Αντέχοντας στο Χρόνο - Ιστορία του Νέου Ελληνισμού (13ος - 19ος Αιώνας) Επ. 21

 Τελικά αυτό που βοήθησε πολύ και άλλαξε τα πράγματα είναι το άνοιγμα των συνόρων προς τη κεντρική Ευρώπη, σας είπα ότι είχαν δημιουργηθεί ευκαιρίες από τη Βλαχία και τη Μολδαβία, η Βλαχία και η Μολδαβία δεν ήταν μόνοι τους, είχαν και την Τρανσυλβανία στην οποία επίσης Έλληνες είχαν μετακινηθεί από τον 17ο αιώνα και στην Ουγγαρία και έχουν δημιουργήσει τόσες ελληνικές παροικίες που στην ουγγρική γλώσσα εκείνων των αιώνων, η λέξη Έλληνας που ήταν κρεκ, δηλαδή στα ουγγρικά σήμαινε έμπορος.

Στο μεταξύ βέβαια εμπόριο είχανε με την Ιταλία σταθερό, αυτό το εμπόριο με την Ιταλία ξεκινάει από το 16ο αιώνα και συνεχίζεται, μεγάλες σπουδαίες ελληνικές παροικίες δημιουργήθηκαν σε διάφορα λιμάνια, ξανά μανάν, στην Ιταλία, ανανεώθηκε η ελληνική παρουσία στην Ιταλία με κορυφαία βέβαια πόλη τη Βενετία στην οποία η ελληνική παροικία ήταν πολύ αξιοσημείωτη, η ελληνική παροικία βρίσκονταν πίσω από το παλάτι του Δόγη, ακριβώς στη πίσω πλευρά του παλατιού του Δόγη προς το ταρσανά, προς το αρσενάϊ δηλαδή, αν ξέρετε τη Βενετία αυτή η περιοχή ήτανε η περιοχή ντεϊ γκρέτσι, και τα περισσότερα σπίτια και οικοδομήματα μέχρι πρόσφατα σχετικά ήταν ελληνικά από αυτό το μεγαλείο της ελληνικής παρουσίας έχουν μείνει ελάχιστα κτίρια, ανάμεσα στα οποία το κτίριο του φραγκινιανού φροντιστηρίου που σήμερα είναι το κέντρο των βυζαντινών και μεταβυζαντινών ερευνών, το μοναδικό ερευνητικό κέντρο που έχει η Ελλάδα εκτός Ελλάδος και βρίσκεται πάνω στα κανάλια πίσω από του Δόγη, ένα υπέροχο και εκεί βρίσκεται και ο Σαν τσορτσι ντεϊ γκρέτσι, ο Άγιος Γεώργιος των Ελλήνων είναι τα λίγα πράγματα που έχουνε απομείνει από τη κορυφαία ελληνική παρουσία στη Βενετία, αιώνων παρουσία και δεν είναι μόνο ότι βρίσκονταν εκεί Έλληνες εμπορευόμενοι πήγαινε - έλα, αλλά σταθερά εγκατεστημένοι στη Βενετία, αλλά η Βενετία είχε τη ναυαρχίδα του ελληνισμού, εκτός Οθωμανικής αυτοκρατορίας, για αιώνες τα ελληνικά βιβλία τυπώνονταν στη Βενετία, εξ' άλλου το πρώτο ελληνικό βιβλίο τυπώθηκε στην Ιταλία.

Υπήρχαν ελληνικά τυπογραφεία στην Οθωμανική αυτοκρατορία, το πρώτο ελληνικό τυπογραφείο δημιουργήθηκε στο Πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως το 17ο αιώνα, τη δεκαετία του 1620, πριν δεν υπήρχε κανένα ελληνικό τυπογραφείο, σταδιακά απέκτησε τυπογραφεία η Οθωμανική αυτοκρατορία ελληνικά στη Μοσχόπολη σπουδαία ελληνικά τυπογραφεία, αλλά ο όγκος των ελληνικών βιβλίων παρήγοντο εκτός Οθωμανικής αυτοκρατορίας, κυρίως στη Βενετία, αργότερα στη Βιέννη, η πόλης η οποία πήρε τα σκήπτρα από τη Βενετία και επίσης ελληνικά βιβλία τυπώνονταν στο Παρίσι, στη Βούδα, στη Πέστη, στη Μόσχα, στην Οδυσσό, δηλαδή υπήρχαν σημεία που τυπώνονταν ελληνικά βιβλία γιατί οι Έλληνες είχαν επίδοση στα γράμματα και στη περίοδο της τουρκοκρατία έκαναν θαύματα στα γράμματα και τα σχολεία τους εξαιρετικά και όχι κρυφά, ήταν φανερά στο κέντρο των πόλεων, μεγάλα και τρανά, θα τα πούμε στην επόμενη φορά αυτό.

Τώρα το στεργιανό εμπόριο ευνοήθηκε από την έκταση της αυτοκρατορίας, από τη παξ, από το ότι χρειάζονταν μεσολάβηση οι ξένοι έμποροι οπότε δημιουργήθηκαν δίκτια μεσαζόντων έτσι μπορούσαν και λειτουργούσαν και μεγάλες ευκαιρίες δόθηκαν όταν άνοιξαν τα αυστριακά σύνορα όπως σας είπα, μετά τη συνθήκη του Κάρλοβιτς και του Πασάροβιτς αν τις θυμάστε, του Κάρλοβιτς είναι το 1699, οι Οθωμανοί έχουνε κτυπήσει τη Βιέννη το 1683 ελπίζοντας ότι θα την πάρουν, παίξανε και χάσανε, ηττήθηκαν, μπαίνουν πια σε παρακμή καθαρή, προσπαθούν και ξανά συγκρούονται με τους Αυστριακούς και τους Βενετούς οπότε το 1715 υπογράφεται η συνθήκη του Πασάροβιτς και με αυτή τη συνθήκη η Οθωμανική αυτοκρατορία συμφωνεί με την αυστριακή πλευρά το πως έμποροι μπορούν από τη μια περιοχή να πηγαίνουν στην άλλη, από την αυστριακή περιοχή δεν έμπαινε κανείς στην Οθωμανική αυτοκρατορία διότι τους φαινόντανε.....αντιθέτως από τη δικιά μας πλευρά μαθαίνει ο κυρ Κίτσος ότι μπορεί να πάει στη Βιέννη και ο κυρ Κίτσος δεν κολώνει δεν πίνει φραπέ στη πλατεία, πιάνει τη πέτρα και τη λιώνει, μπορεί να μη ξέρει γράμματα, αλλά μπαίνει μπροστά στη ζωή, λοιπόν μαθαίνει ότι μπορεί να πάει στη Βιέννη, δεν φορτώνω μερικά μουλάρια, αν πουλιούνται, φεύγουν οι 3 πρώτοι, παίρνουν το δρόμο, τον δρομάκο, δεν είναι και δίπλα, δεν είναι και πολύ μακριά, όλα αυτά που σας λέω σε σχέση με το στεργιανό εμπόριο αφορούν τα Βαλκάνια από τη Λαμία και πάνω, από τη Λαμία και κάτω δεν ασχολήθηκαν οι άνθρωποι με αυτό, ήταν και μακριά αναλογικά, δηλαδή η Μακεδονία, η Θεσσαλία, η Ήπειρος είναι κοντύτερα σε αυτούς τους δρόμους και έτσι είχαν και άλλες επαφές με τα μεγάλα κέντρα της αυτοκρατορίας πιο ανοιχτοί, λοιπόν ένας έμπορος από τη Πέλλα, από την Ήπειρο, από τον Όλυμπο, από τον Κίσσαβο, φορτώνει τα ζώα του και παίρνει, δεν υπήρχαν δρόμοι, μονοπάτια, εδώ μιλάμε για άθλους, χωρίς χάρτη, δηλαδή να πιάσεις σερβικές, βοσνιακές περιοχές και παρ' όλα αυτά εκεί το χαβά τους, κάποιους τους φάγανε οι λύκοι, κάποιοι έφτασαν στη Βιέννη πηγαίνοντας μέσα από ροές ποταμών απόν Αξιό, και μετά άλλες διαδρομές, φτάνοντας στο Βελιγράδι στο Σέβρων, μια περιοχή έξω από το Βελιγράδι και από εκεί πια έμπαινες σε αυστριακό έδαφος οπότε και η Βιέννη δεν ήταν μακριά, ήταν δύσκολες διαδρομές και για να τις βγάλουν πέρα, συγκροτούσαν κομπανία όπως έλεγαν, κομπανία, δηλαδή πριν το ταξίδι μαζεύονταν 3-4 και συμφωνούσαν πως θα κάνουν την διαδικασία ολόκληρη, στο δρόμο θα κάνουμε αυτά, ο ένας θα βοηθάει τον άλλο εκεί, αν θα συμβεί αυτό, όταν φτάσουμε στην αγορά θα κάνουμε αυτό, γράφονταν αυτά, ούτως ώστε να μη συγκρουστούν μεταξύ τους, η λέξη κομπανία είναι ιταλική, αλλά και παγκόσμια και προέρχεται από τον όρο, κον μπάνιε, πάντως στα ιταλικά θα πει, είναι αυτό που τρως με τον άλλο το ίδιο ψωμί, κάνει δηλαδή κάτι με το οποίο τρως με τον άλλο το ίδιο ψωμί, μετά το πήραν και οι αγγλοσάξωνες και έγινε κορπς κτλ. αλλά είναι ιταλικός όρος και υπάρχουν κάποιοι που ξέρουν και τα γράφουνε, ίσως έχουν σωθεί και κάποια γραμμένα, σήμερον  εμείς ο κυρ Κίτσος και ο κυρ Μήτσος συμφωνήσαμε στη διάρκεια του δρόμου.........φτάσαμε πρώτοι στη Βιέννη, υπάρχουν ανέκδοτα όταν ήρθαν οι πρώτοι Έλληνες, ήρθανε εδώ στη Βιέννη γιατί έπεσε αρρώστια, για το δρόμο είχαν πάρει σκόρδα και κρεμμύδια και από το πολύ περπάτημα δημιουργήθηκε αγωνία, σου λέει κάτι γίνεται εδώ, αλλά αυτοί δεν κωλώνανε ο κυρ Μήτσος και ο κυρ Κίτσος και τα πουλήσανε αυτά που είχανε φέρει και ήρθανε πίσω, φορτώσανε και κάτι από τη Βιέννη για να το πουλήσουνε και κάποιοι γυρίσαν πίσω και ήτανε      , οπότε αμέσως το έμαθαν και οι άλλοι, το έμαθε και η κυρά του γείτονα, η οποία είπε στον άντρα της, είδες αυτοί οι δύο πήγανε Βιέννη και ήρθε με κέρδη και έφερε και έβαλε και η κυρά Κατίνα ένα ωραίο κόσμημα, σαν να του έλεγε, φόρτωσε και εσύ το μουλάρι και πήγαινε, ξέρετε πως λειτουργεί η κοινωνία, άρχισαν να φεύγουν τα μουλάρια προς τη Βιέννη φορτωμένα με προϊόντα, γέμισε η Βιέννη με Έλληνες, όχι μόνο η Βιέννη και η Πέστη και η Βούδα, στη Βιέννη η ελληνική παροικία είναι στον Άγιο Στέφανο και την εποχή εκείνη ήταν και τα ελληνικά τυπογραφεία, εκεί πήγε ο Ρήγας Βελενστενλής και τύπωσε τα βιβλία του, εκεί τυπώθηκε η πρώτη ελληνική εφημερίδα στη Βιέννη, ο τίτλος της, εφημερίς, το 1791 οι αδελφοί Μαρκίδης Πουλίου από τη Κοζάνη, διότι από τη Κοζάνη, από τα Σιάτιστα φύγανε κοπάδια οι άνθρωποι για αυτό το εμπόριο, η οικογένεια Βουλκάρια, προέρχεται η οικογένεια Βουλκάρια γιατί είναι Καραγιάννηδες από τη Κοζάνη, από τα Σιάτιστα, οι Βούλγκαρη είναι από πάνω από τα Τζουμέρκα, εφύγανε και μεγαλουργήσανε, οι Σίνα φύγανε από τα βουνά και κάποιοι από αυτούς γίνανε και     σταδιακά, δηλαδή όχι απλώς έπιασε το εμπόριο τους, όχι απλώς στήσανε κομπανίες και επιχειρήσεις αλλά με το χρόνο, με το χρόνο, φυσικά όλα αυτά θέλουν χρόνο, γίνανε μεγάλοι και τρανοί, έγιναν Βαρώνοι κτλ. πολλοί από αυτούς είναι Βλάχοι Έλληνες, επίσης ξέχασα να πω, στη Τεργέστη πόλη που ανήκει στην αυστριακή αυτοκρατορία και που μάλιστα η αυστριακή κυβέρνηση για να ζητήσει      από τη περιοχή της Οθωμανικής αυτοκρατορίας έδωσε προνόμια στους ναυτικούς που θα ερχόντανε, για αυτό η Τεργέστη απέκτησε πολύ σπουδαία ελληνική παροικία, αν πάτε στη Τεργέστη, στο λιμάνι της Τεργέστης κατοικίες που είναι μεγαλύτερες από το ελληνικό κοινοβούλιο, ήταν των Ελλήνων, αν πήγαινε κανείς στη Τεργέστη με τα βιβλία που παρέχει η πόλη της Τεργέστης λέει, αυτό ήτανε του Έλληνα εμπόρου τάδε, αυτό του Έλληνα εμπόρου τάδε, το ένα είναι το κέντρο πολιτισμού της Τεργέστης μέσα έχει θέατρα κτλ. κοιτάξτε μιλάμε για τους πολύ επιτυχημένους, εντάξει? υπήρχαν πολύ πετυχημένοι, πετυχημένοι, οι μετρίως επιτυχημένοι, δεν είναι όλα σαξές στόρι, αλλά δόθηκαν ευκαιρίες μεγάλες προς τη κεντρική Ευρώπη, στη Λειψία επίσης στη Γερμανία, πάντα η Λειψία είχε τις μεγάλες πανηγύρεις μέχρι σήμερα, έχει τις μεγαλύτερες εμπορικές εκθέσεις στην Ευρώπη, το είχε αυτό η Λειψία από το Μεσαίωνα, για αυτό οι Έλληνες πήγαιναν εκεί πουλούσαν, έπαιρναν και δόθηκαν ευκαιρίες οι Ρώσοι κατανικούν τους Οθωμανούς επανειλημμένα, δημιουργούν τελικά πρόσβασης στη Μαύρη Θάλασσα, η Μεγάλη Αικατερίνη δημιουργεί την Οδησσό στη Μαύρη Θάλασσα, μια πόλης που απέκτησε Έλληνες δημάρχους, στην κεντρική λεωφόρο της Οδησσού τα αρχοντικά το ένα μετά το άλλο είναι Ελλήνων εμπόρων, πρόσεξτε στην Οδησσό πήγαν πολλοί Έλληνες, πήγαν και Βούλγαροι, πήγαν και Αλβανοί, πήγαν γενικά ορθόδοξοι χριστιανοί, όταν δημιουργήθηκε η Οδησσός το 1794, η Οδησσός ήτανε το κερασάκι στη τούρτα γιατί η Μαύρη Θάλασσα για τους Έλληνες είναι η Θάλασσα, ο Εύξεινος Πόντος.

Ως τώρα 3000 χρόνια η Μαύρη Θάλασσα, ξανά μανάν τους δόθηκε ευκαιρία, όχι μόνο μέχρι τη Προύσα έφταναν μέχρι τη Κασπία θάλασσα, έφτασε στη Κασπία Θάλασσα ένας τύπος από τα Ψαρά, ο Βαρβάκης, εντόπισε τη παραγωγή του χαβιαριού και αυτός εξήγαγε το χαβιάρι εκτός Ρωσίας με δική του τη παραγωγή, αλλά τι βρήκε, βρήκε τρόπο να συντηρείται το χαβιάρι, να συσκευάζεται ώστε να μπορεί να φύγει και έγινε ο κολοσσός του χαβιαριού, εδώ μιλάμε για καταπληκτικά πράγματα που γίνανε και προσέξτε να δείτε, παροικίες, ο ελληνισμός δέθηκε ξανά μανάν με την ξενιτιά, ο άντρας μου έφευγε, ο γιός μου έφευγε, ο αδελφός μου έφευγε, γιατί ήταν η ευκαιρία του, πήγαινε - έρχονταν, σταδιακά έμεναν εκεί και τα δημοτικά τραγούδια είναι γεμάτα με τραγούδια της ξενιτιάς, ανάθεμα σε ξενιτιά που όσα καλά κι' αν έχεις, να στέλνουν παιδιά ανύπαντρα γυρίζουν γερασμένα, στέλνω και εγώ τον άντρα μου και τον αντραδελφό μου και κάνουν χρόνους 18 και μήνες 15, ανάθεμα σε ξενιτιά και εσύ και το καλό σου που παίρνεις τρυφερά παιδιά, γυρίζουν παντρεμένα και βέβαια αυτή την εποχή αναγνώρισε η παραγωγή σε κάποιοι τόποι που παράγουν κάτι που έχει μεγάλη ζήτηση σε αυτές τις αγορές, ποια είναι, χαρακτηριστικό είναι τα Αμπελάκια στο Κίσσαβο, τα Αμπελάκια λέμε για το θρύλο των Αμπελακίων, έχετε πάει στο αρχοντικό του Σβαρτς, το λέω αυτό γιατί τα γερμανικά έγιναν η δεύτερη γλώσσα για τη βόρεια Ελλάδα, οι άντρες πηγαινο - έρχονταν στη Βιέννη, στη Λειψία και τα γερμανικά ήτανε η δεύτερη γλώσσα, οι άντρες ξέρανε, οι γυναίκες δεν ξέρανε γιατί έμεναν πίσω, ήτανε ο κύριος Μαύρος (Σβαρτς), για να έρχεται τόσο συχνά στη Βιέννη που το άλλαξε το όνομα του και το έκανε Σβαρτς, από το Ζητούνι και πάνω δεν υπερβάλλω ότι ήταν εκατοντάδες τέτοια αρχοντικά, δείτε τι έγινε στα Αμπελάκια, προσέξτε να δείτε για να δούμε ένα χαρακτηριστικό πράγμα, ήταν τόποι οι οποίοι σπάζαν το κοντέρ στο εισόδημα, Ύδρα, Σπέτσες, Γαλαξείδι, για να πω κάποια που μου έρχονται στο νου, Καστελλόριζο, Αμπελάκια, Κοζάνη, Σιάτιστα, όλη αυτή η βόρεια Ελλάδα η σημερινή είχε επιτυχία σε αυτό το πράγμα, σας είπα από το Ζητούνι και κάτω όχι, η Πελοπόννησος όχι, η Πελοπόννησος ήταν μια αγροτική περιοχή, δεν μετείχε σε αυτό το πράγμα, τα Αμπελάκια παρήγαγαν παραδοσιακά, δίπλα στο Κίσσαβο δεν είναι πολύ ψηλά, στα Τέμπη, στο στενό των Τεμπών, στη περιοχή εκεί του Κισσάβου που είναι τα Αμπελάκια φύεται ένας θάμνος που λέγεται ερυθρόδαμον ή μελισάκι του οποίου οι ρίζες όταν βράσουνε, βγάζουν ένα καταπληκτικό κόκκινο χρώμα  και πολύ ανθεκτικό κόκκινο, το κόκκινο χρώμα είναι πολύ αδύναμο στο φως από τη φύση του, φαίνεται για να είναι κόκκινο έχει κάποιο υλικό που ξεθυμένει, αν έχετε ένα ρούχο μαύρο και κόκκινο αυτό που θα ξασπρίσει πρώτο είναι το κόκκινο, τότε το κόκκινο ήταν αδύναμο χρώμα και οι Αμπελακιώτες παίρνανε από το κάμπο της Θεσσαλίας άψογο μπαμπάκι το κλώθανε σε πολλά χωριά, δεν είναι Αμπελάκια αλλά είναι δεκάδες χωριά ολόγυρα τα οποία ήταν συνασπισμένα σε αυτό, κλώθανε την κλωστή γυναίκες ολημερίς ήτανε μια βιομηχανία ας πούμε και μετά πάλι το βάφανε αυτό το πράγμα, αυτό το κάνανε η γυναίκες και στη συνέχεια οι άντρες το παίρνανε με τα μουλάρια και τα πηγαίνανε και τα πουλάγανε στη Βιέννη κατά κύριο λόγο, στη Βούδα, στη Πέστη, στη Λειψία κτλ. τα νήματα των Αμπελακίων έγιναν τα καλύτερα νήματα της Ευρώπης, πήγαν στην αγορά της Βιέννης και σπάσαν τα ταμεία, γυριζαν πίσω οι Αμπελακιώτες φορτωμένοι με πλούτο, οπότε τα Αμπελάκια μπήκαν όλοι σε αυτή τη διαδικασία, να σκεφτείτε ξένοι περιηγητές που επισκέπτονταν τα Αμπελάκια το 1780, το 1790 δεν μπορούσαν να κοιμηθούνε το βράδι γιατί όλα τα σπίτια, όλη μέρα, όλη νύχτα ακούγονταν οι κτύποι της βιοτεχνίας και έλεγαν αυτό δεν είναι τουριστικό χωριό, είναι ολλανδικό χωριό γιατί οι Ολλανδοί είναι ξακουστοί για την εργατικότητα τους, οι Αμπελακιώτες ίδρυσαν ένα από τα καλύτερα σχολεία της Οθωμανικής αυτοκρατορίας γιατί μπορούσαν να το χρηματοδοτήσουν, εδώ δίδαξαν λόγιοι της υψηλότερης ελληνικής λογιοσύνης και παίκτηκε και στα Αμπελάκια το 18ο αιώνα, το πρώτο γερμανικό θεατρικό έργο σε ελληνική μετάφραση σε όλη την Οθωμανική αυτοκρατορία, προσέξτε να δείτε ήταν τόσες πολλές οι καταθέσεις των Αμπελακιωτών στη τράπεζα της Βιέννης που όταν η τράπεζα της Βιέννης πήγε να αλλάξει την πολιτική των επιτοκίων, οι Αμπελακιώτες είπαν ότι θα αποσύρουν τα κεφάλαια τους από τη τράπεζα και η τράπεζα απέσυρε τη πρόταση της, τόσα χρήματα είχαν οι Αμπελακιώτες, πως αυτά που σας περιέγραψα όμως, μέχρι το 1815 τελειώνουν οι Ναπολεόντιοι πόλεμοι, Άγγλοι και Γάλλοι ξανά μπαίνουν στο παιχνίδι, η Αγγλία έχει μπει στη βιομηχανική επανάσταση και προχωράει και αλλάζει το σκηνικό, ούτε οι ναυτικοί μας έχουν τόσα πια κέρδη, αρχίζει η κρίση, μεγάλη κρίση η οποία φάνηκε πολύ κοντά, εκεί μετά το 1815, 1820, κατά πολλούς ιστορικούς η επανάσταση είναι προϊόν της κρίσης, διότι συνήθως οι επαναστάσεις προκύπτουν όταν κάποιος έχει ανεβεί και κατεβεί και τότε τα Αμπελάκια συντρίφτηκαν, διότι η αγγλική βιομηχανία πήρε δείγματα αμπελακιώτικα και μιμήθηκε χημικά το αμπελακιώτικο αποτέλεσμα, τα Αμπελάκια έμειναν σε άσχημη κατάσταση, μέσα σε λίγο χρόνο έγιναν ξανά ένα οθωμανικό χωριό εκεί πέρα με συντριμμένη οικονομία, οι ναυτικοί δεν ήταν συντριμμένη, γιατί? διότι τη περίοδο της ακμής του εμπορίου που ήταν τόσο μεγάλο, τα πολλά χρήματα που κέρδισαν τα επένδυαν σε νέα πλοία και σε νέα πλοία και σε νέα πλοία και όταν ήρθε η κρίση τα πλοία έμειναν χωρίς κίνηση και αυτό έφερνε ακόμη μεγαλύτερες απώλειες, ήταν ένας κύκλος η οικονομία, τώρα θα αφήσουμε την οικονομία, θα θυμίσω ότι αυτά που είπαμε αφορούν, όσον αφορά το στεργιανό εμπόριο από τη Λαμία και πάνω και όσο αφορά το θαλασσινό εμπόριο, σημεία, δεν ήταν όλα τα νησιά μας ναυτικά, καθόλου, κάποια νησιά έγιναν ναυτικά, κάποιοι τόποι παραλιακοί έγιναν ναυτικοί και κάποιοι από αυτούς πολύ επιτυχημένοι, άλλοι μετρίως επιτυχημένοι και δεν ξεχνάμε ότι εκείνοι που ζούσαν τις χειρότερες συνθήκες ήταν οι αγρότες των πεδιάδων, δεν ήταν ένας και δύο, ήταν μεγάλοι ομάδα του πληθυσμού που ζούσε σε τέτοιες καταστάσεις.

Τώρα θέλω να αναφερθούμε σε ένα θέμα που το συσχετίζω πάντα στο μάθημα με τις συντεχνίες που λέγαμε πριν και τους εμπόρους, αλλά είναι τεράστιο θέμα, στη πραγματικότητα είναι το μεγαλύτερο θέμα της περιόδου της τουρκοκρατίας και είναι η εκκλησία, στη περίοδο της τουρκοκρατίας αν υπήρχε ένας θεσμός κεντρικός, είναι η εκκλησία, το Πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως βεβαίως, το Πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως σας θυμίζω ανέκαμψε, δηλαδή     αναστήθηκε μετά τη κατάληψη της  πόλεως με τη δράση του Μωάμεθ του πορθητή ο οποίος θέλησε να ξανά αποκτήσει Πατριάρχη η κενοθείσα θέση του Πατριάρχη διότι ο Πατριάρχης ήταν στην Ιταλία κτλ. και έτσι ανέβηκε στη θέση του Πατριάρχη, ο Γεώργιος Σχολάριος ή Γεννάδιος, τα έχουμε πει αυτά, οι Οθωμανοί ήθελαν να έχουν στα Βαλκάνια, τα Βαλκάνια είχανε τόσους πολλούς ορθοδόξους και ένα Πατριαρχείο, να είναι και δίπλα στη κεντρική εξουσία για να μπορούν, γιατί για τους Οθωμανούς ήταν ένα διοικητικό σχήμα, για αυτό και οι Οθωμανοί έκλεισαν το Πατριαρχείο των Βουλγάρων και το Πατριαρχείο των Σέρβων, για να μείνει ένα Πατριαρχείο, το Πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως, έτσι το Πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως από τον 15ο αιώνα είναι το μοναδικό Πατριαρχείο για όλους τους ορθοδόξους χριστιανούς της Βαλκανικής, Ρουμάνους, Αλβανούς, Σέρβους, Βουλγάρους, διότι είχαν κλείσει τα υπόλοιπα Πατριαρχεία.

Τώρα το Πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως είχε τεράστιες ευθύνες εκ των πραγμάτων οι Οθωμανοί περίμεναν από αυτό τα πάντα, ήτανε αυτό  που θα έλυνε τα προβλήματα των ορθοδόξων για να μην ενοχλείτε η αυτοκρατορία, όταν η αυτοκρατορία ήθελε κάτι να μεταφερθεί, θα μεταφέρονταν μέσω του μηχανισμού του Πατριαρχείου, δηλαδή ο Πατριάρχης επέβλεπε τους Μητροπολίτες, τους ιερείς, ήταν στημένο αυτό από χρόνια, ήταν στημένος από χρόνια αυτός ο μηχανισμός, τώρα το Πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως έζησε κάτι πολύ βαρύ, διότι ακριβώς έγινε τόσο σημαντικό και έζησε κάτι που η δυτική εκκλησία το είχε ζήσει στο 15ο αιώνα και στο 16ο και εκεί είχε δημιουργηθεί το κίνημα των προτεσταντών, είχε συμβεί στη δυτική εκκλησία, οι Πάπες ζούσαν συνεχώς σε ένα κλίμα συνεχούς αλλαγής, οι Πάπες άλλαζαν συνεχώς και ο καθένας αγόραζε τη θέση της εκκλησίας μέσω δωροδοκιών, όταν ανεβαίνει ένας Πατριάρχης στην εξουσία, πρέπει να πεθάνει ο Πατριάρχης για να αντικατασταθεί από τον επόμενο, το αξίωμα είναι ισόβιο, στη δυτική πλευρά άλλαζαν οι Πάπες τον 15ο αιώνα τακτικότατα, στην ουσία αγόραζαν τη θέση τους με διάφορους τρόπους, πολλοί από αυτούς ήταν εξαιρετικά διεφθαρμένοι, με παιδιά, με εξώγαμα, με ερωμένες κτλ. το ξέρετε αυτό, ήταν θρυλικές οι ιστορίες στη Δύση, στην ανατολική εκκλησία αυτή η ιστορία με τη συνεχή εναλλαγή Πατριαρχών θα συμβεί μετά την Οθωμανική αυτοκρατορία, με το ξεκίνημα των πραγμάτων μετά το 1453, τι συμβαίνει? καθώς έμεινε μόνο το Πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως, οι εκκλησίες των Σέρβων, των Βουλγάρων,    δεν είχαν πια δικό τους Πατριαρχείο  στόχευσαν για την πολιτική συμμετοχή τους στα πράγματα, στο Πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως, ο μόνος τρόπος για να εκφραστείς πολιτικά ήταν το πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως, μέσα στο Πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως από τη πρώτη στιγμή που ιδρύθηκε δημιουργήθηκαν οι περίφημες φατρίες του Πατριαρχείου που ήτανε, οι φατρίες των Σέρβων, οι φατρίες των Βουλγάρων, οι φατρίες Τραπεζουντίων, οι φατρίες των Κωνσταντινοπολιτών, διότι υπήρχαν μεγάλες οικογένειες οι οποίες ήθελαν να ελέγχουν το Πατριαρχείο διότι μέσω του Πατριαρχείου θεωρούσαν ότι μπορεί να προωθούν τα συμφέροντα της δικιά τους ομάδας, υπήρχε τον Άγιο Όρος που πάντα το Άγιο Όρος είναι κάτι ξεχωριστό και εξ' αυτού πάτησε με το καλημέρα μια ιστορία η οποία διήρκησε περίπου 300 χρόνια, με το καλημέρα όμως, τι συνέβαινε δηλαδή? κάθε φατρία σκέφτηκε το εξής, ξέρετε κάθε Πατριάρχης εκλέγεται από σύνοδο, αλλά το αποτέλεσμα της εκλογής αυτής πρέπει να επικυρωθεί από τη πολιτική εξουσία, επί Βυζαντίου το επικύρωνε ο αυτοκράτορας, επί Οθωμανικής ο Σουλτάνος ο οποίος στην ουσία θεωρούσε υφιστάμενο του κατά κάποιο τρόπο το Πατριαρχείο και το αξίωμα του και εξ' αυτού οι φατρίες αμέσως σκεφτήκαν το εξής, να πάνε στο Σουλτάνο και να μιλήσουν εναντίον του Πατριάρχη, προσέξτε για πιο λόγο, ένας Πατριάρχης για να παραιτηθεί ή να αντικατασταθεί, πρέπει να συμβεί κάτι τρομερό, κανονικά θα πρέπει να πεθάνει ο προηγούμενος για να ανέβει ο επόμενος, για να αντικατασταθεί κάποιος ο οποίος είναι  εν ενεργεία Πατριάρχης πρέπει να στοιχειωθεί κάποια βαρύτατη κατηγορία εναντίον του, ότι είναι διεφθαρμένος, ότι κλέβει, ότι αδικεί, ότι είναι εχθρός, ότι έχει επαφή με εχθρικές δυνάμεις κτλ. και έτσι η κάθε φατρία σκέφτηκε το εξής παντέντο, θα πηγαίνουμε στο Σουλτάνο και αν δεν είναι δικό μου ο Πατριάρχης θα κατηγορώ ότι είναι διεφθαρμένος, ότι κάνει, ότι ράνει, τελείως τυχαία θα δώσω και ένα γερό ποσό στο Σουλτάνο, διότι όποτε ερχόσουν σε επαφή με κάποιο στέλεχος της Οθωμανικής αυτοκρατορίας θεωρούνταν αυτονόητο ότι δίνεις, αυτονόητο η διαφθορά, ότι δίνεις ένα μεγάλο ποσό και ο Σουλτάνος τελείως τυχαία καταλαβαίνει πόσο διεφθαρμένος είναι ο νυν Πατριάρχης και ζητάει την αντικατάσταση του, αυτή η ιστορία πήρε διαστάσεις απερίγραπτες, μέσα στο 15ο αιώνα έρχεται ο ίδιος ο Γεώργιος Σχολάριος που ήτανε μια προσωπικότητα εξαιρετική, αλλά ήταν έντιμος άνθρωπος, ήτανε άνθρωπος που είχε θέσεις, είχε αξίες κτλ. έφυγε, τον διώξανε, ξανά μπήκε και τελικά έφυγε και έγινε μοναχός, πέθανε αν ξέρετε μοναχός στη μονή Τιμίου Προδρόμου έξω από τις Σέρρες όπου είναι και θαμμένος και το καθολικό της μονής είναι ο τάφος του, δεν άντεξε πια δεν πάει άλλο και αρχίζει μια ιστορία η οποία θα πάρει απίθανες διαστάσεις, διότι οι Πατριάρχες άλλαζαν με τέτοια ταχύτητα που τον ποίμνιο δεν ήταν βέβαιο ποιο Πατριάρχη έχει, διότι ένας Πατριάρχης ανέβαινε στο θρόνο, ώσπου να φτάσει το μήνυμα στο τάδε χωριό της Σερβίας ότι ο νυν Πατριάρχης μας είναι ο τάδε, ήταν πιθανότατα στο μεταξύ να έχει αλλάξει ο Πατριάρχης, αυτή η τόσο συχνή αλλαγή Πατριαρχών, επειδή και η ελληνική γλώσσα είναι εύπλαστη, ονομάζεται αλλαξοπατριαρχεία, δηλαδή οι ειδικοί του θέματος ρωτούν, στο 16ο αιώνα, πόσες αλλαξοπατριαρχείες είχαμε, η     κορυφαία εποχή αυτών των αλλαξοπατριαρχειών είναι ο 17ος αιώνας, στο 17ο αιώνα σε 100 χρόνια άλλαξαν 54 Πατριάρχες, δηλαδή κατά μέσο όρο ο κάθε Πατριάρχης  πατριάρχευε ενάμιση χρόνο, προσέξτε να δείτε, εδώ πρέπει να σας πω το εξής, όταν λέμε 54  αλλαξοπατριαρχείες δεν σημαίνει αναγκαστικά 54 άτομα, διότι όταν ήσουνα Πατριάρχης και άφηνες τη Πατριαρχεία σου και ανέβαινε ο Πατριάρχης της άλλης φατρίας, η δικιά σου φατρία μάζευε χρήματα για να πάρει ξανά και έτσι υπήρχαν Πατριάρχες που πατριάρχευσαν και 2 και 3 φορές, ας πούμε ο Γρηγόριος ο 5ος, ο Πατριάρχης της ελληνικής επανάστασης που είχε εκτελεσθεί, όταν εκτελέστηκε ήτανε στη τρίτη του πατριαρχεία, δηλαδή είχε χάσει 2 φορές το Πατριαρχικό θρόνο και ήτανε η τρίτη του πατριαρχεία και ήταν και η μοιραία πατριαρχία, από το 1453 έως το 1900 περίπου, πατριάρχευσαν, σε 347 χρόνια πατριάρχευσαν 159 Πατριάρχες, δηλαδή κατά μέσο όρο 2 χρόνια ο καθένας, από αυτούς δε τους 159 που δεν είναι άτομα, μπορεί ως άτομα να είναι 100, πέθαναν στο θρόνο όπως έπρεπε, 21 άτομα, οι υπόλοιποι ήτανε με αυτές τις αλλαξοπατριαρχείες, το Πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως, όχι μόνον γινόντανε, αλλά και στα άλλα, της Αντιοχείας, αλλά η ναυαρχίδα ήταν το Πατριαρχείο της Κωνσταντινουπόλεως και γινόντουσαν τα περισσότερα, αυτό δε σημαίνει ότι ήταν άνθρωποι ασήμαντοι, κάποιοι από αυτούς ήτανε άνθρωποι αξιόλογοι και να σας πω κάτι, όπως ήταν στημένος ο μηχανισμός τα πράγματα λειτουργούσαν, προφανώς δεν είχε υπάρξει αυτό το φαινόμενο, αλλά δεν είναι ότι ο μέσος χριστιανός ορθόδοξος αισθανόντανε, εντάξει θα πάω στον ιερέα θα πω το πρόβλημα μου, αυτός θα πάει στο Μητροπολίτη, στον Επίσκοπο, θέλω να πω, ότι άλλαζαν πιο γρήγορα και οι Μητροπολίτες, διότι προσέξτε να δείτε, τι συνέβαινε το ένα πράγμα φέρνει το άλλο, όταν ανέβαινες ως Πατριάρχης ήσουνα χρεωμένος μέχρι εδώ, δεν υπήρχε περίπτωση, οπότε έπρεπε να ξεχρεώσεις τους δανειστές σου και εσύ και η φατρία, που θα βρεις χρήματα? αφού ο Πατριάρχης διορίζει τους Μητροπολίτες και τους Επισκόπους, το ίδιο που συνέβαινε με αυτόν, συνέβαινε και με το διορισμό των Μητροπολιτών και Επισκόπων, δηλαδή τη θέση του Μητροπολίτη, του Επισκόπου την έπαιρναν εκείνοι που έδιναν τα περισσότερα χρήματα στο Πατριάρχη με αυτό το Πατριαρχείο είχε εισόδημα, άρα και ο Μητροπολίτης και ο Επίσκοπος είναι χρεωμένος στο          , τι είναι το επόμενο? ποιος θα χρηματοδοτήσει αυτή την ιστορία? το ποίμνιο, από το 1596 θεσπίζεται φόρος των πιστών στο Πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως, επίσημος φόρος ο οποίος πληρώνονταν και πληρώνεται κάθε έτος από κάθε χριστιανό για να συντηρηθεί ο μηχανισμός του Πατριαρχείου, ο Σουλτάνος βέβαια, προσέξτε εδώ έχουμε δύο πλευρές διεφθαρμένες, διότι αν ο Σουλτάνος ήταν σωστός ηγεμόνας θα έλεγε, κύριοι τι το κάναμε εδώ πέρα? έρχεστε κάθε δεύτερη μέρα, δεν υπάρχει διοικητικός μηχανισμός για αυτό? κανονικά η ανώτατη εξουσία έπρεπε να το σταματήσει αυτό το πράγμα και αντί να το σταματήσει, έκανε ντουμπεκί και σφύριζε ανέμελα, αποτέλεσμα, το 1714 επειδή πήγαιναν και ερχόντουσαν τόσο συχνά, είπε ο Σουλτάνος, βρε παιδιά δε το κάνουμε τακτικό το πράγμα, να μου πληρώνετε κάθε χρόνο ένα εθνόσημο να τελειώνουμε, προσέξτε να δείτε τώρα, όταν έγινε Πατριάρχης ο Γρηγόριος Γεννάδιος Σχολάριος του δόθηκε το περίφημο τεάχ στο οποίο λέει ότι ο Πατριάρχης, δεν πληρώνει φόρους, είναι απαλλαγμένος φόρων κτλ. κανονικά επομένως δεν πρέπει να παίρνει κανένα φόρο, όμως το 1714 τελικά το Πατριαρχείο πληρώνει κάθε χρόνο ένα  ποσό, εδώ υπάρχει ένα παιχνίδι, οι χριστιανοί λένε, να βαρεθήκανε οι Οθωμανοί το πράγμα, ήδη η τουρκική πλευρά λέει πήρατε τα χρήματα, καταλαβαίνετε, εδώ είναι δύο πλευρές που η κάθε μια είναι ανίκανη, το πρόβλημα είναι ότι τα οικονομικά του Πατριαρχείου ήταν μονίμως σε δεινή κατάσταση, όταν λέμε μονίμως κάτι μου θυμίζει, λοιπόν προσέξτε να δείτε τώρα πως μπορούσε το Πατριαρχείο να βοηθά τα οικονομικά του? πρώτον έβαλε φόρους στους πιστούς από το 1596 και μετά κάθε πιστός πλήρωνε φόρο κάθε χρόνο, δεύτερο αυξήθηκαν πάρα πολύ οι εισφορές, δηλαδή έφευγαν ομάδες ιερωμένων, μοναχών, κυρίως, οι οποίοι περιφέρονταν σε όλη την οθωμανική αυτοκρατορία, πηγαίνανε από χωριό σε χωριό, από πόλη σε πόλη, κυρίως σε πλουσίους κτυπούσαν τις πόρτες και μιλούσαν στο ποίμνιο την ώρα της κυριακάτικης λειτουργίας και ζητούσανε να ενισχυθεί το Πατριαρχείο, επίσης παρόμοιες ομάδες έπαιρναν από μοναστήρια εικόνες που θεωρούνταν πολύ σπουδαίες και γίνονταν περιφορές εικόνας σε όλη την αυτοκρατορία για να υπάρχει ένα εισόδημα, οστά επίσης Αγίων περιφέρονταν κτλ. αλλά εκείνο που έκανε τη διαφορά, ήταν η πώληση συγχωροχαρτιών, στη περίοδο της τουρκοκρατίας πουλήθηκαν εκατομμύρια συγχωροχάρτια και τα συγχωροχάρτια ήτα δύο ειδών, τα εξής πέντε, υπήρχαν συγχωροχάρτια για τους τεθνεότες, συγχωροχάρτιαγια τους ζώντες, το Πατριαρχεία που πουλούσαν τα περισσότερα συγχωροχάρτια ήταν το Κωνσταντινουπόλεως και το Ιεροσολύμων, αλλά το Πατριαρχείο το οποίο είχε τη μακρύτερη δράση σε αυτό το τομέα είναι της Αντιοχείας το οποίο πούλησε την τελευταία παρτίδα συγχωροχαρτιών το 1957, είχαν δικά τους τυπογραφεία, τα συγχωροχάρτια στον 15ο και 16ο αιώνα ήτανε χειρόγραφα, τα έγραφαν μοναχοί επιτελείο, αφήνανε κενό για το όνομα και από κάτω το υπέγραφε ο Πατριάρχης μαζικά, χιλιάδες, τα έπαιρναν οι διανομείς των συγχωροχαρτιών και σπείρονταν σε όλη την αυτοκρατορία και εκτός αυτοκρατορίας και στη Ρωσία γιατί ήταν περιζήτητα τα συγχωροχάρτια και στη Ρωσία και υπήρχαν άλλες τιμές για συγχωροχάρτια πλουσίων, άλλες μεσαίων και άλλες για φτωχούς και τα συγχωροχάρτια έχουν και άλλη μορφή αν τα δείτε, των πλουσίων είναι με χρυσόσκονη επάνω, βέβαια κοστίζανε πολύ, των φτωχών ήτανε απλά, υπάρχει μελέτη του Φίλιππου Ηλιού ιστορικού που λέει για τα συγχωροχάρτια, πήγε στα αρχεία, βρήκε στοιχεία και έγραψε όλα τα σχετικά για τα συγχωροχάρτια και προσέξτε να δείτε, αργότερα τα Πατριαρχεία απέκτησαν τυπογραφεία οπότε είναι υπογραφημένα, αλλά η υπογραφή είναι χειρόγραφη και αυτά τα έπαιρναν οι διανομείς συγχωροχαρτιών οι οποίοι πηγαίνανε παντού, κυρίως στη κυριακάτικη λειτουργία, εξηγούσαν ότι φτάσανε τα συγχωροχάρτια κτλ. και πουλιόνταν και τα κατέγραφαν, ο Ηλιού βρήκε τέτοιες καταγραφές, μια τέτοια θα σας διαβάσω, είναι από τη Χίο, 1725 Αυγούστου 20, αφιχθημεν εις το χωρίο Σουλτανά και κάναμεν αγιασμό και ομιλήσαμε και βάλαμεν      , εμοιράσαμε στους συχωριανούς συγχωροχάρτια 57 εξ' ων ελάβομεν γρόσια 43 και εμεινε να μας δάσουν και τα λοιπά, υπήρχε βερεσές εκεί, και εστείλαμεν ύστρον το παπαθεήσιον και έδωσε συγχωροχάρτια 10 και μας έφερε γρόσια 10, απήλθομεν στο μοναστήρι των Αγίων Αναργύρων, ο ηγούμενος Ντατουράγια, είναι ισπανικά τάλληρα, δηλαδή ακριβό και από συγχωροχάρτια των πατέρων γρόσια 3, είτα ανέβημεν εις τον Άγιον Μηνά εικούσαμε την ιερά λειτουργία, εδόκαμεν συγχωροχάρτια 20 και ελάβομεν γρόσια 19, μετά πήγαμεν στο Βόλο, υπάρχουν ένα σωρό καταγραφές, αλλά το ενδιαφέρον είναι το εξής, εδόκαμεν χωριστά εις τους λιθοκόπτους για να φέρουν πέτρα εις το πηγάδι της Αγίας Κυριακής συγχωροχάρτια 12, δηλαδή τους εργάτες τους πλήρωσαν με συγχωροχάρτια, επειδή ήταν τόσο δεινή η οικονομική κατάσταση του Πατριαρχείου, το Πατριαρχείο συνεχώς απευθυνόντανε στα θεοφρουρητα ρουσφέτια, δηλαδή στις συντεχνίες που υπήρχανε στη Κωνσταντινούπολη και ζητούσε βοήθεια οικονομική, οι άνθρωποι των συντεχνιών ήταν νοικοκυραίοι άνθρωποι με μεγάλο σεβασμό στο Πατριαρχείο και έδιναν ότι μπορούσαν να βοηθήσουν, αλλά μια, δύο, τρεις, εκατό σαράντα, κάποια στιγμή οι συντεχνίες μαζευτήκανε και είπανε, δεν πάει άλλο, πόσο, συνεχώς, δεν πάει άλλο και πήγανε στην ιερά σύνοδο και είπανε, θα σας βοηθούμε αλλά δεν πάει άλλο, τι ζητούμε? θέλουμε να συμμετέχουμε στα οικονομικά του Πατριαρχείου, εμείς θα το λύσουμε, εμείς ξέρουμε από οικονομικά, είμαστε στην αγορά, της πιάτσας άνθρωποι είμαστε, θα κυττάμε τα έσοδα και τα έξοδα και θα ξέρουμε που πάει το καράβι, δεν μπορούμε άλλο πια και δεύτερον ζητήσανε συμμετοχή στην εκλογή του Πατριάρχη, οι συντεχνίες της Κωνσταντινουπόλεως, 100 συντεχνίες από τα μέσα του 18ου αιώνα απαίτησαν και το πήρανε, να συμμετέχουν στην λειτουργία του Πατριαρχείου, μόλις έγινε αυτό, άρχισαν αμέσως να μειώνονται οι αλλαξοπατριαρχείες, όχι ότι έληξαν και τα οικονομικά να πάνε καλύτερα και οι συντεχνίες της Κωνσταντινουπόλεως μπήκαν βαθιά δηλαδή στο Πατριαρχείο, πάει τελείωσε με απόφαση, για 100 περίπου χρόνια, μέχρι το 1860 μετέχουν σε όλες αυτές τις διαδικασίες και χάρις σε αυτό αλλά και σε άλλες εξελίξεις πια μετά το 1850 αρχίζει το Πατριαρχείο και μπαίνει σε μια σειρά, δηλαδή πια οι Πατριάρχες δηλαδή αυτό που περιμένει κανείς, αυτό δεν μειώνει τη προσφορά του Πατριαρχείου, είναι εντυπωσιακό σε όλους αυτούς τους αιώνες το Πατριαρχείο και η εκκλησία και οι ιερείς ήταν σε όλα, βοηθούσανε σε όλα, βέβαια μπορούσε σήμερα ο σκοπός να είναι αυτός μεθαύριο δεν θα είναι, δηλαδή είχε γίνει τόσο πολύ μακρόχρονη αυτή η ιστορία που δε σε εντυπωσίαζε, ούτε τρόμαζες ότι ο Πατριάρχης μπορεί να μην είναι ο ίδιος, ο Πατριάρχης είναι Πατριάρχης, θέλω να πω, ήτανε 300 χρόνια δύσκολα, αλλά οι συντεχνίες βάλανε πλάτη, ποιοι άλλοι βάλανε πλάτη? οι Φαναριώτες, οι οποίοι επίσης είχανε μεγάλη δύναμη, διότι δεν γίνεται, μπήκανε δηλαδή πολλοί άνθρωποι από άλλα στρώματα και το πράγμα βοηθήθηκε...........

Αντέχοντας στο Χρόνο - Ιστορία του Νέου Ελληνισμού (13ος - 19ος Αιώνας) Επ. 20

 Η Οθωμανική αυτοκρατορία είχε κάνει εξ' αρχής εμπορικές συμφωνίες με Βενετούς, Γενοβέζους, αλλά όχι σε πλήρεις, δηλαδή ήταν πρόχειρες συμφωνίες, τώρα το 16ο αιώνα υπογράφονται οι περίφημες δύο ομολογίες  εξάρτησης  έτσι ονομάζονται που είναι επίσημες, οργανωμένες συμφωνίες, περιλαμβάνουν με λεπτομέρεια, τις δράσεις των εμπόρων ένθεν και ένθεν, οι πρώτες ομολογήσεις υπογράφονται μεταξύ Γαλλίας και Οθωμανικής αυτοκρατορίας, η Γαλλία ήταν η μεγάλη σύμμαχος των Οθωμανών, η χώρα που συνδέθηκε με την Οθωμανική αυτοκρατορία από τον 16ο αιώνα μέχρι και το τέλος του 18ου αιώνα για 200 χρόνια η Γαλλία ήταν σύμμαχος της Οθωμανικής αυτοκρατορίας, ακολουθούν ομολογήσεις με την Αγγλία, οι ομολογήσεις με την Ολλανδία, με τη Δανία και αργότερα και με τη Ρωσία κτλ. και έτσι, τι σημαίνει αυτό? έρχονται και εγκαθίστανται στη Κωνσταντινούπολη πρεσβευτές, δημιουργούνται Πρεσβείες και η Κωνσταντινούπολη στέλνει Πρεσβείες, εδώ μιλάμε για ποιότητα συνεύρεσης συμφωνιών και ταυτοχρόνως δίνεται η δυνατότητα στις χώρες αυτές που στήνουν Πρεσβείες να δημιουργήσουν προξενεία σε σημεία της οθωμανικής αυτοκρατορίας που κρίνουν ότι θα είναι χρήσιμα για τη δράση των εμπόρων τους ανάλογα με τα προϊόντα που φορτώνουν κτλ. κτλ. κτλ. αυτή τώρα η πραγματικότητα θα βοηθήσει την ανάπτυξη της ισότητας εμπορευομένων μεταξύ των χριστιανών ορθοδόξων και ιδιαιτέρως των Ελλήνων και των Βλάχων Ελλήνων που είναι ορεινοί πληθυσμοί για τον εξής λόγο και ποιος θα γίνει πρόξενος? κατά κανόνα θα γίνει πρόξενος κάθε εντόπιος που ξέρει τα πράγματα, ανάλογα με τη χώρα, κάποιες χώρες ήθελαν μόνο δικούς τους ακόμη και αν ερχόντανε ένας δικός τους, Άγγλος, Ολλανδός κτλ. δεν ήξερε τα πράγματα και επομένως είχε ανάγκη από άτομα που θα πλαισιώνουν τη λειτουργία του Προξενείου, δεν υπήρχε περίπτωση τέτοια πλαισίωση των Προξενείων με άτομα ντόπια, προβλέπεται μέσα στις διαμολογήσεις και όποιος ντόπιος ήτανε υπήκοος της οθωμανικής αυτοκρατορίας και μισθώνεται από ένα Προξενείο, προβλέπεται όπως σας είπα στις διαμολογήσεις, ονομάζεται περακλή, περά θα πει, ένα είδος εγγράφου, στα τουρκικά κλη θα πει μένει, είναι κάτι που έχει τυρί, οι περακλήδες λοιπόν, τους είχαν δώσει μπεράτι με το οποίο κατά κάποιο τρόπο μετατρέπονταν κάτι σαν ανάμεσα δε υπήκοο της χώρας στο Προξενείο στο οποίο βρίσκονταν και της Οθωμανικής αυτοκρατορίας και είχανε διάφορα προνόμια εξ' αυτού που δεν είχε ο μέσος άνθρωπος, αυτοί ήτανε οι προξενικοί περακλήδες, τα άτομα που προσλαμβάνονταν στα Προξενεία, οι Πρόξενοι είχαν πολύ πιο πολλά, γιατί τα Προξενεία προσλάμβαναν ανθρώπους? κυρίως πάντα ντόπιους, γιατί? όταν έρχεται το ξένο καράβι να φορτώσει, ξέρετε, θέλει να το περιμένουν τα προϊόντα, δεν πάει το πλοίο στη Θεσσαλονίκη, έρχεται από τη Μασσαλία να φορτώσει 20 τόνους τομάρια και πάει στη Θεσσαλονίκη αφήνει το πλοίο ο καπετάνιος στη Θεσσαλονίκη και αρχίζει να γυρίζει και να τρέχει ο Γάλλος να βρει τα τομάρια, να ανεβαίνει στα βουνά της Μακεδονίας, ψάχνει τους κτηνοτρόφους, δε γίνεται, δε γίνεται, πάει το έκλεισε το μαγαζί, γενικά το εμπόριο θέλει ταχύτητα, κάθε λεπτό μετράει, βέβαια την εποχή εκείνη, δεν ξέρω αν έχετε μιλήσει με καπετάνιο σημερινό, οι ναυτικοί πια δεν πιάνουν καν τα λιμάνια πια, κάποτε οι ναυτικοί έμεναν στα λιμάνια, ξέρω εγώ, κάποιες μέρες, τώρα δεν μένουν καν, είναι τόσο γρήγορα τα μέσα που φορτώνουν - ξεφορτώνουν, μέσα σε 3 ώρες φεύγουνε, τα τεράστια τα κοντέϊνερ τοποθετούνται, έρχονται τα άλλα τοποθετούνται και έφυγε το καράβι γιατί κάθε ώρα μετράει, διάβαζα σε κάποια οικονομική, έχω χάσει το μυαλό μου, κάθε ώρα σε ένα από αυτά τα πλοία είναι μερικές χιλιάδες ευρώ, εκείνη την εποχή επίσης πίεζε ο χρόνος αλλά δεν υπήρχαν τα μέσα οι άνθρωποι, αλλά δηλαδή τι ήθελε τώρα το προξενείο, τι δουλειά έκανε το προξενείο, έπαιρνε μήνυμα με κάποιο τρόπο από ένα καπετάνιο ότι εγώ θα βρεθώ στη Θεσσαλονίκη στο δεύτερο μισό του Απριλίου και θέλω να φορτώσω 20 τόνους τομάρια, τι θα έκανε τώρα, ποιος θα τα έφερνε αυτά τα τομάρια? κάποιος ντόπιος, συμφωνούμε? γιατί ξέρει το τόπο, τη γλώσσα που θα πάει στους κτηνοτρόφους και πρέπει να το προετοιμάσει, ποιον θα διαλέγατε εσείς για αυτή την ιστορία, έναν Τούρκο? δεν θα διαλέγατε Τούρκο, γιατί ο Τούρκος δεν θα ανεβεί μόνος του στα βουνά, δεν υπάρχει Τούρκος στα βουνά     ,δεύτερο ένα Εβραίο? καλή ιδέα αυτή, αλλά οι Εβραίοι είναι λίγο πιο δύσκολο επειδή πάνω στα βουνά μόνοι τους, υπάρχει ένα κλίμα       , οπότε που κινούμαστε? στους χριστιανούς ορθοδόξους και μάλιστα σε αυτούς των οποίων η γλώσσα ομιλείται ευρύτερα, ποια είναι αυτή η γλώσσα? τα ελληνικά, έτσι οι Έλληνες και οι Βλάχοι αλλά μόνο οι ελληνόγλωσσοι, αλλά Βλάχοι δίγλωσσοι, Αρβανίτες δίγλωσσοι, Αρβανιτόβλαχοι δίγλωσσοι ήταν οι κατάλληλοι και μάλιστα των ορεινών περιοχών, γιατί αυτοί ήξεραν το πήγαινε-έλα, ανέβαιναν, φορτώνανε, ξέρανε τα μονοπάτια, φτάνανε πίσω και αυτό βοήθησε, είμαστε στο 16ο αιώνα, βοήθησε δεκάδες ανθρώπων, δεν λέω πάρα πολλούς, αλλά δεκάδες ανθρώπων να μπουν στο εμπόριο ως μεσάζοντες των ξένων πλοίων και των ξένων εμπόρων, καθώς περνούσε ένας καιρός και αυτοί γίνονταν πιο έμπειροι και έρχονταν σε επαφή με τον Άγγλο, με το Γάλλο, με τον Ολλανδό έμπορο, μαθαίνανε καλύτερα το εμπόριο γιατί και αυτό ήταν ανωτάτη εμπορική σχολή αυτή η ιστορία, μάθαινες στη πράξη πως γίνεται το εμπόριο, μάθαιναν και κάποια γλώσσα, δεν λέω ότι μαθαίνενε γαλλικά, αλλά φράσεις, δεν χρειάζεται να μιλήσεις για τον Αριστοτέλη στα γαλλικά, αλλά να μάθεις 10-15 φράσεις που ήτανε χρήσιμες, φόρτωσες-ξεφόρτωσες, τι μένει να φορτωθεί, πόσα χρωστάμε, τα μαθαίνεις και κινήσε, το αποτέλεσμα ήταν ότι μέσα στο 16ο αιώνα και ιδιαίτερα τον 17ο αιώνα, άτομα είχαν αρχίσει αυτή την διαδικασία και εκπαιδευτεί και ήταν ο κυρ Μήτσος και ο κυρ Κίτσος, έχοντας εκπαιδευτεί, αποκτούσανε αυτοπεποίθηση και στο μυαλό πέρασε στη κρίση, γιατί δεν στήνω μια δικιά μου επιχείρηση? ξέρω από που θα ξεκινήσω και άρχισε να υπάρχει μια τέτοια τάση ανεξαρτήτων πια εμπόρων που βοηθήθηκε αυτή από τις εξής εξελίξεις, η Οθωμανική αυτοκρατορία τον 17ο αιώνα, πρώτα πρώτα το 16ο αιώνα είναι μια αυτοκρατορία που έχει περάσει το κύρος της παγκοσμίως και ανάμεσα στα άλλα, έχει συνδέσει επαφές με την Ιταλία, πλοία πάνε και έρχονται από την Ιταλία, επίσης με την Ιταλία είμαστε πολύ κοντά, μονίμως η ιστορία μας συμπλέει με την Ιταλία, λοιπόν η Ιταλία είναι ο τόπος με τον οποίο έχουμε τεράστιες επαφές από την αρχαιότητα, στην αρχαιότητα η Ιταλία ήταν Ελλάδα, μίλαγαν ελληνικά, ετρουσκικά μίλαγαν από το κέντρο και πάνω, σταδιακά βέβαια αφομοιώθηκαν οι Ετρούσκοι και όλα αυτά, αλλά ελληνικοί πυρήνες στην Ιταλία έμειναν πάντα και συνεχώς με κάποια ευκαιρία Έλληνες έφευγαν είτε για να διασωθούν από ένα κακό, είτε για λόγους εμπορίου, δεν υπήρχε ευκολότερη πρόσβαση από την Ιταλία, από τα δυτικά μας παράλια δηλαδή η Ιταλία είναι η πιο κοντινή Ευρώπη και είναι και θαλασσινή η απόσταση που σε αυτό είχαμε επίδοση, στον 16ο αιώνα έχουν ήδη αρχίσει πλοία ελληνικά να μεταφέρουν εμπορεύματα προς την Ιταλία, η Οθωμανική αυτοκρατορία παρουσίασε μεγάλη ποικιλία ειδών προς εξαγωγή, ήτανε παράδεισος ειδών προς εξαγωγής γιατί παρήγαγε, μπαμπάκι, μπαμπάκι της Αιγύπτου, μπαμπάκι της Θεσσαλίας, μπαμπάκι της Μακεδονίας, καπνά, μερικά από τα καλύτερα καπνά του κόσμου, στην Θράκη, στη Μακεδονία, στη Θεσσαλία, δημητριακά, είχε πάρα πολλά δημητριακά στη Θεσσαλία, στη Μακεδονία, στη Θράκη, στη Βλαχία, στη Μολδαβία, στη Μαύρη Θάλασσα υπάρχει θάλασσα και κατ' εξοχήν χώρος  δημητριακών, μάλιστα έχει το πιο κατάλληλο κλίμα για δημητριακά στο κόσμο, αυτή η περιοχή στη Μαυρή Θάλασσα έχει μια ποικιλία σιτηρών που είναι κατάμαυρη και έχει τόσα συστατικά που δεν υπάρχει πουθενά αλλού, πάντα η Μαύρη Θάλασσα εξήγαγε μετάξι, μέλι το μέλι της αυτοκρατορίας, κρασιά, τα ελληνικά νησιά ήταν περίφημα για τα κρασιά τους, η Σάμος, η Χίος, όλα τα νησιά εξήγαγαν, τα παράλια κτλ. άπειρα δέρματα και κυρίως τόνους, τόνους βελανίδης, ξέχασα να σας το πω, το βελανίδι από τα βουνά και τα βουνά μας όπως και τα βουνά της Βαλκανικής έχουνε δάση βελανιδιών, το πουρνάρι ήταν βελανιδιά, θάμνος, γιατί το βελανίδι που εξάγονταν όπως σας είπα, τόνοι, ολόκληρα πλοία για τη βυρσοδεψία, εκείνη την εποχή η επεξεργασία δερμάτων είχε ανάγκη από βελανίδια, το βελανίδι έχει φαίνεται μια σύσταση, μια ουσία που το κάνανε σαν σκόνη και το βάζανε, το ρίχνανε στα δέρματα έχουν πάρα πολλά υλικά που πρέπει να φύγουν πριν από την τελική επεξεργασία και το βελανίδι είναι το ιδανικό, σήμερα πια προφανώς έχει αντικατασταθεί από χημικά, γερμανικά ήτανε ένα γιατί η μεγαλύτερη βιομηχανία στο κόσμο τα έχει η Γερμανία εδώ και αιώνες, άλλος ένας λόγος που τα ορεινά εξήγαγαν γιατί τα πουρνάρια είναι στα ορεινά, λοιπόν αυτά τα προϊόντα ήταν περιζήτητα, οπότε, πρέπει να σας πω ότι και μέχρι το 19ο αιώνα, η Οθωμανική αυτοκρατορία εξήγαγε προϊόντα μεγαλύτερης αξίας από προϊόντα που εισήγαγε, ήτανε ένας γίγαντας του εμπορίου γιατί περιελάμβανε πολλές περιοχές, άμα έχεις την Αίγυπτο, άμα έχεις τα Βαλκάνια, άμα έχεις τη Μαύρη Θάλασσα, τι άλλο θες? γιατί σας το λέω αυτό? διότι αυτές οι εξαγωγές το 16ο αιώνα κατά κύριο λόγο γίνονταν με πλοία προς την Ιταλία, ντόπια πλοία, τα καραβάνια, οι έμποροι τότε, φεύγανε, φορτώνανε μουλάρια και προσέξτε δεν φόρτωνες μόνος σου μουλάρια, να είσαι μόνος σου και να φορτώνεις 10 μουλάρια, δεν γίνεται να τα βγάλεις πέρα μόνος σου, διότι άμα σε πάρουν χαμπάρι οι ληστές ότι είσαι μόνος σου, τέλειωσες, για αυτό συνενοηγιόσουνα με άλλους και φεύγανε καραβάνια και πολύ βοηθούσε σε αυτό τα χάνια, υπήρχαν χάνια σε κάθε τόσο, εκεί έφτανες, έκανες μια στάση, τις περισσότερες φορές κοιμόσουνα χαμές, στο έδαφος, αλλά όποτε εύρισκες χάνι ήτανε θεός, γιατί σε  αυτά συναντούσες και άλλους και έλεγες, εσύ προς τα που πας, α! και εγώ προς τα εκεί πάω, τα καραβάνια μπορούσανε να είναι μεγάλα, εκατοντάδες ζώα και να πηγαίνουνε γιατί ήταν ασφάλεια να είσαι  πολλοί μαζί, η ανάπτυξη σε αυτού του ναυτικού εμπορίου με την Ιταλία βοήθησε τις ακτές της δυτικής Ελλάδας να παρουσιάσουν ναυτικό και σταδιακά και διάφορα νησιά και παράλληλα να ακούς αυτή την ιστορία, θα σας σοκάρουν αυτό που θα σας πω, αλλά ο περίφημος, είμαστε χαρούμενοι άνθρωποι, ο Νταϊάν Στογιάνοβιτς που σας τον είχα αναφέρει, Έλληνας-Σέρβος βαλκανιολόγος, έχει γράψει ένα άρθρο το οποίο είναι κλασικό και ο τίτλος του αυτού του άρθρου είναι, ο κατακτητής ορθόδοξος βαλκάνιος έμπορος και σε αυτό το άρθρο του πραγματεύεται το πως οι πραγματευτάδες, έμποροι, Έλληνες, Βλάχοι, Σέρβοι κατά κύριο λόγο έγιναν κατακτητές, δηλαδή είχαν τόσο μεγάλη δράση που σταδιακά ξέφυγαν από τα προηγούμενα κοινωνικά πλαίσια και έγιναν, μπήκαν σε άλλο στρώμα, αυτή η εξέλιξη ήτανε πεντακάθαρη στο 18ο αιώνα, ο 18ος αιώνας είναι ο χρυσός αιώνας του βαλκάνιου πραγματευτή και του βαλκάνιου ναυτικού, αν έχουμε μια πρωτιά στο κόσμο με θετικό πρόσημο εννοώ, είναι η ναυτιλία μας, η Ελλάδα κάθε χρόνο είναι η μεγαλύτερη δύναμη της εμπορικής ναυτιλίας στο κόσμο και φέτος, δεν υπάρχει, καμιά φορά είναι δεύτερη ή τρίτη, αλλά όλοι ξέρουνε ότι οι Έλληνες πλοιοκτήτες παίζουνε με τις σημαίες και απλώς είναι τυχαίο αυτή τη χρονιά να μην είναι, δεν υπάρχει χώρα πιο ισχυρή από την Ελλάδα στην εμπορική ναυτιλία, τα γραφεία βρίσκονται στο Σίτι του Λονδίνου, αλλά είναι  ελληνόκτητα, τι θέλω να πω, η αξία αυτού του θρύλου που είναι η Ελλάδα εμπορικά, ο θρύλος της ελληνικής ναυτιλίας στήθηκε στη περίοδο της τουρκοκρατίας στην αναγέννηση της ναυτιλίας, η αναγέννηση της ναυτιλίας μας ξεκίνα το 16ο αιώνα όπως σας είπα και κορυφώνεται στο 18ο αιώνα σε διάφορα στάδια, ποιοι λόγοι βοήθησαν και το στεργιανό εμπόριο και το ναυτικό, 2-3 σας ανέφερα τον Νταϊαν Στογιάνοβιτς και δεν σας ανέφερα το άλλο με το οποίο θα πάθετε τη συγκοπή, σε αυτό το άρθρο του ο Στογιάνοβιτς λέει τη περίφημη φράση, η νίκη των Οθωμανών στην ανατολική Μεσόγειο σήμαινε τη νίκη των εντοπίων εμπόρων και ναυτικών απέναντι στη μακροχρόνια μονοπωλιακή υπεροχή των δυτικών πόλεων και ιδιαιτέρως των Ιταλικών διότι όπως είχαμε πει, η Βενετία, η Γένοβα και οι ιταλικές πόλεις από τον 11ο αιώνα είχαν πάρει στα χέρια τους το εμπόριο της ανατολικής Μεσογείου και είχαν συντριβεί εντόπιοι έμποροι και ναυτικοί, έληξε αυτό το πράγμα και επί Οθωμανική αυτοκρατορία είδε, κατενίκησε, τέλειωσαν οι Γενοβέζοι και οι Βενετοί τους νικούσανε την μια μετά την άλλη και φυσικά δεν έπαψαν να εμπορεύονται οι Βενετοί και οι Γενοβέζοι αλλά όχι με τα προνόμια των Κομνηνών που είχαν εμπορευόμενοι, αποτέλεσμα ήταν πια να μπορούν οι ντόπιοι να βγουν στη ρούγα και να επιχειρήσουν εμπορικά, άλλος πετύχαινε, άλλος δεν πετύχαινε και πολλοί επέτυχαν και τότε άλλαξε η εικόνα στη ζωή τους, η οικονομική ζωή των εμπόρων και των αστικών ευνοήθηκε πολύ, ποιανών δεν ευνοήθηκε? των γεωργών, οι γεωργοί μετά στη παρακμή της Οθωμανικής αυτοκρατορίας, δεν θέλω αυτό να το ξεχάσουμε, γιατί οι γεωργοί είναι μεγάλο ποσοστό, στη παρακμή της Οθωμανικής αυτοκρατορίας οι γεωργοί είδαν τη τύχη τους να επιδεινώνεται σαφώς, γιατί? γιατί έγιναν τα τσιφλίκια, οι φόροι στην ουσία κτλ. αντιθέτως  οι  εντατικοί μετακινούμενοι έμποροι και ναυτικοί είχαν μεγάλες ευκαιρίες τις οποίες και άδραξαν, τότε αν έχετε πάει στις Σπέτσες θα έχετε δει τα σπίτια ναυτικών που είναι το καθένα 20-30 δωματίων με χρυσές οροφές, αν έχετε πάει στα Αμπελάκια θα έχετε δει τα αρχοντικά, αν έχετε πάει στη Καστοριά, στη Βέροια, στη Νάουσα, στη Σιάτιστα, στη Κοζάνη σε αυτές, αφήστε δε που τα γκρεμίσαμε, εκατοντάδες αρχοντικά τα γκρεμίσαμε με καταπληκτικά, οροφές, αριστουργήματα και τα κάναμε πολυκατοικίες του 50 και έχουν μείνει ελάχιστα αρχοντικά, στη Καστοριά κάποια, στη Βέροια κάποια, στη Σιάτιστα λίγα περισσότερα για να θυμήζουν το θρύλο των Ελλήνων εμπόρων της Οθωμανικής αυτοκρατορίας με χρυσές οροφές, με δωμάτια και κοινούς χώρους, με ζωγραφιές της Βιέννης και της Κωνσταντινούπολης ολόγυρα και με τζάκια καλιτεχνημένα κτλ. τώρα έχουν μείνει λίγα και τα δείχνουμε σαν μουσιακά, ενώ θα μπορούσαμε να έχουμε ολόκληρες πόλεις.

Εντάξει στη Ρουμανία Έλληνες έμποροι χιλιάδες εκεί, το λέω αυτό, διότι τα νεοελληνικά, προσέξτε να δείτε, η Οθωμανική αυτοκρατορία πρώτα πρώτα απομάκρυνε τις ειδικές ομάδες που είχανε πρόσβαση στο εμπόριο και έτσι άφησε το πεδίο και για τους δικούς της υπηκόους, δεύτερον, κάτι που έπαιξε στα πράγματα ρόλο μεγάλο είναι ότι στο 16ο αιώνα που είναι ο κορυφαίος αιώνας της αυτοκρατορίας, η Οθωμανική αυτοκρατορία κατέκτησε όλη τη Μαύρη Θάλασσα, δηλαδή τι εννοώ? η Μαύρη Θάλασσα είναι αυτή, έτσι, όλες οι περιοχές γύρω από τη Μαύρη Θάλασσα έγιναν Οθωμανικές, άρα η Μαύρη Θάλασσα έγινε Οθωμανική λίμνη όπως λεγόντανε, αφού ολόκληρη η Μαύρη Θάλασσα έγινε οθωμανική, οι Οθωμανοί αποφάσισαν ότι δεν περνάει κανείς από το Βόσπορο προς ή από τη Μαύρη Θάλασσα αν δεν είναι υπήκοος της Οθωμανικής αυτοκρατορίας, δηλαδή ξένα πλοία μη οθωμανικά δεν επιτρέπονταν να περάσουν το Βόσπορο, από το 1592 έως το 1783 για 200 χρόνια, ο Βόσπορος είναι κλεισμένος σε κάποια άλλα πλην οθωμανικού, το εμπόριο της Μαύρης Θάλασσας είναι πολύτιμο.

Ο Μέγας Πέτρος νίκησε εδώ σε ένα θύλακα στη θάλασσα του Αζόφ, η Μεγάλη Αικατερίνη είναι αυτή που διεμβόλησε τελικά, για αυτό μιλάμε για το 1700τόσο τότε είναι οι ρωσοτουρκικοί πόλεμοι και έληξε, σωστά? προσέξτε να δείτε, η Μαύρη Θάλασσα παράγει πακτωλό εμπορευμάτων τα οποία επιθυμούν πάρα πολύ οι ξένοι έμποροι, οι ξένοι έμποροι όμως δεν μπορούν να περάσουν το Βόσπορο, άρα που μπορούν να φορτώσουν τα προϊόντα της Μαύρης Θάλασσας? στη Κωνσταντινούπολη ή σε άλλα λιμάνια που είναι προς το Αιγαίο, επομένως κάποιος πρέπει με πλοία να μπει στη Μαύρη Θάλασσα να φορτώσει και να τα φέρει προς τα πίσω, ποιος έχει πλοία? ποιος ξέρει από θάλασσα? εδώ ευνοήθηκε πάρα πολύ το ελληνικό ναυτιλιακό στοιχείο το οποίο ξεκινούσε στον 16ο και στο 17ο αιώνα με μικρά πλοιάρια, πήγες, έπαιρνες, είχες κέρδος έκανες λίγο μεγαλύτερο το πλοίο σου, είχες κέρδος, λίγο μεγαλύτερο το πλοίο σου και σταδιακά αυξήθηκε ο αριθμός των εμπορευομένων στην ναυτιλία και αυτό βοήθησε πάρα πολύ την εκτίναξη της ναυτιλίας στο 18ο αιώνα, στο 18ο αιώνα σπάσαν τα κοντέρ πια, σας λέω ότι το δεύτερο μισό του 18ου αιώνα η Ύδρα το έχω ξανά πει, είχε πιο πολλά νηολογημένα πλοία από τη Μασσαλία της Γαλλίας, η Ύδρα είχε εκατοντάδες πλοία, οι Σπέτσες, είναι και άλλες περιοχές, το Λιτόχωρο στη Μακεδονία, δεν είναι μόνο νησιά, το Άσσος Κυνουρίας είχανε ναυτικούς, μπήκανε στο ναυτικό παιχνίδι πολλοί, γιατί δινόντανε ευκαιρία για πολλούς και δεύτερον μέσω της  συρμαγιάς που είχαμε πει, μπορούσες εσύ και εγώ και ο κυρ Μήτσος και ο κυρ Κίτσος με λίγα κεφάλαια να στήσουμε μια επιχείρηση δεν χρειαζόντανε να είμαστε Ωνάσης, καταλάβατε, αυτό ήτανε που έκανε τις διαφορές, το άλλο που βοήθησε τη ναυτιλία επίσης, εκτός από αυτό το καταπληκτικό πράγμα για 200 χρόνια να περνάς μόνο εσύ και προσέξτε, όταν σταμάτησε το πράγμα το 1783 ξκαι πια έληξε γιατί οι Ρώσοι είχαν νικήσει τους Τούρκους και τώρα πια κατέλαβαν εδάφη αυτοί, αυτό που είναι σήμερα Ουκρανία, άρα δεν μπορούσε η Τουρκία να κρατάει κλειστό το Βόσπορο, έτσι άνοιξε το Βόσπορο αναγκαστικά, αλλά είχε υπογραφεί και η συνθήκη του     εν τω μεταξύ, οπότε πάλι οι Έλληνες ναυτικοί είχαν την ευκαιρία να έχουν πάρα πολύ καλή πρόσβαση στα ρωσικά λιμάνια όταν έβαζαν τη ρωσική σημαία, άλλοτε βάζανε την Οθωμανική, άλλοτε τη ρωσική ανάλογα με το λιμάνι που θα πήγαιναν και έτσι θα είχαν καλύτερα τέλη, πλήρωνες λιγότερα τέλη, δεύτερο κάτι που βοήθησε πολύ το εμπορικό ελληνικό ναυτικό και μιλάμε για το εμπορικό ναυτικό στην διάρκεια της οθωμανικής αυτοκρατορίας, περίμενες να έρθει η τάξη για να μπορείς να κάνεις με Αρβανίτες, οι Σπετσιώτες και οι Υδραίοι ήτανε Αρβανίτες αλλά και πάντα ξέρανε από τα αρχεία της Μασσαλίας  με τις εγγραφές των πλοίων που έμπαιναν στη Μασσαλία από το 1700 μέχρι το 1800τόσο, ήμουνα μόνη μου εκεί διάβαζα τη πατρίδα και έλεγε   κρεκ, ήταν όλοι Έλληνες, για τον καταγραφέα ήταν όλοι Έλληνες, όποιο πλοίο έρχονταν από τη Οθωμανική αυτοκρατορία έγραφε, κρεκ και δεν υπήρχε κανένας λόγος αλλά το έλεγε, τούρκος κανένας δεν ήταν στα πλοία, αλλά το έλεγε γιατί προέρχονταν από τη Τουρκία και έλεγε, τυρκ, το λέω αυτό γιατί υπάρχουν συζητήσεις κάποιων που δεν ξέρουν και παρά πάνω από την Ισπανία, στα αρχεία της Βιέννης είναι τυρκ δεν ήταν Τούρκοι, χρησιμοποιείται ο όρος Τούρκος μόνο σε επίσημα έγγραφα γράφεται ας πούμε, Οθωμανοί, οι Έλληνες καταγράφονταν σαν τυρκ, το άλλο που βοήθησε στην ελληνική εμπορική ναυτιλία είναι στο 17ο αιώνα, η σύγκρουση μεταξύ Γαλλίας και Αγγλίας, Αγγλία και Γαλλία τον 18ο αιώνα, μετά το 1800 οι Έλληνες είναι σε φάση μεγάλης ανόδου και μεγάλο ανταγωνισμό για τον έλεγχο του παγκοσμίου εμπορίου, όχι αστεία πράγματα, εδώ μιλάμε για τις δύο παγκόσμιες δυνάμεις του κόσμου, μπλέκονται σε πολέμους πολύ συχνά μεταξύ τους, κάνουν πολέμους μεταξύ τους, όποτε κάνουνε πόλεμο μεταξύ τους, το ναυτικό τους το εμπορικό χρησιμοποιείται σε πολεμικές δράσεις οπότε μειώνεται η παρουσία των δύο πιο ισχυρών ναυτικών φορέων της εποχής και το κενό αυτό το καλύπτει ο Έλληνας, να σκεφτείτε στην Ευρώπη υπήρχε μεταξύ των εμπορευομένων η φράση, ο Έλληνας είναι σαν το νερό χώνεται παντού, γιατί ο Έλληνας μόλις εύρισκε         έκανε εκείνος τις μεταφορές, από που έχουμε το κέρδος όπως γνωρίζετε και από τα σχολικά μας βιβλία υποθέτω, έγινε στη περίοδο του ναυτικού αποκλεισμού όταν οι Άγγλοι απέκλειαν τα γαλλικά παράλια, οι Άγγλοι είχαν υπεροχή σε σχέση με τους Γάλλους και στο στόλο και στη γνώση της θάλασσας και για αυτό αισθανόντουσαν ασφαλείς, όταν θέλανε να πολεμήσουν τη Γαλλία, κλείνανε τα παράλια της Γαλλίας με τα πλοία τους ούτως ώστε να μην μπαίνει κανένα πλοίο ούτε να βγαίνει πλοίο και έτσι συνέτριβαν την οικονομία της Γαλλίας και έφερναν πείνα, προκαλούσαν πείνα, τώρα όταν λέμε κλείνω τα παράλια, τι εννοούμε? όλα τα παράλια, βεβαίως και μπορούσαν να το κάνουν οι Άγγλοι αυτό, προσέξτε τώρα να δείτε, εδώ μιλάμε για χιλιόμετρα επί χιλιομέτρων, έτσι? δεν ήταν το ένα πλοίο δίπλα στο άλλο, πόσα πλοία είχε η Αγγλία? είπαμε ότι ήτανε η μεγαλύτερη ναυτική δύναμη του κόσμου αλλά πόσα πλοία είχε? πως ήτανε ο αποκλεισμός, ήτανε ένα πλοίο εδώ, το άλλο ήταν στα 10 χιλιόμετρα, όσο έφτανε το        να ελέγχει τα ενδιάμεσα, καταλάβατε? με αυτό το τρόπο ήταν στημένα τα πλοία και με κανονιοβολισμούς που είχαν συγκεκριμμένο σήμα έδινε σήμα κινδύνου αυτός που το είδε ώστε να πέσουνε όλοι μαζί, αυτή ήτανε η ιστορία, όμως οι Έλληνες ναυτικοί οι οποίοι είχαν κάνει και φυλακές στα νιάτα τους, έχει ενδιαφέρον, ο Ανδρέας Μιαούλης σας το έχω πει, ο Ανδρέας Βώκος, στη Ύδρα οι ναυτικοί στα νιάτα τους ήταν όλοι πειρατές, ήταν σχολείο εκπαίδευσης η πειρατεία, στην ουσία μέσω πειρατείας μαζευόνταν τα χρήματα για να γίνεις έμπορος μετά, λοιπόν ο πατέρας του Αντρέα Βώκου, οι Μιαούληδες δεν λέγονταν Μιαούληδες ήτανε Βώκοι, ήτανε στα νιάτα του ξακουστός πειρατής και μετά είχε γίνει ένας πολύ έντιμος έμπορος με τα δικά του πλοία, ο Αντρέας μόλις έφτασε σε ηλικία έγινε και αυτός πειρατής και ο πατέρας του έγινε έξαλος γιατί έγινε ο Αντρέας πειρατής, αλλά εντάξει, ήτανε νέος, έπρεπε να το ζήσει αυτό το πράγμα και μετά έγινε ένας ξακουστός έμπορος και εξαιρετικός ναυτικός, σε κάθε επάγγελμα υπάρχει ο κακός, ο μέτριος, ο καλός κτλ. και υπάρχει ο χαρισματικός και σε αυτούς είναι χαρισματικός, ο Μιαούλης ήταν χαρισματικός ναυτικός όχι απλώς καλός, μιλούσε με τη θάλασσα, την καταλάβαινε, ερωμένη την είχε, καταλάβατε? λοιπόν ήταν σπουδαίος για αυτό και έγινε πάμπλουτος σε αυτές τις ιστορίες, γιατί? την ώρα που πας, αν φορτώσεις το πλοίο σου με στάρια που η Οθωμανική αυτοκρατορία είχε ένα σωρό στάρια, συνήθως τα φόρτωνες λαθραία για να μην πληρώσεις το φόρο, ήταν γεμάτο λαθρεμπόρια, η ορμή που έμπαινες και έρχονταν ο άλλος και τα φόρτωνες και έβαζες κτλ. μην τρελαθείτε πήγαινες και στο λιμάνι άμα λάχει  λίγο, εν πάσει περιπτώση, φόρτωνες τα πλοία σου με στάρι και κετευθυνόσουνα προς την πεινούσα και λειμοκτονούσα Γαλλία, τι περίμενες να κάνεις? να σπάσεις τον αποκλεισμό, δηλαδή έφτανες στη Γαλλία σφυρίζοντας ανέμελα, δήθεν ότι είσαι ένας καλός και έμπειρος ναυτικός και έβλεπες πως είναι στημένα τα πλοία τα αγγλικά και έκρινες αν κάποιο κενό σου επιτρέπει να μπεις μέσα, γρήγορα να περάσεις και να μπεις στο λιμάνι, στη Μασσαλία ή κάποιο άλλο, αυτά τα στησίματα γέμιζαν οι κασέλες των ναυτικών όσων τα κατάφερναν με χρυσάφι, δεν ήξεραν τι να κάνουν τα χρήματα όταν γυρνάγαν πίσω, ξεχείληζαν οι κασέλες από χρήματα, γιατί? γιατί αν τα κατάφερνες, έμπαινες μέσα στο λιμάνι και πουλούσες το στάρι, όχι με το κιλό, αλλά με το σπυρί, ο άλλος πεινάει, δεν έχει να δώσει στο παιδί του να φάει, δεν συζητάει τιμές, θέλει να πάρει στάρι, ας πούμε ότι κατάφερες να μπεις και γέμισες χρυσό, τώρα πρέπει και να βγεις, δεν είναι απλό, πολλοί τα κατάφεραν  σε αυτές τις ιστορίες, άλλοι δεν τα κατάφεραν, όταν σε έπιαναν, αν έπεφτες ας πούμε στην αντίληψη τους που πολλές φορές συνέβαινε, κάποιες φορές, έτρεχες γρήγορα και παρ' όλο που έπεσες στην αντίληψη τους, τελικά έφευγες, άφηνες το λιμάνι, αλλά πολλές  φορές συνδυασμένα τα βρετανικά πλοία σε πιάνανε, σε σταματούσανε και άρχιζε το πανηγύρι, το ένα που θα πάθαινες ήταν ότι θα κατάσχονταν το φορτίο, αμέσως, αυτονοήτως και το δεύτερο και χειρότερο κατάσχονταν το πλοίο και το τρίτο χειρότερο ήτανε ότι πήγαινες σε φυλακή, το 1980 αν θυμάμαι ήταν και τα 200 χρόνια από την ίδρυση της Αυστραλίας, γιατί ο ναύαρχος Κουκ έχει φτάσει στη δεκαετία του 1770 και νομίζω ότι το φιξάρουν το 80 δεν θυμάμαι και για να τιμήσει η Αυστραλία το μεγάλο αυτό γεγονός, ανέθεσε στους ιστορικούς της Αυστραλίας να βρούνε τα αρχεία των πρώτων κατοίκων της Αυστραλίας που ήτανε φυλακισμένοι, η Αυστραλία δεν ανακαλύφτηκε, μετατράπηκε για ένα διάστημα σε μακρινή φυλακή της Αγγλίας και βρεθήκανε αυτά τα αρχεία, δεν είναι τόσα πολλά τα 200 χρόνια και στους Αγγλοσάξωνες σε αυτά είναι καλοί και φυλάνε τα αρχεία κλπ. και εκδόθηκε το βιβλίο με τα πρώτα 2000-3000 ονόματα και ανάμεσα σε αυτούς ήτανε Υδραίοι, διότι προφανώς είχαν συλληφθεί, τους στείλαν σε βρετανικές φυλακές και μετά τους στείλαν στην Αυστραλία, αν είχαμε Χόλυγουντ θα κάναμε μια καταπληκτική ταινία με, φανταστείτε την ιστορία αυτού του ανθρώπου, να φεύγει από ένα νησί που δεν μπορώ να το δείξω στο χάρτη, να πηγαίνει να σπάει αποκλεισμούς     δεν τον πιάσανε, βρέθηκε στις φυλακές στην Αγγλία στα σίδερα, μπήκε σε ένα άλλο πλοίο που πήγαινε και πήγαινε, ξέρετε τότε η Αυστραλία θέλεις      και βρέθηκε σε ένα μέρος που λέγονταν Αυστραλία, δεν το είχε ξανά κούσει στα αυτιά του, δεν είναι σανσπένς αυτό το πράγμα? θα σας πω μια ιστορία, διότι ο Έλλην βρε παιδί μου δεν κωλώνει, ακούστε είναι πραγματική ιστορία, αφορά ένα από αυτούς τους επώνυμους ναυτικούς μας της εποχής ο οποίος είναι φορτωμένος με στάρι, φτάνει ας πούμε έξω από τη Μασσαλία, από το λιμάνι, βλέπει που είναι τα βρετανικά πλοία, κάνει ένα υπολογισμό πως θα τα διεμβολήσει και θα μπει και νομίζει ότι το βρήκε το κενό, μπαίνει μέσα αρχίζει να τρέχει, αλλά για κακή του τύχη ο Άγγλος τον έχει δει με το κιάλι, μπαμ τα κανόνια αρχίζουν τα σήματα, οπότε αρχίζουν να έρχονται τα αγγλικά πλοία όχι ένα από παντού να τον κυνηγούν, αυτός τρέχει τρέχει, οι Βρετανοί τρέχουν τρέχουν, αυτός κάνει το χαζό, οι Βρετανοί τον κτυπούν με τα κανόνια, οι ναυτικοί έχουν σήματα με τα κανόνια που σημαίνει, σταμάτα, του κάνουν σήματα, τίποτα αυτός τρέχει, τελικά περνάει το βρετανικό κλοιό, πάει, τον φέρνουνε στο γραφείο, απέναντι του ένας τύπος με μουστάκια και του λέει, κύριε γιατί δεν σταματήσατε όταν σας έκανε σήμα, δεν σας είδα, πως δεν μας είδατε ώστοσο μας κυνηγούσε, αλήθεια μπερδεύτηκε λίγο, τι εννοείται κύριε, σας κτυπάγαμε με τα κανόνια σας κάναμε σήμα, είδατε τις σημαίες μας που είναι αγγλικές σημαίες αναπεπταγμένες, σας έβλεπα κοιμισμένα, τι εννοείται, λέει ο άλλος, να σας πω γιατί την ώρα που με κυνηγούσατε σε εκείνη τη στροφή κάνατε λάθος στα πίσω αριστερά πανιά που το στρίψατε κατά 30 μοίρες ενώ έπρεπε να το στρίψετε κατά 70 μοίρες και εγώ είπα μέσα μου οι Άγγλοι είναι οι καλύτεροι ναυτικοί στο κόσμο μπορεί να κάνουν τέτοιο λάθος?  δεν μπορεί, άρα είναι πειρατές και προσέξτε να δείτε, ο Ναύαρχος κάλεσε το λοστρόμο και ρώτησε, κάνατε αυτό το λάθος? και το είχανε κάνει, με αποτέλεσμα να του κατάσχει μόνο το εμπόρευμα.

Εκείνο που έπαιξε επίσης μεγάλο ρόλο είναι για το στεργιανό εμπόριο γιατί έχουμε και το στεργιανό εμπόριο το τέλος των συγκρούσεων μεταξύ Οθωμανικής αυτοκρατορίας και Αυστριακής αυτοκρατορίας, οι δύο αυτές αυτοκρατορίες είχαν μακροχρόνια σύγκρουση  αιώνων με αποτέλεσμα τα σύνορα της Οθωμανικής αυτοκρατορίας προς την κεντρική Ευρώπη να είναι κλειστά δηλαδή δεν μπορούσαν οι έμποροι να μπουν, που είχε ευκαιρίες για εμπόριο στεργιανό? η Ρουμανία, αυτό που σήμερα είναι Ρουμανία, δηλαδή η Βλαχία και η Μολδαβία που ήτανε τμήματα της Οθωμανικής αυτοκρατορίας, διότι είχαν κατακτηθεί από την Οθωμανική αυτοκρατορία, αλλά δεν ήταν πλήρως ενσωματωμένες στην Οθωμανική αυτοκρατορία, ήταν αυτόνομες περιοχές, για αυτό ξεκίνησε και η επανάσταση του 1821 στη Βλαχία και τη Μολδαβία που σήμερα μοιάζει παλαβό γιατί ξεκίνησε στη Βλαχία και την Μολδαβία, ξεκίνησε γιατί είχε παρά πολλούς Έλληνες κατοίκους, στα παράλια της Μολδαβίας και της Βλαχίας εδώ, οι πόλεις απίστευτα μιλούσαν ελληνικά, αλλά όταν έφευγες από τις πόλεις μιλούσαν τη ντόπια γλώσσα, αλλά όπου ήταν πόλεις παραθαλάσσιες ή ναυτικές, διότι εδώ δεν είναι μόνο η θάλασσα έρχεται και ο Δούναβης και όλος ο Δούναβης έφτανε ήταν γεμάτος με Έλληνες μέχρι τον 20ο αιώνα, οι μεγάλοι δικοί μας εφοπλιστές έχουν κάνει την αρχή, Κεφαλλονίτες, Χιώτες κτλ. έχουν κάνει την αρχή των δυναστειών τους σε αυτή τη περιοχή που έχει ελληνισμό από το 16ο αιώνα και 15ο που έπεσε η Κωνσταντινούπολη, έφυγαν μεγάλες οικογένειες βυζαντινές και εγκαταστάθηκαν εκεί, γιατί έχει τεράστια κτήματα και μεγάλες παραγωγές και από εκεί εξ' άλλου ξεφύτρωσαν οι μεγάλες οικογένειες, αντλήσανε το πλούτο τους οι μεγάλες οικογένειες των περίφημων Φαναριωτών που τους ξέρουμε και από τα σχολικά μας βιβλία, δηλαδή τι ήτανε οι Φαναριώτες? πλούσιοι έμποροι κατά κανόνα ή λόγιοι ή γόνοι παλαιών σπουδαίων οικογενειών που απέκτησαν οθωμανικά αξιώματα, πολύ υψηλά, χωρίς να αλλάξουν θρήσκευμα, δεν χρειαζόνταν να αλλάξεις θρήσκευμα και έγιναν πρίγκιπες της Βλαχίας και της Μολδαβίας, η Βλαχία και η Μολδαβία διοικούνταν τα τελευταία πριν την ελληνική επανάσταση για 130 περίπου χρόνια από Φαναριώτες που είτε ήταν Έλληνες είτε ήταν χριστιανοί ορθόδοξοι βαλκάνιοι που μιλούσαν οπωσδήποτε ελληνικά και έγραφαν ελληνικά και γίνονταν επίσης και δραγουμάνοι του στόλου τοποθετούνταν, δηλαδή υπουργοί ναυτικών και είχαν την ευθύνη των παραλίων και των νησιών, χωρίς να αλλάξουν θρήσκευμα, πρώτος ο Καπουραν Πασάς και δεύτερος ο Δραγουμάνος του στόλου, γινόνταν μεγάλοι διερμηνείς, δηλαδή στο υπουργείο εξωτερικών κατά κάποιο τρόπο ήταν εκείνοι οι οποίοι είχαν την ευθύνη των συμφωνιών και των κειμένων, της τελικής διαμόρφωσης κειμένων που είχαν σχέση με ευρωπαϊκά κράτη ή με  άλλες περιοχές, έχουμε και τους Φαναριώτες και αυτοί έπαιξαν ρόλο στα πράγματα με την ειδική θέση δημιούργησαν ένα στρώμα υψηλών κοινωνικών προδιαγραφών Ελλήνων κατά κανόνα, παντού γράφονται Έλληνες, Ρωμιοί.

Τώρα γυρνούμε στο θέμα του στεργιανού εμπορίου, το στεργιανό εμπόριο βοηθήθηκε από το μεγάλο εύρος της Οθωμανικής αυτοκρατορίας, μπορούσες να ξεκινήσεις από τη Μακεδονία, από τη Θεσσαλία και να φτάσεις στη Βλαχία και τη Μολδαβία, μεγάλες απόστάσεις, όλα ήταν Οθωμανική αυτοκρατορία, πήγαινες στην Αίγυπτο Οθωμανική αυτοκρατορία, πήγαινες στη Συρία Οθωμανική αυτοκρατορία, πήγαινες στη Σερβία Οθωμανική αυτοκρατορία, αυτό βοηθούσε, γιατί? ήσουνα και εσύ μέλος της ίδιας αυτοκρατορίας, ήξερες τα ήθη, ήξερες τις καταστάσεις, είναι άλλο να πηγαίνεις σε ένα ξένο κράτος και άλλο να είναι ένα κράτος στο οποίο έχεις ζήσει και εσύ και μπορείς να βρίσκεις κάποιες έκτακτες καταστάσεις, αλλά άλλες θα τις ξέρεις κάπου, κάπου θα τις έχει δει και βασικά κάπως ξέρεις να μιλήσεις, την εποχή εκείνη οι άντρες που είχαν μπει σε αυτές τις ιστορίες, ξέραν κάποιες γλώσσες, μπορούσαν να πουν αρκετά κάποια βασικά πράγματα στα ελληνικά, στα τούρκικα, μη το συζητάμε, στα ιταλικά επίσης, γιατί η ιταλική ήταν η γλώσσα των ναυτικών και του εμπορίου, σιγά σιγά μάθαν και γαλλικά και τελικά η γλώσσα που μάθαν πιο πολύ τα γερμανικά, διότι τελικά αυτό που βοήθησε πολύ και άλλαξε τα πράγματα είναι το άνοιγμα των συνόρων προς την κεντρική Ευρώπη, ήδη σας είπα ότι στη Βλαχία και τη Μολδαβία, η Βλαχία και η Μολδαβία δεν είναι μόνες τους είναι και η Τρανσυλβανία στην οποία επίσης είχαμε μετακινηθεί, η Τρανσυλβανία είναι ουγγρική περιοχή, δε το λέμε γιατί οι Ρουμάνοι στεναχωριούνται, αλλά στην Τρανσυλβανία κατοικούσαν για αιώνες πλειοψηφία ουγγρικού πληθυσμού, οι Ούγγροι λένε την Τρανσυλβανία ως χαμένη τους πατρίδα, οι Ρουμάνοι λένε ότι είναι αυτονόητα ρουμανική, ξέρετε, γιατί σήμερα ανήκει στη Ρουμανία και Έλληνες είχαν φτάσει στην Τρανσυλβανία και επειδή η Ουγγαρία ήτανε κοντά και είχε κατά καιρούς ευκολίες να μπεις, στην Ουγγαρία οι Έλληνες από το 17ο αιώνα είχαν μπει και είχαν δημιουργήσει τόσες ελληνικές παροικίες στην Ουγγαρία που στην ουγγρική γλώσσα εκείνων των αιώνων, η λέξη Έλληνας που ήταν κρεκ, δηλαδή στα ουγγρικά, σήμαινε έμπορος, έλεγαν οι Ούγγροι κρεκ και εννοούσαν έμπορος, τόσο καλά.........