελοι οι οποίοι βοηθούν το έργο του καλού και ο καλός Θεός ο οποίος πολεμά το γέννημα του που είναι ο κακός Θεός. Είναι ο Θεός της κατανόησης του άλλου, της βοήθειας στον άλλον, δηλαδή ήδη η έννοια του καλού είναι συμπαρίσταμε, μετέχω στην δυσκολία του άλλου, στην σύλληψη τη ζωροαστρική. Επομένως και η θρησκεία που γεννιέται οι δύο θρησκείες που γεννιούνται τρεις από αυτή τη θρησκεία του Ζωροάστρη είναι ο εβραϊσμός, ο χριστιανισμός και το Ισλάμ δίνουν έμφαση στο θέμα του βοηθώ τον άλλον, κάνω φιλανθρωπίες. Γιατί τόσο μεγάλη σημασία το θέμα των φιλανθρωπιών, διότι δεν είναι πλέον ισότιμες οι κοινωνίες, είναι άνισες, υπάρχει μια ανισότητα η οποία είναι σαν να μοιάζει αξεπέραστη, δεν μπορεί πια η ανθρωπότητα να βρει τρόπο να ζει σε ισονομία και ίση συμμετοχή στον πλούτο τον οποίον στον οποίο παράγεται. Ο πλούτος που παράγεται είναι άνισος και μοιάζει ότι δεν υπάρχει διέξοδος άλλα από αυτήν, διότι με τον πλούτο να είναι έτσι οι κοινωνίες προχωρούσαν και οι οικονομίες προχωρούσαν και πήγαιναν πιο μπροστά και ας υπήρχε αυτό το κομμάτι, αυτό το κομμάτι όμως δημιουργεί την ανάγκη σε πολλούς να ζήσουνε, θέλουνε να συνεχίσουν να ζούνε σ' αυτήν τη ζεστασιά του κοινοκτημονικού και του κοινοβιακού που δεν είχε ξεχαστεί να σας πω κάτι, παράλληλα με τους γεωργούς συνέχιζαν να υπάρχουν οι καρποσυλλέκτες. Στη Περσία να σας πω ότι η γεωργία έγινε ολόκληρη ήπειρος, η Αυστραλία ας πούμε, έγινε γεωργική το 1800 με τους Ευρωπαίους που πήγαν έκεί, τους Ολλανδούς και τους Άγγλους. Μέχρι να έρθουν οι Ολλανδοί και οι Άγγλοι, οι κάτοικοι της, οι Αμβορίγενες ζούσαν καρποσυλλεκτικά και κυνηγετικά σε μικρές ομάδες που απ' αυτές που περιγράψαμε, θέλω να πω, λέμε ότι ήρθε η ώρα της γεωργίας, αλλά που ήρθε η ώρα της γεωργίας, σε ένα μικρό κομμάτι της γης που σταδιακά πήγαινε και επεκτεινόνταν και επεκτεινόνταν, δεν βιαζόνταν, χιλιάδες χρόνια της έπαιρνε για να επεκταθεί. Την ώρα δηλαδή που υπήρχε η ανισότητα στα εισοδήματα και στην ζωή, παραλλήλως κάπου υπήρχαν κάποιοι τύποι οι οποίοι ζούσαν με ένα χόρτο τη μέρα, αλλά ήταν γλυκά αυτό που ζούσανε.

Ήτανε μια μικρή ομάδα που ακουμπούσε ο ένας τον άλλον, δεν είχε ταξική διαβάθμιση, δεν είχε διαφορά εισοδήματος, ούτε το ρήμα έχω, ενδιαφέρον. Οι Εβραίοι την εποχή που γεννήθηκε ο χριστιανισμός βρίσκονται σε πάλη ενάντια στους Ρωμαίους και είναι ένας λαός πάρα πολύ δοσμένος στην επιθετικότητα ενάντια στους Ρωμαίους και αυτό γιατί το λέμε, διότι υπάρχει μια εικασία ότι ο Ιησούς Χριστός ήταν μέλος μιας ομάδας από αυτές που ήταν οργανωμένες εναντίον των Ρωμαίων. Λέμε τώρα είναι μέσα στις εικασίες γιατί οι Εβραίοι είχαν τέτοιες ομάδες αντιρωμαϊκές γιατί ήταν αντιεξουσιαστικές δηλαδή οι ομάδες αφού οι Ρωμαίοι ήταν η εξουσία, οι εξουσιαστικές ομάδεςήταν και ενάντια στους ραβίνους τους διότι θεωρούσαν ότι οι ραβίνοι δεν καθοδηγούν το λαό στην επίθεση εναντίον των Ρωμαίων, το λέω αυτό γιατί στην ιστορία του Χριστού,  όπως ξέρετε, ο Ιησούς μπήκε μέσα στην συναγωγή και καταχαίριασε κατά κάποιον τρόπο τους επικεφαλείς, ήταν δηλαδή αντιεξουσιαστικές ομάδες και ζούσαν κοινοβιακά και κοινοκτιμονικά.

Πολλές από αυτές τις ομάδες που κτυπούσαν τους Ρωμαίους ήταν κοινοβιακές και κοινοκτιμονικές, ζούσαν μόνες τους, δηλαδή κάπου έτσι μοιράζονταν τα πάντα και ετοιμαζόταν τι επίθεση θα κάνουν σήμερα το βράδυ στην, στον τάδε λόχο ρωμαϊκό που θα περάσει από την γέφυρα, ξέρω εγώ, το απόγευμα, το λέω αυτό διότι ο χριστιανισμός όταν δημιουργείται υπάρχει η ευρεία αντίληψη ότι είναι μία θρησκεία του δίνω τα ιμάτια μου στον άλλον. Ο έχων δύο χειτώνας δίνει τον ένα, άρα είμαστε ομάδες που μοιράζουν τα υπάρχοντα τους κατά ίσο τρόπο μεταξύ τους. Είμαστε κοινοκτημονικές ομάδες, είμαστε υπέρ της δημιουργίας κοινοκτημονικής κατάστασης  σε αυτή τη γη. Πολλοί το πίστεψαν αυτό από τους χριστιανούς που έγιναν χριστιανοί ότι αυτό θα έρθει με το χριστιανισμό, όμως πολύ γρήγορα ο χριστιανισμός δεν έγινε αυτό, έγινε μια θρησκεία η οποία είχε δικιά της εξουσία, δημιούργησε δηλαδή δικιά της λειτουργία και επομένως δημιουργήθηκαν αυτό που ξέρουμε σήμερα, ιερείς, αρχιμαδρίτες, μητροπολίτες, πατριάρχες, να και τα πατριαρχεία κτλ., δηλαδή επίπεδα εξουσίας και μάλιστα ο χριστιανισμός συνδυάστηκε με την κεντρική εξουσία γιατί έγινε επίσημη θρησκεία του ρωμαϊκού κράτους και του αρμενικού κράτους και εκεί στον 4ο αιώνα πλέον είναι επίσημη θρησκεία. Άρα ο αυτοκράτορας είναι επί κεφαλής των χριστιανών, για πολλούς χριστιανούς αυτό δεν είναι πρόβλημα, για άλλους χριστιανούς είναι τεράστιο πρόβλημα. Μάγκες εγώ έγινα χριστιανός, γιατί θα ζούσαμε κοινοκτιμονικά, γιατί δεν θα υπήρχε πλούσιος και φτωχός, γιατί θα τα μοιραζόνταν όλα και εσύ τώρα μου φέρνεις μια κατάσταση που εγώ θα ζω με τον Παμπλουτίδη δίπλα μου και ο άλλος θα είναι πάμφτωχος και αυτό θα μου πεις ότι είναι χριστιανικό, εγώ δεν πιστεύω ότι είναι χριστιανικό και αρχίζουν οι άπειρες χριστιανικές αιρέσεις, άπειρες όμως. Ο αιώνας των απείρων χριστιανικών αιρέσεων είναι ο τέταρτος αιώνας, από το 300 και μετά, γιατί αυτή είναι ο τέταρτος αιώνας διότι είναι ο αιώνας που ο χριστιανισμός γίνεται εξουσία, δηλαδή αποκτά βαθμίδες διοίκησης, διαπλέκεται με την πολιτική εξουσία και πολλές ομάδες λένε εμείς δεν γίναμε χριστιανοί για να ζούμε μια τέτοια κατάσταση και τότε γίνονται ένα σωρό άλλες ομάδες, θα γνωρίζετε ίσως ότι στο χριστιανισμό καταγράφονται περίπου 33000 τάσεις και ομάδες, δηλαδή είναι το παγκόσμιο πρωτάθλημα , τέλος πάντων διασπάσεων και με το κομμουνισμό να το ξεπερνάει διότι ο κομμουνισμός μέσα σε 150 χρόνια έχει καλπάσει, δεν θυμάμαι πόσες χιλιάδες είναι οι τάσεις, μόνο στην Ομόνοια να πάτε και να δείτε αφίσες, είναι ένα σωρό, το έχει και ο κομμουνισμός, οπότε είναι πιο προκομμένος, αλλά προς το παρόν είναι ο χριστιανισμός. Κοιτάξτε να δείτε, το λέω αυτό διότι εκεί γύρω στο 600 μ.χ. , στη Μικρά Ασία ξεκινάει ένα πανηγύρι 41,27

Δευτέρα 10 Φεβρουαρίου 2025

Περιεχόμενα της σειράς μαθημάτων-Αντέχοντας στο χρόνο

 Επεισόδιο 1ο

Νέος ελληνισμός

Έλληνες

Βυζαντινά χρόνια

Ελληνική γλώσσα

Ελληνική γλώσσα και χριστιανοσύνη

Επίθεση Βαρβάρων

Επέκταση Βυζαντίου

Σλάβοι στο Βυζάντιο

Εκχριστιανισμός Σλάβων, Ρώσων.

Αρχή νέου ελληνισμού το 1204.

Χαρακτηριστικά νέου ελληνισμού.

Γλώσσα-Θρησκεία-Ανάμειξη με τουρκικό και δυτικό στοιχείο.


Επεισόδιο 2ο

Αισθήματα μας αμφίσημα απέναντι στο τουρκικό και δυτικό στοιχείο.

Η γλώσσα είναι ελληνική 1100-1200.

Επαφή μας με Σελτζούκους από το 1071.

Η ελληνική γκρίνια.

Σελτζούκοι-Τούρκοι.

Ρωμανός ο Διογένης.

Δημιουργία Σελτζουκικού κράτους.

Διάλυση δυτικής ρωμαϊκής αυτοκρατορίας.

Φεουδαρχία στη Δύση.

Μακριά η φεουδαρχία από το Βυζάντιο.

Εξασθένηση του Βυζαντίου μετά το 1000.

Εχθροί του Βυζαντίου δυτικά-Βούλγαροι.

Οι Νορμανδοί στη Μεσόγειο.

Βοήθεια από Βενετία.

Προνόμια σε Βενετούς 1082.

Οικονομική ζημιά του Βυζαντίου.

Πρώτη σταυροφορία.


Επεισόδιο 3ο

Επαφή με Τούρκους και Δυτικούς από τον 11ο αιώνα.

Βούλγαροι, Σέρβοι στο 12ο αιώνα.

Προοδευτική συρρίκνωση του Βυζαντίου.

Οικονομικά μέτρα και παροχή προνομίων στο Βυζάντιο.

Αγρότες και μοναστήρια.

Μεγάλες οικογένειες με δικό τους στρατό.

Προείσπραξη φόρου.

Ηγεμονίες στο Βυζάντιο.

Επιθανάτιος ρόγχος του Βυζαντίου επί 400 χρόνια 1025-1453.

Τετάρτη σταυροφορία 1204.

Ενετοκρατία σε Αττική, Επτάνησα, Πελοπόννησο, Εύβοια, Κρήτη, Κύπρο, όλα τα νησιά.

Κατάληψη Κωνσταντινουπόλεως από τους Δυτικούς 1204-1262.

Αυτοκρατορία της Νίκαιας.

Διάλυση Σελτζουκικού κράτους.

Ίδρυση Οθωμανικού κράτους 1280.


Επεισόδιο 4ο

Το Βυζάντιο το 1262.

Δυναστεία Παλαιολόγων 1262-1453.

Κατάργηση του βυζαντινού ναυτικού 1284.

Προς ένωση εκκλησιών.

Ενωτικοί-Ανθενωτικοί.

Κατακτήσεις Οθωμανών.

Προσπάθειες ένωσης εκκλησιών 1300.

Η θέση της εκκλησίας.

Εμφύλιος πόλεμος στο Βυζάντιο 1321-1354.

Ο Κατακουζηνός καλεί Ορχάν προς βοήθεια.

Βασίλειο των Σέρβων - Ντουσάν.

Ησυχαστές-Ζηλωτές.


Επεισόδιο 5ο

Επανάσταση Ζηλωτών 1341-47

Αίρεση Βωκομήλων-Παυλικιανών

Γογόμοι-Γογομήλοι

Εμπορική συμφωνία Ορχάν με Γένοβα 1352

Βενετία -Πολιορκία Χάντακα

Συγγενικοί δεσμοί Σουλτάνων με Σέρβους, Βουλγάρους και Βυζαντινούς.

Επεκτατικοί πόλεμοι Οθωμανών στα δυτικά ( Καλλίπολη-Ανδριανούπολη, Σέρρες, Ξάνθη, Θεσσαλονίκη, Θεσσαλία ) 1354-1389

Φόρος υποτέλειας σε Σέρβους, Βουλγάρους, Βυζαντινούς.


Επεισόδιο 6ο

Διαφωνίες για την ένωση των εκκλησιών.

Ο αρνητικός ρόλος της ένωσης.

Ο τελευταίος αυτοκράτορας του Βυζαντίου.

Φυγή του Πατριάρχη στη Δύση.

Πρόταση του Πάπα για εορτασμό της ένωσης.

Επεισόδια κατά τον εορτασμό.

Τελευταία λειτουργία στην Αγιά Σοφιά.

Μωάμεθ ο Πορθητής.

Ουρμπανός ειδικός μηχανικός στα κανόνια και στα τείχη.

Πρόσκληση του Ουρμπανού από Βυζαντινούς και Τούρκους.

Έκκληση του Κωνσταντίνου Παλαιολόγου προς τους κατοίκους για οικονομική ενίσχυση.

Πολιορκία Κωνσταντινουπόλεως.

Πτώση Κωνσταντινουπόλεως.

Ανθενωτικοί : Προτιμώ τους Τούρκους με λόγου γνώση.

Τι ισχύει στο μουσουλμανικό κράτος.

Η φορολογία στο Οθωμανικό κράτος.


Επεισόδιο 7ο

Μωάμεθ ο Πορθητής

Pax Automatica.

Εξέλιξη της Οθωμανικής αυτοκρατορίας μετά τη πτώση της Κωνσταντινουπόλεως.

Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως.

Γεώργιος Γεννάδιος.

Φυγή των Λογίων της Κωνσταντινουπόλεως στους Δυτικούς.

Ενθρόνιση Σχολαρίου ως Πατριάρχης της Κωνσταντινουπόλεως.

Προστάγματα Σουλτάνου.

Άπιστες και πιστές γυναίκες την περίοδο της τουρκοκρατίας.

Φόροι στη τουρκοκρατία.

Τζαμιά και εκκλησίες.

Επίθεση Οθωμανών στη Βαλκανική.

Σερκέρμπεης ή Γεώργιος Καστριώτης.


Επεισόδιο 8ο

Τα ψηλά βουνά.

Διοίκηση στα ψηλά βουνά.

Τα μικρά νησιά.

Διοίκηση στα μικρά νησιά.

Μπαρμπαρόσα 1430.

Πολλές εκκλησίες στα ψηλά βουνά και τα μικρά νησιά.

Κοσμάς ο Αιτωλός 1750.

Προνομιούχες περιοχές που είχαν παραδοθεί.

Προνόμια σε όσους βοηθούν το Οθωμανικό κράτος.

Κατάληψη Ιωαννίνων 1430/1612.

Διονύσιος ο φιλόσοφος.

Υπάρχουν πολλές τουρκοκρατίες.

Πυραμιδική κοινωνία.

Διοίκηση στην Οθωμανική αυτοκρατορία.

Ασκερί αφορολόγητοι.

Απόλυτη εξουσία του Σουλτάνου στους Ασκερί.

Εκτελέσεις Ασκερί για απιστία.

Γρηγόριος ο 5ος.


Επεισόδιο 9ο

Οργάνωση Οθωμανικής κοινωνίας.

Πολλές τουρκοκρατίες.

Δημογραφική αλλαγή με την Οθωμανική κατάκτηση.

Μεταφορά πληθυσμών.

Εγκατάσταση των πληθυσμών στην ύπαιθρο.

Υποχρεωτική μεταφορά πληθυσμών με διαταγή Σουλτάνου.

Σουρμπουλήδες.

Προνόμια μεταφερομένων.

Αλλαγή θρησκεύματος.

Μεμονωμένες και μαζικές.

Περιοχές που έγινε μαζικός εξισλαμισμός.

Εξισλαμισμός Κρήτης 1645.

Τουρκοκρητικοί.

Καραμανλήδες.

Έλεγχος των ατόμων που εξισλαμίστηκαν.

Σκλάβοι πειρατών και απελευθέρωση τους.

Λόγοι αλλαγής θρησκεύματος.


Επεισόδιο 10.

Αλλαγή θρησκεύματος σε διάφορες περιοχές.

Θράκη, Βοσνία, Ερζεγοβίνη, Αλβανία, περίχωρα Κοζάνης και Πτολεμαϊδας και βέβαια στη Κρήτη.

Λόγοι για την αλλαγή θρησκεύματος.

Ρόλος των Ιδρυμάτων και των Σούφοι.

Τζαμιά, σχολεία, νοσοκομεία, μια πλατεία, ένα καλντερίμι, μια βρύση.

Μεντρεσέδες, χαμάμ, Ιμαρέτ, Μπεζεστένι, Καραβάν Σεράγια.

Σουιτισμός, Σουνιτισμός,.

Σούφοι, Ντερβίσηδες.

Τεκές.

Δερβίσηκες ομάδες, Αλεβοί.

Αλλαγή θρησκεύματος στους τεκέδες.


Επεισόδιο 11.

Σουφισμός, Γογόμηλοι, Ζηλωτές.

Μίσος σουφισμού από Σουίτες, Σουνήτες, ιεραρχία της εκκλησίας, την διοίκηση.

Εξέγερση των Σούφοι.

Οι Σούφοι στη διανόηση της Τουρκίας.

Ρόλος των Σούφοι στον εξισλαμισμό.

Μπεκτασίδες.

Οι Οθωμανοί προστάτες της ορθοδοξίας.

Προστασία των μοναστηριών από τους Οθωμανούς.

Η σημασία της ελληνικής γλώσσας.

Υπεράσπιση των Οθωμανών από ιεράρχες.

Αυτοκριτική της βυζαντινής κοινωνίας.


Επεισόδιο 12


Δημογραφία, αλλαγή θρησκεύματος.

Απογραφή πληθυσμού κατά την διάρκεια της τουρκοκρατίας.

Οι Έλληνες έμποροι στην οθωμανική αυτοκρατορία.

Το ειδικό χαρακτηριστικό των λαών στη περίοδο της τουρκοκρατίας.

Τα ελληνικά Σχολεία στη τουρκοκρατία.

Διάχυση των Ελλήνων στην οθωμανική αυτοκρατορία.

Αλλαγές πληθυσμού στον ελληνικό χώρο κατά την τουρκοκρατία.

Καραγκούνηδες, Σαρακατσαναίοι.

Μετακίνηση Εβραίων από την Ισπανία στην Οθωμανική αυτοκρατορία.

Εβραίοι ρωμαιλιώτες.

Εβραίοι Σεβαραδήτες.

Οι Εβραίοι στον ελληνικό χώρο.

Οι Βλάχοι στα Βαλκάνια.

Η προφορική γλώσσα των Βλάχων.

Επώνυμοι Έλληνες βλάχικης καταγωγής.

Που κατοικούν οι Βλάχοι?

Το βλάχικο ζήτημα με την Ρουμανία.

Προέλευση Βλάχων.


Επεισόδιο 13


Οι Βλάχοι στη Βαλκανική.

Ασχολίες και καταγωγή των Βλάχων.

Η λατινογενής γλώσσα των Ρουμάνων.

Ρουμάνικη θεωρία για τους Βλάχους.

Θεωρία για τους Βλάχους των υπολοίπων.

Η Ελλάδα στο 2ο παγκόσμιο πόλεμο, πριγκιπάτο των Βλάχων.

Βυζαντινό κείμενο για την συσώρευση των Βλάχων στη Βαλκανική τον 11ο αιώνα.

Η παρουσία των Σλάβων στο Βυζάντιο το 500 μ.χ. και η σταδιακή μείωση τους μέχρι το 800 μ.χ.

Σλάβικα τοπωνύμια στον ελληνικό χώρο.

Θεωρία Φαλμεράϊεν-έντονη ελληνική αντίδραση.

Αλλαγή των σλάβικων τοπωνυμίων στη χώρα μας.

Εθνισμός-Βούλγαροι, Ρουμάνοι, Σέρβοι.

Διεκδικήσεις Σλάβων.

Διαφωτισμός.

Διαγραφή Βυζαντίου.

Παπαρηγόπουλος, Επαναυιοθέτηση του Βυζαντίου.

Ανάλογο παράδειγμα στο Τουρκικό κράτος του 1923.

Πολιτισμική συνέχεια του ελληνικού Έθνους.

Πολίτης, λαογραφία.

Οι Βλάχοι είχαν μεγάλη επίδοση στα γράμματα.


Επεισόδιο 14


Μετακινήσεις Σλάβων

Επίδοση των Βλάχων στα γράμματα.

Η βλάχική γλώσσα, διεκδίκηση Βλάχων.

Το βλαχικό ζήτημα.

Αρβανίτες.

Δημιουργία εθνικού αλβανικού κράτους.

Φυλές και Φάρες.

Μίσθωση Αλβανών.

Προφορική και γραπτή γλώσσα των Αλβανών.

Οι Τσάμηδες της Ηπείρου.

Ενίσχυση των κάστρων με Αρβανίτες.

Μετακινήσεις Αλβανών.


Επεισόδιο 15


Κατανομή Αρβανιτών στην Ελλάδα του 1830.

Χαρακτηριστικά Αλβανών.

Αρβανίτες στην Ελλάδα του 1830.

Συνομιλίες των στρατευμάτων πριν τη μάχη στα αλβανικά.

Καραϊσκάκης.

Αρβανίτικα επώνυμα.

Η σημασία των Αρβανιτών κατά την ελλήνική επανάσταση.

Ύδρα 1770.

Το θαύμα του ελληνικού ναυτικού.

Ονοματολογία καραβιών στην Ύδρα και τις Σπέτσες.


Επεισόδιο 16


Σημασία των Αρβανιτών στην ελληνική επανάσταση.

Τα τρία σπουδαιότερα σώματα στρατού της Οθωμανικής αυτοκρατορίας.

Σπαχήδες, Γενίτσαροι, Αρματολοί.

Υποχρεώσεις και καθήκοντα των Σπαχήδων.

Τιμάρια, Ζερβίτσια, Χάσια.

Οφέλη Σουλτάνου από το θεσμό των Σπαχήδων.

Οι απογραφές στην Οθωμανική αυτοκρατορία.

Λάφυρα πολέμου.

Βακούφια.

Το σώμα των Γενιτσάρων.

Τερσιρμέ ή Ντεσιρμέ (παιδομάζεμα).

Βαγιαζήτ και το Τερσιρμέ.


Επεισόδιο 17

Αμφισβητήσεις στο θεσμό του Ντεσιρμέ.

Κανόνες στο Ντεσιρμέ.

Κοινωνική αποδοχή του Ντεσιρμέ.

Μεταρρυθμίσεις του Ντεσιρμέ επί Μωάμεθ του πορθητή.

Εκπαίδευση και εγκύκλιος μόρφωση των Γενιτσάρων.

Αξιοκρατικό σύστημα Γενιτσάρων.

Καθήκοντα Γενιτσάρων.

Αιτήματα Γενιτσάρων.

Εκφυλισμός του Ντεσιρμέ.

Εξεγέρσεις Γενιτσάρων για προνόμια.

Αρματολοί.

Καθήκοντα και υποχρεώσεις των Αρματολών.


Επεισόδιο 18


Η δουλειά των Αρματολών - περιγραφή από Καντήδες.

Συγκρότηση Αρματολών.

Αμοιβή Αρματολών.

Τα αρματολίκια στον ελληνικό χώρο.

Εκφυλισμός Αρματολών-δυναστείες.

Οικογένειες Αρματολών.

Αλλαγή του θεσμού των Αρματολών από τους Οθωμανούς στο 17-18ο αιώνα.

Δημοτικά τραγούδια για τους Αρματολούς.

Ο Κωνσταντίνος Μεταξάς και ο Παπαρηγόπουλος για τους Αρματολούς.

Κλεφταρματολός.

Οικονομική ζωή και σχήματα εργασίας.

Κτηνοματική κτηνοτροφία.

Σμίκτες-Τσελιγκάτο.

Λογιστική Τσελιγκάτου.

Οικονομία νησιών.

Η ναυτιλία στα νησιά.

Το κτίσιμο ενός πλοίου.

Σερμανιά- Παρτσινέβελος.

Καράβια έμπορος.

Αμοιβή πληρώματος και εκκαθάριση λογαριασμού.


Επεισόδιο 19

Μίχτες κτηνοτρόφοι.

Τα ναυτικά νησιά.

Εκκαθάριση του κύκλου ταξιδιού.

Η ναυτιλία λαϊκή υπόθεση.

Οργάνωση εργασίας.

Επαγγέλματα, τεχνίτες σε αστικές περιοχές.

Μαστοροχώρια - Λαγκάδια, Κόνιτσα.

Μπουλούκια τεχνιτών.

Κωδική γλώσσα τεχνιτών.

Κεντήματα Μακεδονίας.

Συμφωνίες κεντημάτων.

Εδραίοι τεχνίτες.

Συντεχνίες.

Καθήκοντα διοίκησης της συντεχνίας.

Εισόδημα συντεχνιών.

Προστάτης Άγιος συντεχνιών.

Ρόλοι συντεχνίας.

Οργάνωση των εμπόρων.

Η οικονομία πάνω στα βουνά.

Οι κάπες της Πίνδου.

Αυτοκρατορίες και εμπόριο.

Εθνικά κράτη και εμπόριο.


Επεισόδιο 20

Εμπορικές συμφωνίες.

Πρεσβείες στη Κωνσταντινούπολη.

Προξενεία - περακλήδες.

Εμπειρία στο εμπόριο.

Στήσιμο εμπορικών επιχειρήσεων.

Εμπόριο με ελληνικά πλοία στην Ευρώπη.

Αφθονία προϊόντων στην Οθωμανική αυτοκρατορία για εξαγωγή.

Εξαγωγές προς Ιταλία - Καραβάνια.

Ανάπτυξη ναυτιλίας και εμπορίας.

Μαύρη Θάλασσα και εμπόριο.

Ναυτιλία και εμπόριο.

Σύγκρουση Αγγλίας - Γαλλίας.

Αποκλεισμός Γαλλίας και συνέπειες.

Υδραίοι στην Αυστραλία.

Ιστορία από τον αποκλεισμό.

Στεργιανό εμπόριο.

Έλληνες στη Βλαχία και τη Μολδαβία.

Συνθήκες που ευνοούσαν το στεργιανό εμπόριο.


Επεισόδιο 21


Μετακινήσεις εμπόρων προς τη κεντρική Ευρώπη.

Επιτυχίες των ελλήνων εμπόρων σε ευρωπαϊκές πόλεις.

Ευρεσιτεχνίες ελλήνων στη ξενιτιά.

Εξαγωγή μοναδικών προϊόντων στην Ευρώπη.

Βαμμένα νήματα από τη περιοχή των Αμπελακίων.

Τα Αμπελάκια.

Η κρίση του 1815.

Η εκκλησία στη περίοδο της τουρκοκρατίας.

Πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως.

Κρίση στη δυτική εκκλησία.

Κρίση στην ανατολική εκκλησία.

Φατρίες στο Πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως.

Εναλλαγές Πατριαρχών.

Σε κακή οικονομική κατάσταση το Πατριαρχείο.

Χρηματισμός Πατριαρχών, Μητροπολιτών, Επισκόπων.

Φόρος πιστών 1596.

Εισφορές πιστών.

Πώληση συγχωροχαρτιών.

Οικονομική βοήθεια από τις συντεχνίες στο Πατριαρχείο.

Συμμετοχή συντεχνιών στη διοίκηση του Πατριαρχείου.


Επεισόδιο 22

Αλλαξοπατριαρχεία.

Τοπική αυτοδιοίκηση στη περίοδο της τουρκοκρατίας.

Πόλεις και χωριά.

Λειτουργία του χωριού.

Τα δημοτικά έργα γίνονται από το χωριό.

Ποια έργα κάνει το κράτος?

Η τοπική αυτοδιοίκηση δεν ήταν θεσμός στην Οθωμανική αυτοκρατορία.

Κάθε τόπος είχε τους δικούς του κανόνες.

Εθελοντική εργασία και δωρεές.

Νομικά βοηθήματα για τους δημογέριντες.

Εξάμηλος και Νομοκάδων.

Καταγραφή των εθίμων.

Καταγραφή εθίμου στη Μύκονο το 1647.

Πρωτοβάθμιες, δευτεροβάθμιες, τριτοβάθμιες εκπροσωπίσεις.

Η τοπική αυτοδιοίκηση στα Ζαγόρια.

Μήνυμα Μπεκίρη της Σύρου τον 18ο αιώνα.

Έγγραφο μερικών εθίμων των Μυκονιατών το 1710.

Σύστημα δημοκρατικό και μη δημοκρατικό σε κοινότητες.


Επεισόδιο 23

Εποικισμός της Σάμου το 1550.

Συγκρούσεις μεταξύ φατρίων.

Δημογέροντες και κόψιμο σφραγίδας.

Καχυποψία των κατοίκων προς τους  Δημογέροντες.

Δημοτικό τραγούδι για την καχυποψία των κατοίκων στην εξουσία.

Οι συντεχνίες στην επίλυση τοπικών προβλημάτων.

Ο ρόλος της εκκλησίας στις συγκρούσεις.

Ο αφορισμός.

Εκλογή εκπροσώπων τοπικής αυτοδιοίκησης στις Σέρρες το 1614.

Η τοπική αυτοδιοίκηση στους ορεινούς οικισμούς.

Η τοπική αυτοδιοίκηση στη Πελοπόννησο.

Πελοποννησιιακή γερουσία.

Κεντρική διοίκηση της Πελοποννήσου.

Βεγκίρης.

Οι φατρίες της Πελοποννήσου.

Το μίσος μεταξύ Δελληγιανναίων και Ζαϊμηδων-Λονταίων.

Η παιδεία στη περίοδο της τουρκοκρατίας.

Η παιδεία στο χωριό - Ο ρόλος του ιερέα.

Η ελληνική γλώσσα είναι ισχυρή.

Η ελληνική παιδεία στη Βαλκανική.

Οι αντιπαραθέσεις των Βαλκανίων με την Ελλάδα μετά το 1830.


Επεισόδιο 24

Τα σχολεία στη τουρκοκρατία.

Δύο επιπέδου σχολεία.

Κοσμάς ο Αιτωλός-Παϊσιος.

Εξελληνισμός των λαών της Βαλκανικής.

Η ευρωπαϊκή γνώση στα ελληνικά σχολεία.

Η θετική επιστήμη της φυσικής στα ελληνικά σχολεία.

Έλληνες λόγιοι.

Καλύτερα ελληνικά σχολεία.

Η Πελοπόννησος είχε κενό παιδείας.

Το ενδιαφέρον της εκκλησίας για τη παιδεία.

Μανωλάκης Καστοριανός.

Σχολεία από την καθολική εκκλησία.

Περίοδος απογείωσης των ελληνικών σχολείων 1750 - 1850.

Αντέχοντας στο Χρόνο - Ιστορία του Νέου Ελληνισμού (13ος - 19ος Αιώνας) Επ. 24

 Τα ελληνικά σχολεία τόσο πολλά διαδεδομένα και καλά σε αυτές τις περιοχές, μιλάμε πάντα, δεν θα ξεχαστούμε δεν είναι το απόλυτο Χάρβαντ, εκεί που υπήρχαν σχολεία, ήταν ελληνικά σχολεία, καθώς λοιπόν εντείνονταν στο 1870, στο 1880, στο 1890 οι εθνικές συγκρούσεις, υπήρξε αιτία μεταξύ Βουλγάρων και Ελλήνων και τότε ο ένας έκαιγε τα σχολεία του άλλου και σκότωνε το δάσκαλο του άλλου. μιλάμε, μέχρι το 1821 νομίζω, δεν υπήρχε κρυφό σχολείο, δεν υπήρξε ή αν τουλάχιστον βρούμε ποτέ κάποιο έγγραφό, αλλά δεν μπορούμε στον αέρα να το λέμε, εν όσων μάλιστα γνωρίζουμε να λειτουργούν θαυμάσια ελληνικά σχολεία χωρίς κανένα εμπόδιο σε μεγάλες πόλεις μες το μάτι του Πασά, η Μεγάλη του γένους Σχολή, αλλά αν έχετε πάει στα Γιάννενα η Ζωσιμαία σχολή, η Βαρουτσαία σχολή, η σχολή Καπλάνη κτλ. μέσα στο κέντρο της πόλης, δίπλα στο Πασά, δεν κολλάει αυτό το πράγμα, διότι τα σχολεία της Αλεξάνδρειας, τα σχολεία της Χίου, φτιάξανε σχολεία επιπέδου πανεπιστημίου σήμερα, η βιβλιοθήκη της Χίου είναι μέχρι σήμερα πανεπιστημιακού επιπέδου, στη Χίο τα σχολεία κάνανε και χημικά πειράματα και είχανε ειδικές αίθουσες για πειράματα φυσικής που σήμερα δεν τα έχουνε τα σχολεία μας και δεν τα έκλεισε κανείς ποτέ, τα έκλεισε ο Πατριάρχης στη Χίο, στο Αϊβαλή, αλλά αυτό έγινε στις αρχές του 19ου αιώνα γιατί συγκρούστηκε με την επαναστατική πλευρά του διαφωτισμού, το σχολείο της Σμύρνης    είναι το Αϊβαλή, στη Σμύρνη, στη Μυτιλήνη, στην Χίο.

Γιατί υπήρχαν εσωτερικές συγκρούσεις σαν να υπήρχε διαλυμένο κτλ. οι Τούρκοι δεν κλείσανε σχολεία, θα σας πω γιατί? διότι δεν ασχολήθηκαν, οι Οθωμανοί στη σύλληψη της διοίκησης της Σαρία, εμείς οι μουσουλμάνοι ζούμε έτσι, λύνουμε τα θέματα μας έτσι, ποια είναι η παιδεία μας? οι Μεντρεσέδες, εσείς οι Εβραίοι κάντε το δικός, εσείς οι Χριστιανοί ορθόδοξοι κάντε το δικό σας, ούτε παρεκίνησαν την ίδρυση σχολείων, ούτε σταμάτησαν, δεν ασχολήθηκαν, θεώρησαν ότι αυτό ανήκει στη δικαιοδοσία των Πατριαρχείων και αυτής της θρησκευτικής ομάδας. Στην Αθήνα εδώ, στην Αθήνα υπήρχαν πολλά σχολεία εδώ στο κέντρο της Αθήνας τον 16ο αιώνα, δεν έκλεισαν καθόλου, τα περισσότερα σχολεία τα χρηματοδοτούσαν έμποροι και τεχνίτες, οι συντεχνίες δηλαδή, τώρα στη μονή Πεντέλης έχουνε κρυφό σχολείο, με όλο το σεβασμό δηλαδή, γιατί να είναι εκεί κρυφό σχολείο? τώρα κάτοικοι της Αθήνας για να πάνε στη Πεντέλη, έπρεπε να πάρουν ένα μουλάρι και να περπατήσουν 4 ώρες για να φτάσουν, άρα δεν υπάρχουν κρυφά σχολεία στην Αθήνα, πήγαιναν στα δικά τους σχολεία, τώρα στη μονή Πεντέλης μπορεί να πήγαιναν, γιατί γύρω υπάρχουν χωριά και κτηνοτρόφοι, τότε ήτανε τα βουνά γεμάτα κατοίκους, αλλά εκεί δεν υπήρχε τουρκική διοίκηση, στην Αθήνα υπήρχε τουρκική διοίκηση, στα χωριά δεν υπάρχει τουρκική παρουσία, γιατί εκεί να είναι κρυφό το σχολείο και να μην είναι στην Αθήνα?

Λοιπόν ακούστε τώρα κάποια σημεία που θα σας πω, που έρχονται, ελπίζω, προς συμπλήρωση αυτών που σας είπα, το 17.....δεν σας άκουσα? λέτε τι είναι η παρουσία στα γύρω τα χωριά που ήταν απομακρυσμένοι, όχι δεν έχουμε καμία ένδειξη, ακούστε, όλοι οι Σπαχήδες ήταν χριστιανοί ορθόδοξοι, αλλά δεν έχουμε καμία ένδειξη σε αυτό, εξ' άλλου οι σπαχήδες  έληξαν ως, δηλαδή η κυριαρχία τους στην ύπαιθρο έληξε μετά το 16ο αιώνα και μπήκαμε στη διαδικασία των τσιφλικιών, οπότε αλλάζει η ύπαιθρος, είχες τα Βακούφια, πάρα πολύ γη ήταν βακούφικη γη, δεν έχουμε καμιά ένδειξη ότι κάποιος σταμάτησε τη παιδεία, στα χωριά, τα πάνε τα παιδιά στο σχολείο, τα παιδιά την ώρα που μεγάλωναν μπαίνανε στο χωράφι δεν υπήρχε θέμα, εκεί που πήγαιναν παιδιά στο σχολείο ήταν στις κωμοπόλεις και τις πόλεις, τώρα να πάρουν οι Τούρκοι απόφαση να κλείνουν τα σχολεία, στα χωριά που δεν υπήρχε για να κλείνουν τα μεγάλα τα τρανά σχολεία με τις βιβλιοθήκες να λειτουργούν, τι να πει κανείς, πάντως το σχολείο των Μοιρών, το σχολείο της Ζαγοράς, το σχολείο του Μετσόβου, το σχολείο της Πάτμου, το σχολείο της Σάμου, της Μυτιλήνης, της Κω που είναι και πρώϊμα σχολεία δηλαδή του 16ου αιώνα, της Άρτας, των Ιωαννίνων, της Μοσχόπολης, η μεγάλη σχολή στο Άγιο Όρος, η Αντωνιάδα σχολή της Κωνσταντινουπόλεως, το Ιάσειον στο Βουκουρέστι, στα Τίρανα, στην Αγυιά στη Θεσσαλία που είχε σπουδαία σχολεία, στα Αμπελάκια.

Θα σας πω, υπήρχαν δύο επιπέδου σχολεία, το ένα ονομάζονταν, σχολείο των κοινών γραμμάτων, ήταν στοιχειώδες σχολείο δηλαδή μάθαινες να διαβάζεις, να γράφεις, λίγα στοιχεία γραμματικής, λίγο...σε τέτοιο σχολείο πήγαν τα περισσότερα παιδιά και από εκεί και πέρα υπήρχαν τα ελληνικά σχολεία που θα λέγαμε σήμερα κάτι σαν γυμνάσια και εκεί μαθαίνεις και αρχαία ελληνικά και διδασκόσουνα δηλαδή περισσότερα, αυτά είναι οι δύο τύποι σχολείων, τώρα στα χωριά δεν υπήρχε ούτε καν αυτό, ήταν ο ιερέας που μάθαινε στα παιδιά πέντε γράμματα, ήτανε κάλπικα σχολεία, θα σας πω κάτι για το θέμα, δεν μπορούμε να πούμε δημοκρατία ήτανε διαδεδομένη η γνώση γιατί στα χωριά δεν υπήρχε παρά αυτό το στοιχειώδες πράγμα, ο Κοσμάς ο Αιτωλός τον 18ο αιώνα που ήτανε ένας    έτσι άνθρωπος, πάρα πολύ συνεσταλμένος κτλ. δεν ήταν άνθρωπος του διαφωτισμού, καθόλου, αλλά επιθυμεί να υπάρχει παιδεία, γιατί πιστεύει ότι η ελληνική παιδεία προστατεύει τους κατέχοντες από το να γυρίσουν στο Ισλάμ, διότι μέσω της ελληνικής γλώσσας κάνει έκδηλο τον χριστιανισμό και ο άνθρωπος αυτός δίδαξε σε νησιά και στα ψηλά ορεινά, πήγαινε στα νησιά και έλεγε, σταματείστε να κτίζεται εκκλησιές, έλεος, σχολεία κτίστε, αυτά τα σχολεία που λέει δεν      να κτισθούν και λέει μετά, εγώ στη ζωή μου αποσκοπώ και είναι ως θαύμα 200 σχολεία κοινά εποίησα, γιατί ο άνθρωπος με τη δράση του έκτισε μικρά σχολεία, διακόσια,        κατά των ελληνικών γραμμάτων, κάπως έτσι, γιατί έκανε ένα θαύμα ο άνθρωπος αυτός με το πάθος του και δεν σταμάτησε ποτέ, ούτε τον σταμάτησε κανένας, πήγαινε στα χωριά και έλεγε και ζητούσε βοήθεια, θέλω να μου πείτε, στα ψηλά βουνά και στα νησιά που πήγε, δεν υπάρχουνε  Οθωμανοί καθόλου, δεν υπάρχει οθωμανική παρουσία, καθόλου, το 1770 στη μονή Σινά του Αγίου Όρους που είναι σλάβικη, μονάζει ένας βουλγαρικής καταγωγής μοναχός που λέγεται Παϊσιος. Αυτός ο Παϊσιος ήτανε πολύ πατριώτης και άρχισε να καταλαβαίνει γύρω του εθνικά κινήματα, γύρω του οι Έλληνες κατάλαβε ότι έχουνε μπει σε αυτή τη διαδικασία, ΄ήξερε ελληνικά και αποφάσισε να γράψει αυτός πρώτος ένα βιβλίο που ονομάζεται, Σλαβοβουλγαρική θεωρία περί του βουλγαρικού λαού, βασιλέων και Αγίων, το έγραψε χειρόγραφα στη Μονή Σινανδαρίου για να μεταφέρει στους Βουλγάρους το μήνυμα, τι κάθεστε, δεν κάνετε καμιά κίνηση, εμείς οι Βούλγαροι πρέπει να αποκτήσουμε βουλγαρική συνείδηση και βουλγαρικό κράτος, έτσι ήταν κάτι το οποίο έγινε, οι Βούλγαροι καθυστέρησαν λίγο σε σχέση με τους Έλληνες, αλλά ο πρώτος, ο εναρκτήριος λόγος του βουλγαρικού εθνικισμού είναι ο Παϊσιός, αυτός έγραψε αυτό το βιβλίο που σας λέω, ζήτησε να αναπαράγεται χειρόγραφα και αργότερα τυπώθηκε, αλλά και στη Βουλγαρία ο Παϊσιος είναι το πρώτο όνομα που μαθαίνουν τα παιδιά, είναι σχεδόν αγιοποιημένος γιατί έγραψε αυτή την ιστορία, στο πρόλογο του, θα σας διαβάσω το πρόλογο του για να δείτε πως αντιμετώπιζε ένας Βούλγαρος την ελληνική παιδεία, αυτό που σας έλεγα πριν, γράφει και πολλά άλλα και η μετάφραση είναι σε καθαρεύουσα, Βούλγαροι, κάτσε να γνωρίζεις τη φυλή και τη γλώσσα σου, αγάπα τη πατρίδα σου και προσπάθησε να μάθεις ποιο υπήρξε άλλοτε το έθνος σου και αν είχε Τσάρους, Πατριάρχας και αρχηγούς, οι άλλοι λαοί γράφουν και γνωρίζουν την ιστορία των, γράφουν και διαβάζουν βιβλία στη γλώσσα τους την οποία εκτιμούν και αγαπούν, οι Έλληνες και οι Σέρβοι μας ειρωνεύονται ότι είμαστε εκ κατωτέρας φυλής, άρα εδώ μας λέει ξεκάθαρα ότι εγώ ερυμάχθηκα τότε και οι Έλληνες και οι Σέρβοι ανώτεροι, χωρίς Πατριάρχες, Τσάρους και Αγίους, χωρίς ιστορία, είμαστε κατώτερη φυλή, χωρίς Τσάρους, Πατριάρχες, αλλά εγώ ηγωνίσθην να γράψω αυτήν την ιστορία, για να υμνήσω ότι και ο ιδικός μας λαός υπήρξε ένδοξος κα μάλιστα ενδοξότατος πάντα, ότι είχε μεγάλους βασιλείς και Πατριάρχας, ότι ελάμβανε φόρους από τους ισχυρούς Βυζαντινούς και εις άλλους λαούς έδωκε βιβλία και γραφή, εννοεί με το Μεθόδιο και τον Κύριλλο και τώρα μπαίνει στο ζουμί, γνωρίζω Βουλγάρους οι οποίοι τόσο πολύ προχωρούν στην πλάνη των ώστε δεν αναγνωρίζουν πλέον την φυλή των, αλλά μανθάνουν να γράφουν και να αναγιγνώσκουν ελληνιστί και μάλιστα εντρέπονται να λέγονται Βούλγαροι, εδώ περιγραφικά το ξέρουμε από πολλές πλευρές, οι λαοί των Βαλκανίων εξελληνίζονται μέσω των ελληνικών σχολείων, για αυτό θα γνωρίζεται, όταν ξεκίνησε η επανάσταση του 21 υπήρχε μια τάση μεταξύ επιφανών Ελλήνων και λογίων, δεν κάνουμε επανάσταση, έλεγαν αυτοί, είναι λάθος, τώρα εξελληνίζουμε τα Βαλκάνια και θα γίνουν όλοι οι λαοί    και αν εμείς ξεκινήσουμε έτσι, τότε και οι άλλοι βαλκανικοί λαοί θα ξεκινήσουν επανάσταση και στο τέλος θα σκοτωθούμε όλοι μεταξύ μας και δεν μας συμφέρει ως Έλληνες να το κάνουμε, διότι είμαστε οι πανίσχυροι, θέλω να σας πω, ότι υπήρχε και αυτή η τάση, λόγω της διεισδυτικότητας της ελληνικής παιδείας η οποία τα τελευταία 100 χρόνια πριν την ελληνική επανάσταση, σάρωνε στα Βαλκάνια και συνεχίζει,  γιατί ω! ανόητε εντρέπεσε να ονομάζεις εαυτόν Βούλγαρον, γιατί δεν θέλεις να σκέπτεσαι και να αναγιγνώσκεις βουλγαριστί, εντός εισαγωγικών ο ανόητος Βούλγαρος, οι Έλληνες είναι περισσότερο γραμματισμένοι και επιτειδιότεροι, ενώ οι Βούλγαροι αμαθείς και χοντροκέφαλοι και δεν είναι σε θέση να μεταχειριστούν τας λέξεις των επιτειδίως, δια τούτο είναι καλύτερον         , τώρα τελευταία πήρε τη σκυτάλη ο Παϊσιος στον ανόητο Βούλγαρο και του λέει, υπάρχουν λαοί οι οποίοι είναι περισσότερο γραμματισμένοι και επιτειδιώτεροι των Ελλήνων, σωστός συλλογισμός, αποβάλουν όμως οι Έλληνες την φυλήν και την γλώσσα των για να παραδεχθούν ξένην φυλή και γλώσσα, 200 χρόνια μετά δεν θα το έλεγε, αλλά εκείνη την εποχή οι Έλληνες κρατούσαν την γλώσσα τους, ενώ οι Βούλγαροι την πετούσαν τη βουλγαρική και λέει, γιατί δεν υπάρχουν λαοί με ισχυρότερες γλώσσες? γιατί να μην είναι τα γαλλικά, τα αγγλικά, τα ρωσικά?  εσύ όμως ανόητε τι κάνεις? Βούλγαρε μην απαντάς, αλλά μάθε και εκτίμα  και τίμα την δική σου γλώσσα και τη φυλή σου, διότι η βουλγαρική εντιμότης και απλότης είναι πολύ προτιμότερη της ελληνικής υπουλότητος και του ελληνικού δόλου, ο θεός αγαπά περισσότερο τους απλοϊκούς και αθώους γεωργούς και ποιμένας, το μεταφέρει τώρα,   διότι αυτός προπάντων με δύναμη και σοφίαν ενδόξασε, ότε λοιπόν δω Βουλγάρους να τρέχουσι όπισθεν ξένης βίας, ξένης γλώσσας και ξένων ηθών, τα δε ελληνικά των να τα ξεχάσουν, έγραψα το βιβλίο τούτον και ζητώ ο καθένας να το αντιγράψει και να το αναγνώσει για να ίδει αν ο βουλγαρικός λαός είναι άξιος εκτιμήσεως ή όχι.

Τώρα θα σας διαβάσω κάτι άλλο, από τη παρουσίαση ενός βιβλίου του Γιάννη Καρρά, ο Γιάννης Καρράς είναι ένας ερευνητής της παιδείας και των επιστημονικών επιτευγμάτων στη περίοδο της τουρκοκρατίας και στη Καθημερινή πριν αρκετά χρόνια υπήρχε μια παρουσίαση του βιβλίου του με τίτλο, η Ελληνική επιστήμη και ο Βαλκανικός χώρος 18ος, 19ος αιώνας, ξεκινάει η παρουσίαση λέγοντας,  λέμε ότι υπάρχει κρυφό σχολειό και ότι το 1808 ο Μπούρας ενσωματώνει στη χημεία του, έγραψε βιβλίο με το τίτλο, Χημεία, το κάλιο και το νάτριο, ένα μόλις χρόνο μετά την ανακάλυψη των και το 1815 ο Νεόφυτος Βαμβάς εισάγει το μάθημα της Χημείας σε δημόσιο σχολείο της Χίου, όπως ευστοχά παρατηρεί ο Γιάννης Καρράς στο βιβλίο του, το έργο του Νεύτωνα άρχισε να γίνεται γνωστό στη Γαλλία από τον Βολταίρο το 1727 την ίδια εποχή που το γνωρίζει και ο βαλκάνιος παρίας, δηλαδή ο Νεόφυτος Βάμβας μαθαίνει  εδώ πέρα για το κάλιο και το νάτριο την ίδια χρονιά που το μαθαίνει ο Βολταίρος, όσο και αν ηχεί περίεργα η ελληνική επιστήμη τον 18ο αιώνα δεν βρίσκεται στη περιφέρεια της Ευρώπης, αλλά αποτελεί τρόπο τινά ένα νέο κέντρο από το οποίο διαχέονται οι επιστημονικές πρωτοπορίες σε όλο το βαλκανικό χώρο, ένα αιώνα πριν από τον Αϊνσταϊν, ο Στέφανος Δούκας στο έργο του, Εξέταση της φύσεως, διατυπώνει χωρίς εξισώσεις την αρχή της ενότητας ύλης, χώρου, χρόνου και κίνησης και καταλήγει, αν σήμερα το πείραμα σχεδόν απουσιάζει από την ελληνική εκπαίδευση, το 1812 ο Γκούμας διαπίστωνε ότι,    , Κωνσταντινούπολη, Σμύρνη, Χίος, Ιωάννινα, Ιάσειον, Αμπελάκια έχουσι τα αναγκαιότερα όργανα της πειραματικής φυσικής, από το βιβλίο την ιστορία του Νέου Ελληνισμού που είναι το πιο πλήρες τελευταία σειρά για την ιστορία των Ελλήνων από τις εκδόσεις, Ελληνικά Γράμματα, επειδή το έδινε σε φυλλάδια και μετά σε τόμο, θα σας διαβάσω κάποια σημεία, συζητάει περί της ελληνικής παιδείας, έχει κάποια πορτραίτα σημαντικών λογίων του ελληνισμού, ένας από αυτούς είναι ο Βενιαμίν Ολέθριος, φυσικός, μαθηματικός, φιλόσοφος 1759-1824, είναι ένας από τους λογίους που προσπάθησε να μεταφέρουνε με το γραπτό λόγο και τη διδασκαλία τους την σκέψη του καιρού τους στο τομέα των φυσικών θετικών επιστημών στον ευρύτερο ελληνικό βαλκανικό χώρο, υπέστει διωγμούς από κύκλους του Πατριαρχείου με την κατηγορία ότι πρέσβευε, είναι η κατηγορία του Πατριαρχείου, την γη την ακίνητον την εις τον αιώνα ασάλευτον μένουσα και μηδέποτε κινουμένην,  κινουμένην. Άλλος είναι ο Στέφανος Δούκας που ακούσατε πριν, το παρουσιάζει, ο συγγραφέας του έργου ήταν, δεν ξέρουμε πότε ακριβώς είναι, πριν από το1770 και μετά από το 1830, ο συγγραφέας του έργου, Εξέταση της Φύσεως ήταν από τις φωτεινότερες και πλέον βαθυστόχαστες μορφές του νεοελληνικού διαφωτισμού, συγκαταλέγεται μεταξύ εκείνων που μελέτησαν σε βάθος την φιλοσοφική και επιστημονική σκέψη του καιρού τους, μας λέει τι παρήγαγε που πήγε στη Κωνσταντινούπολη, δίδαξε στην ακαδημία του Ιασείου, την ελληνική ακαδημία, το 1813 και λέει, παράλληλα ολοκληρώθηκε το έργο το 1816, τα στοιχεία αριθμητικής και άλγεβρας σε 4 τόμους, ένα από τα πλουσιότερα, υψηλού επιπέδου συγγράμματα μαθηματικής επιστήμης του καιρού του, είναι αυτός που διετύπωσε την ενότητα χώρου, χρόνου, ύλης, χωρίς εξισώσεις, 100 χρόνια πριν τον Αϊνστάϊν, στον οποίον ο συγγραφέας εισάγει επαγωγικά τον αναγνώστη σε όλες τις μαθηματικές έννοιες, ακόμη και τις συνθετότερες, την ίδια περίοδο ολοκληρώνει και το δεύτερο έργο του, ένα έργο φυσικής φιλοσοφίας το οποίο στάθηκε η αιτία των κατοπινών συνεχών διωγμών εκ μέρους του Πατριαρχείου το οποίο του ζήτησε ομολογία πίστεως και να προβεί σε καταστροφή των χειρογράφων, επομένως εδώ μιλάμε για κάποια άτομα που είναι μέσα και δεν είναι οι πρωτοκλασάτοι αυτοί, θέλω να σας πω, ο Άνθιμός Γαζής, ο Κωνσταντίνος ο Ραϊζης , δε το συζητούμε, φυσικά όλοι τους έχουν ζήσει και στο εξωτερικό, έχουν σπουδάσει και στη Γερμανία, Λειψία, στην Ιέννα, στη Βιέννη, πάνε και έρχονται δηλαδή.

Τώρα, να σας πω κάτι άλλο πριν, θα πούμε κάποια μικρά πράγματα, το 1802 δηλαδή 20 χρόνια πριν την ελληνική επανάσταση, ο Δανιήλ Κοσμοπολίτης άλλος Έλληνας λόγιος που είναι Μοσχοπολίτης δηλαδή από τη Μοσχόπολη, της σημερινής νότιας Αλβανίας, βόρειας Ηπείρου που τότε ήταν βλάχικη, αυτός ήτανε Βλάχος, έβγαλε ένα λεξικό σλαβοελληνικό και στο πρόλογο γράφει, Αλβανοί και Βλάχοι, Βούλγαροι αλλόθρησκοι, μόνο τα ελληνικά, Αλβανοί και Βλάχοι, Βούλγαροι αλλόθρησκοι γρηγορείτε και ετοιμαστείτε όλοι σας Έλληνες να γενείτε, έβγαλε ένα λεξικό, το αλβανοβλαχοβουλγαροελληνικό και γιατί το βγάζει? το λέει, για να γίνουν όλοι Έλληνες, υπήρχε τέτοια τάση την εποχή εκείνη στα Βαλκάνια, προσέξτε ανάμεσα σε αυτούς σε στρώματα εθνικά, εντάξει, στα χωριά ήταν επόμενο οι άνθρωποι, στις πόλεις, στις κωμοπόλεις κτλ.

Τώρα μετά το 1820 άρχισε να υπάρχει αυτή η ιστορία με το κρυφό σχολείο? ο Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως, το Πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως ανέθεσε στον Μανουήλ Γεδεών που ήταν στέλεχος να αναζητήσει, έμαθε ο Πατριάρχης λένε οι Έλληνες ότι υπήρξε κρυφό σχολείο και τάχασαι και λέει, ρε παιδιά ψάχτε στα γραπτά , υπήρξε ποτέ κρυφό σχολείο? εγώ πως δεν το ξέρω? το στέλεχος που είναι μεγάλος λόγιος του Πατριαρχείου το δεύτερο μισό του 19ου αιώνα είναι ο    Γεδεών, σπουδαίος λόγιος και γράφει ο Μανουήλ Γεδεών, μέχρι σήμερον αφού ανέγνων εν ομαλή καταστάση πραγμάτων, δηλαδή εκτός από πόλεμο, από καταστροφές,  οι Αγιάνοι, Αγιάνοι λέγονταν οι Οθωμανοι, οι Οθωμανική κοινωνία, εμποδίζοντας σχολείον εις σύσταση οικονομία, το λέω περιτόν να συμβεί κατόπιν καταγγελίας χριστιανού τινός, δηλαδή κατηγορεί τους χριστιανούς για τυχόν δισλειτουργίας σχολείων, ο Νεόφυτος Βάμβας, όλοι αυτοί  είναι ιερωμένοι, γράφει, είτε από αδιαφορία είτε ως αρχή η υψηλή Πύλη ποτέ δεν εναντιώθηκε στην αναγέννηση των γραμμάτων στην Ελλάδα, η πιο πραγματική αιτία  σε αυτή την ευτυχισμένη αποκατάσταση βρίσκονταν πάντα μέσα στους κόλπους μας και συνεχίζει κατηγορώντας το ιερατείο, τους ιερωμένους,         φαίνονται πολλά και απίστευτα εις τους πολέμους και ου δύναμαι να καταλάβω πως τριάκοντα επαρχίας περιηγήθημεν δέκα ελληνικά σχολεία υπήρξαν διακόσια διακριτά γράφονται, αυτό που σας έλεγα πριν.

Τώρα που ήταν τα καλύτερα ελληνικά σχολεία και πότε αυτά δημιουργούνται? τα καλύτερα ελληνικά σχολεία, πραγματικά σπουδαία σχολεία, βρίσκονται, ξεκινώντας από τα βόρεια, στο Ιάσειο και το Βουκουρέστι, η ελληνική ακαδημία του Ιασείου, η ελληνική ακαδημία του Βουκουρεστίου, ήταν κορυφαία ελληνικά ιδρύματα, επιπέδου πανεπιστημιακού και ιδρύονται στο τέλος του 17ο αιώνα, τα δύο πρώιμα σχολεία παρατηρούνται στα νησιά, τα νησιά τα κοντινά προς τις Μικρασιατικές ακτές, δηλαδή τη Σάμο, τη Μυτιλήνη, τη Κω, τη Πάτμο η Πάτμος είχε και το μοναστήρι και αυτό βοήθησε πολύ, η Σίφνος, η Χίος, στη Πελοπόννησο, η Πελοπόννησος είχε κενό παιδείας, ένα καλό σχολείο υπήρχε στη Πελοπόννησο και αυτό ήτανε στη Δημητσάνα με υπέροχη βιβλιοθήκη και θα γνωρίζετε ότι τα βιβλία της βιβλιοθήκης χρησιμοποιούνταν στη διάρκεια της επανάστασης για να τυλίγεται το μπαρούτι για το πόλεμο, στην Άρτα, στην Αθήνα, στο Τύρναβο όπως σας είπα, στην Αγυά, στο Πήλιο, στη Ζαγορά, στις Μηλιές, στη Κοζάνη, στα Σιάτιστα, στο Μέτσοβο, στη Μοσχόπολη, στα Γιάννενα, πρώτα στα γρόσια, στα βόλια και στα γράμματα, τα Γιάννενα είχανε πέντε σχολεία, τρία εκ των οποίων ήτανε εξαιρετικά, όλα χρηματοδοτούνταν των Ιωαννίνων από πλουσίους εμπόρους των Ιωαννίνων, είχαν πάει στο εξωτερικό και είχαν κάνει χρήματα ο Ζώης Καπλάνης κτλ. και τα Γιάννενα είχαν τα καλύτερα σχολεία, δηλαδή ο μέσος Αλβανός, ο μέσος Βούλγαρος, ο μέσος Σέρβος, έστελναν τα παιδιά τους στα Γιάννενα να σπουδάσουν στα ελληνικά σχολεία των Ιωαννίνων και ποτέ δεν έκλεισαν, δεν τα έκλεισε ποτέ κανείς,  στη Κωνσταντινούπολη βεβαίως, εκείνο βέβαια που έκανε διαφορά είναι το εξής, εδώ μπορώ να σας πω ένα ζήτημα, όταν πέφτει η Κωνσταντινούπολη δηλαδή το 1453 όταν ας πούμε τελειώνει αυτός ο κύκλος, δεν έχουμε ενδείξεις για τα σχολεία με τους Τούρκους, μόνο ξέρουμε ότι λειτουργεί η πατριαρχική σχολή, δηλαδή το Πατριαρχείο είχε σχολή για να υπηρετεί και είναι επαγγελματική σχολή, αυτοί ξέρουν ότι δεν έκλεισε, συνεχώς λειτουργούσε, βέβαια δεν ξέρουμε πολλά στοιχεία γιατί μπορεί να μη λειτουργούσε και είναι το αρχαιότερο σχολείο που λειτουργεί, γιατί η σχολή αυτή είναι κατά κάποιον τρόπο είναι συνέχεια του πατριαρχικού σχολείου, εκεί τώρα το 15ο αιώνα έχουμε κάποια μικρά στοιχεία και δασκάλων που προσφέρουν κατ' οίκον μαθήματα, δεν έχουμε στοιχεία για σχολεία, ούτε στο Βυζάντιο υπήρχαν πολλά σχολεία, στο Βυζάντιο τα σχολεία ήταν ελάχιστα και στις μεγάλες πόλεις μόνο, ποιος τα κινούσε όλα αυτά? το κράτος. Στο Βυζάντιο όσα σχολεία δημιουργήθηκαν και μεγάλα σχολεία τα χορηγούσαν ο αυτοκράτορας, ήταν πολιτική η απόφαση των σχολείων, δεν είχε η ανατολική θρησκεία και αυτό έχει σημασία παράδοση δημόσιας εκπαίδευσης, διότι στην ανατολή, όποια σχολεία υπήρχαν που τότε δεν υπήρχαν πολλά σχολεία, τα έκτιζε ο αυτοκράτορας, τα φρόντιζε η πολιτεία, ενώ στη δυτική Ευρώπη, δεν υπήρχε τέτοιο πράγμα και οι Πάπες είχαν συνηθίσει να δημιουργούν σχολεία, το λέω αυτό γιατί εκείνο που προέχει είναι ότι η εκκλησία δημιούργησε τα σχολεία, δεν είναι ψευδές, δεν είναι ανακριβές, πρώτα πρώτα, στα μικρά χωριά, όπως είπαμε, ποιος ήτανε αυτός που μάθαινε, όσα μάθαινε στα παιδιά? οι ιερείς, επίσης στα μοναστήρια, στα μοναστήρια υπήρχε πάντα κάποια εκπαίδευση ούτως ώστε οι μοναχοί να μαθαίνουν να διαβάζουν το ευαγγέλιο κτλ. και γνωρίζουμε ότι στα μοναστήρια πήγαιναν και κάποια άτομα ολόγυρα για να μάθουν και αυτά πέντε γράμματα, δηλαδή οπωσδήποτε η εκκλησία ήταν ο φορέας της διοίκησης της γλώσσας κτλ. δεν υπάρχει αμφιβολία, αλλά οι Πατριάρχες Κωνσταντινουπόλεως ως φαίνεται για πρώτη φορά ασχολήθηκαν με την ανάγκη συστηματικής οργάνωσης παιδείας, όχι λίγο εδώ, λίγο εκεί, λίγο παραπέρα, στη σύνοδο του 1592, δηλαδή 150 χρόνια μετά τη πτώση της Κωνσταντινουπόλεως, καταγράφεται στα πρακτικά της ιεράς συνόδου, η ανάγκη να κινητοποιηθεί η εκκλησία για την δημιουργία σχολείων και πάλι δεν βλέπουμε κάποιο μεγάλο αποτέλεσμα, αλλά έχει πάρει κάποιο δρόμο το πράγμα, μια σπουδαία προσωπικότητα στον 17ο αιώνα είναι ο Μανωλάκης ο Καστοριανός, αν τον έχετε ακούσει και είναι η ντροπή μας, το λέω αυτό, γιατί θα έπρεπε αυτόν τον άνθρωπο να τον έχουμε δώσει το όνομα του στη κεντρική λεωφόρο κάθε πόλεως, ο Μανωλάκης ο Καστοριανός ήταν ο πρόεδρος, ο αρχιμάστορας της συντεχνίας των γουναράδων Κωνσταντινουπόλεως τον 17ο αιώνα, προφανώς ήταν από τη Καστοριά, γουναράς, αγράμματος, ο οποίος πίστευσε στη παιδεία, πρέπει να κτίσουμε σχολεία και τι έκανε αυτός ο δαιμόνιος άνθρωπος, διέταξε τις συντεχνίες όλων των γουναράδων να βάζουν ένα ποσοστό επιπλέον σε κάθε τύπο που πουλούσανε για να ενισχύεται, άλφα η παιδεία των Ελλήνων και βήτα, αυτός είχε μεγάλη αγάπη με τα Ιεροσόλυμα, το Τίμιο Τάφο και να πηγαίνουμε τέλος πάντων ενίσχυση εκεί, χάρις στο Μανωλάκη τον Καστοριανό δημιουργήθηκαν πραγματικά σχολεία στη Πάτμο, στη Σίφνο, στην Άρτα, έδινε χρήματα για να δημιουργηθούν σχολεία κατά τον 17ο αιώνα βελτιώθηκε η εικόνα των σχολείων από ένα άνθρωπο, από το πάθος ενός ανθρώπου, εσύ Φαναριώτης πάνω στο Ιάσειο και το Βουκουρέστι οι ελληνικές ακαδημίες που σας είπα, είναι του 17ο αιώνα τις χρηματοδότησε Φαναριώτης αυτής της περιοχής.

Το 1782 ο Μανουήλ Γεδεών, αυτός που έγραψε 100τόσα χρόνια αργότερα, αλλά έχοντας μελετήσει τα αρχεία του Πατριαρχείου, λέει, το 1782 φρονώ, ότι ουδεμία πόλη και κωμόπολη του ελληνικού χώρου εστερείτο σχολείου, μέχρι τότε όλες οι πόλεις και κωμοπόλεις είχαν σχολείο, το 1782, είμαστε στο δεύτερο μισό του 18ου αιώνα, ο Κοραής, εύκολα λόγια δεν έβγαζε και όλο παραπονιόντανε ότι όλοι οι Έλληνες είμαστε αμόρφωτοι, είμαστε αγενείς, πρέπει......          γράφει ότι, η διάδοση της παιδείας εις τον ελληνισμό έχει πάρει τη μορφή ασθενείας μεταδοτικής, δηλαδή απόρησε με την επέκταση, είμαστε στο 18ο αιώνα, στο 15ο αιώνα δεν έχουμε στοιχεία σας το είπα, δεν ξέρουμε τι γίνονταν, γίνονταν δεν γίνονταν, δεν έχουμε στοιχεία, το 16ο αιώνα αρχίζουν και έχουμε καινούργια σχολεία, στη Μυτιλήνη κτλ. κτλ. είναι μικρά σχολεία, καταλαβαίνουμε ότι είναι μέσα σε μοναστήρια, έτσι έχουμε μέσα στο 16ο αιώνα αυτή την εξέλιξη, αλλά αυτό που αλλάζει το τοπίο, εκτός του ότι πλούσιοι έμποροι και τεχνίτες τον 18ο αιώνα χρηματοδοτούν τα μεγάλα σχολεία κτλ., στη δυτική Ευρώπη γίνεται πόλεμος μεταξύ προτεσταντών και καθολικών και η καθολική εκκλησία παίρνει απόφαση να δημιουργήσει σχολεία σε όλη τη γη για να κτυπήσει τους προτεστάντες, είναι η γνωστή αντιμεταρρύθμιση, οργανώνει λοιπόν ιεραποστολικά τάγματα που πρώτα μαθαίνουνε ελληνικά και έπειτα έρχονται εδώ, Βενετεκτίνους, Ισουήτες, Φραγκισκανούς κτλ. και τους στέλνει να εγκατασταθούν στα παράλια τα ελληνικά, στη Σμύρνη, τότε δεν υπήρχε Ελλάδα, αλλά ελληνικά μάθαιναν για να μπουν στη Σμύρνη, λέω, στη Νάξο, στη Σαντορίνη, στη Κίμωλο, στη Σύρο, στη Τήνο, στη Χίο και πήγαν αυτοί οι άνθρωποι στο Ναύπλιο, στη Πάτρα, στην Αθήνα εδώ στο κέντρο και δημιουργούν σχολεία, είμαστε στο δεύτερο μισό του 16ου αιώνα και αυτοί οι άνθρωποι δημιουργούν ελληνικά σχολεία, στα οποία διδάσκεται η ελληνική γλώσσα, μαζί και Ιταλικά και γαλλικά και στοιχεία αριθμητικής και φιλοσοφίας και το ένα και το άλλο και αυτά τα σχολεία, είναι στην ουσία, τα πρώτα πραγματικά συστηματικά σχολεία στον ελληνικό χώρο και είμαστε στο 1590-1600 και η Χίος, είμαστε εκεί στο 1590 ο Πατριάρχης στέλνει στη Χίο χιλιάδες άτομα, δηλαδή καταλαβαίνει ότι η παιδεία έχει καθίσει και ενώ στο θέμα της παιδείας έρχονται οι καθολικοί και μεταμορφώνουν τη Χίο στην απόλυτη καθολική φάση, στη Τήνο οι μισή καθολικοί, στη Νάξο το 25% καθολικοί, στη Σαντορίνη το 25% καθολικοί και γιατί, γιατί αυτά τα σχολεία εδώ δεν κάνουνε προπαγάνδα, ταυτοχρόνως κερδίζουν μέσω του κύρους της προσφοράς κτλ. και τότε ανησυχεί η ιερά σύνοδος, πρέπει να σας πω ότι το δεύτερο μακροβιότερο ελληνικό σχολείο μετά τη  μεγάλη του γένους σχολή είναι η σχολή Ιουσηιτών της Νάξου, ελληνικό σχολείο το οποίο διήρκησε το 1623 μέχρι το 1922 δηλαδή 200 χρόνια σχολείο, δεν έχουμε άλλο σχολείο στον ελληνικό χώρο που να διήρκησε 200 χρόνια, επομένως η παιδεία πραγματικά άλλαξε, άλλαξαν, γιατί?  πρώτα η εκκλησία, αργότερα, ναυτικοί, έμποροι, βάλανε χρήματα, βάλανε μεράκι, μοναστήρια βάλανε μεράκι, Πατριάρχες βάλανε μεράκι, κυρίως το κάνεις όταν έχεις μια άποψη, όταν λόγιοι και Πατριάρχες έδωσαν έμφαση και είπε, πρέπει να κάνουμε σχολεία, δημιούργησαν τυπογραφείο στη Κωνσταντινούπολη, το πρώτο ελληνικό τυπογραφείο στην Οθωμανική αυτοκρατορία, δημιουργήθηκε στο Πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως από  Καρή     στις αρχές του 1620, δηλαδή το 17ο αιώνα, σταδιακά αυξάνονται τα σχολεία, στο 18ο αιώνα η τύχη φέρνει πλούτος, οι ναυτικοί δεν είναι απλώς πλούσιοι, αλλά πάνε και έρχονται στην Ευρώπη, Ιταλία, Αυστρία, Γερμανία κτλ. η παιδεία πια απογειώνεται, δηλαδή ποια είναι η περίοδος απογείωσης της ελληνικής παιδείας? 1750-1850 και μετά την ελληνική επανάσταση σε πολλά σημεία της Βαλκανικής εξακολουθούν τα ελληνικά σχολεία να έχουν τα πρωτεία, μετά δημιουργεί ο κάθε λαός τα δικά του σχολεία και επιδιώκει να πλήξει τα ελληνικά σχολεία, αλλά όλα αυτά δίνουν μια εξέλιξη, προσέξτε να δείτε, επαναλαμβάνω, άλλες περιοχές είχαν περισσότερη αντιπροσώπευση στα θέματα παιδείας, είμαι από τη Θεσσαλία, αλλά δε το λέω για αυτό, η Θεσσαλία έχει πολύ μεγάλες βάσεις παιδείας, δηλαδή, τα Αμπελάκια, στα Αμπελάκια δίδαξε, γιατί οι Αμπελακιώτες είχανε χρήματα να πληρώσουνε, είπαν, έλα να διδάξεις τα παιδιά μας, τον Κωνσταντά, στα Αμπελάκια δεν θυμάμαι αν σας το είπα, παίχτηκε για πρώτη φορά γερμανικό θεατρικό έργο σε ελληνική μετάφραση, διδάσκονταν ο Αριστοφάνης, ο Αριστοφάνης στα παιδιά για πρώτη φορά στον ελληνικό κορμό, στα Αμπελάκια το 1780-1790, ήταν ο Ρήγας Βελενστιλής δάσκαλος στη Ζαγορά, η Αγυιά, ο Τύρναβος, αυτά ήταν μια πραγματικότητα.......