Παραμύθια και μουσική

1. Προκόφιεφ - Ο Πέτρος και ο λύκος

ΛΙΓΑ ΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΟ ΣΥΝΘΕΤΗ

Ο Σεργκέι Προκόφιεφ ήταν Ρώσος συνθέτης, πιανίστας και μαέστρος. Σπούδασε στο Ωδείο της Αγίας Πετρούπολης και αρχικά έγινε γνωστός ως συνθέτης - πιανίστας, που δημιουργούσε με τη μουσική του εικόνες, και "πέτυχε" την κακή του φήμη με μια σειρά από παράφωνα και δεξιοτεχνικά έργα για πιάνο και τα δυο κονσέρτα του για πιάνο. Μεγαλύτερο ενδιαφέρον έδειξε ο Προκόφιεφ για την όπερα και συνέθεσε πολλά έργα τέτοιου είδους. Μετά την Επανάσταση, Προκόφιεφ εγκατέλειψε τη Ρωσία και έζησε στις Ηνωμένες Πολιτείες, στη Γερμανία κι έπειτα στο Παρίσι, στη διάρκεια της παραμονής του εκεί  παντρεύτηκε μια ισπανίδα τραγουδίστρια,την Καρολίνα («Λίνα») Codina, που του χάρισε δύο γιους.

 ΛΙΓΑ ΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΟ ΕΡΓΟ

Ο Πέτρος και ο λύκος είναι έργο του Προκόφιεφ το οποίο συνέθεσε το 1936. Πρόκειται για μια παιδική ιστορία -ένα παραμύθι - που τα λόγια και τη μουσική έγραψε ο συνθέτης και εκτελείται από την ορχήστρα με τη έναν αφηγητή να διηγείται την ιστορία.

Ο Πέτρος     ζει στο σπίτι του παππού του σε ένα ξέφωτο του δάσους . Μια μέρα ο Πέτρος βγαίνει στο ξέφωτο , αφήνοντας την πόρτα ανοιχτή στον κήπο, και η πάπια που ζει στην αυλή βρίσκει την ευκαιρία και το σκάει κι έτσι έχει την ευκαιρία να κολυμπήσει σε μια λίμνη εκεί κοντά. Η πάπια ξεκινά μαλώνοντας με ένα μικρό πουλί («Τι είδος πουλιού είσαι, αν δεν μπορείς να πετάξεις;" - "Τι πουλί είσαι αν εσύ δεν μπορείς να κολυμπήσεις;"). Η γάτα του Πέτρου τους παραμονεύει ήσυχα για να τους φάει, όμως  το πουλί που το προειδοποιεί ο Πέτρος πετάει   για την ασφάλεια του σε ένα ψηλό δέντρο, ενώ η πάπια κολυμπάει για την ασφάλεια της στη μέση της λίμνης.

Ο παππούς του Πέτρου μαλώνει τον Πέτρο που είναι έξω στο λιβάδι ("Ας υποθέσουμε ότι ένας λύκος βγήκε από το δάσος;"), και, όταν ο Πέτρος τον αψηφά, λέγοντας ότι «τα αγόρια, όπως εγώ, δεν φοβούνται τους λύκους», ο παππούς του τον φέρνει πίσω στο το σπίτι και κλειδώνει την πόρτα. Λίγο αργότερα, «ένας μεγάλος, γκρίζος λύκος" πράγματι βγαίνει από το δάσος. Η γάτα ανεβαίνει γρήγορα σε ένα δέντρο, αλλά η πάπια,  που μόλις πήδηξε έξω από το νερό, βρίσκεται να την κυνηγάει ο λύκος και στο τέλος να την πιάνει και να την τρώει.

Ο Πέτρος φέρνει ένα σκοινί και ανεβαίνει πάνω από τον  τοίχο του κήπου στο δέντρο. Ζητά από το πουλί να πετάξει γύρω από το κεφάλι του λύκου για να του αποσπάσει την προσοχή, ενώ μειώνει την θηλιά και πιάνει το λύκο από την ουρά του. Ο λύκος αγωνίζεται για να ελευθερωθεί, αλλά ο Πέτρος δένει το σχοινί στο δέντρο και η θηλιά μικραίνει όλο και πιο πολύ και σφίγγει το λύκο .

Μερικοί κυνηγοί, οι οποίοι έχουν βγει για να βρουν το λύκο, βγαίνουν από το δάσος έτοιμοι να πυροβολήσουν, αλλά ο Πέτρος τους πείθει να τους βοηθήσει να πάνε το λύκο σε έναν ζωολογικό κήπο με μια παρέλαση νίκης (το κομμάτι παρουσιάστηκε για πρώτη φορά για ένα ακροατήριο των πρωτοπόρων κατά τη διάρκεια της γιορτής της Πρωτομαγιάς), που περιλαμβάνει τον εαυτό του, το πουλί, τους κυνηγούς με τον λύκο, τη γάτα και τον γκρινιάρη παππού που συνεχίζει να είναι μέσα στην γκρίνια: "Τι θα συνέβαινε αν ο Πέτρος δεν είχε πιάσει το λύκο; και μετά τι;" Στο τέλος της ιστορίας, ένας ακροατής είπε ότι "εάν μπορείτε να ακούσετε πολύ προσεκτικά, τότε θα ακούσετε τη φωνή της πάπιας μέσα την κοιλιά του λύκου, διότι ο λύκος μέσα στην βιασύνη του είχε καταπιεί ζωντανή. "

Ο ΠΕΤΡΟΣ ΚΑΙ Ο ΛΥΚΟΣ - ΔΙΑΒΑΖΕΙ Ο ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΧΟΡΝ

2.  Προκόφιεφ - Ο Υπολοχαγός Κιγιέ, σουίτα

Η σουϊτα περιλαμβάνει τα μέρη :

Η γέννηση του Κιγιέ - μια απόμακρη φανφάρα ανοίγει τη σουϊτα που ακολουθείται από ένα σύντομο εμβατήριο.

Ρομάντζα - βασίζεται πάνω σε 2 τραγούδια που επαναλαμβάνονται με ποικίλα accompaniments και ορχηστρικά χρώματα.

Ο γάμος του Κιγιέ - συμβολίζεται με την απουσία του, το μοτίβο του Κιγιέ ακούγεται απόμακρα.

Τρόϊκα - ένα έλκυθρο που ταξιδεύει

Η κηδεία του Κιγιέ - η φανφάρα επανέρχεται με ακόλουθο το λάϊτμοτίφ του Κιγιέ.

Ο υπολοχαγός Κιγιέ είναι ένας φανταστικός πρωταγωνιστής ενός ανεκδότου από την βασιλεία του Παύλου του 1ου της Ρωσσίας. Η ιστορία χρησιμοποιήθηκε σαν βάση για την νουβέλα του Γιούρι Τυνυάνοφ (Yury Tynyanov ) που εκδόθηκε το 1928 και μεταφέρθηκε στον κινηματογράφο το 1934 με μουσική του Σεργκέϊ Προκόφιεφ.

Στην αρχική εκδοχή, ένας υπάλληλος έγραψε κατά λάθος μια διαταγή που έδινε πολλά παράσημα και προαγωγή  σε ένα ανύπαρκτο υπολοχαγό με το όνομα  Κιγιέ,  αντί του πραγματικού. Ο αυτοκράτορας Παύλος αποφάσισε να προαγάγει τον ανύπαρκτο Κιγιέ. Αυτός πήρε διαδοχικές προαγωγές και τελικά έγινε στρατηγός. Ο αυτοκράτορας διέταξε τότε να παρουσιαστεί ενώπιον του. Δεν υπήρχε όμως Κιγιέ. Η στρατιωτική γραφειοκρατία έκανε έρευνα και ανακάλυψε το λάθος. Αποφάσισαν τότε να πουν στον αυτοκράτορας ότι ο Κιγιέ πέθανε. "Τι κρίμα " είπε ο αυτοκράτορας "ήταν ένας καλός αξιωματικός".
Η νουβέλα του Γιούρι Τυνυάνοφ προσθέτει πολλούς χαρακτήρες στην αρχική εκδοχή. Εκτός από τον φανταστικό Κιγιέ, προσθέτει ακόμη ένα λάθος, ένας υπολοχαγός ο Σινιουκχάεφ θεωρείται λανθασμένα ως νεκρός. Πολλά μέρη της νουβέλας αφιερώνονται στις άκαρπες προσπάθειες του Σινιουκχάεφ να διορθωθεί το λάθος. Ο Τυνυάνοφ περιπλέκει ακόμη την υπόθεση προσθέτοντας μια κυρία σε αναμονή που είχε μια σύντομη περιπέτεια με ένα αξιωματικό ο οποίος εμπλέκεται σε ένα επεισόδιο με τον αυτοκράτορα, και όταν αναζητείται δεν ανευρίσκεται και ο αυτοκράτορας λέει ότι ήταν ο Κιγιέ ο οποίος τάχα στέλνεται στην Σιβηρία (ενώ δεν υπάρχει !). Αυτό αναστατώνει την κυρία, αλλά όταν ο αυτοκράτορας αλλάζει γνώμη και ο Κιγιέ επιστρέφει στην πρωτεύουσα και υπόσχεται στην κυρία ότι μπορεί να τον παντρευτεί. Αυτή εντελώς ευτυχισμένη αφήνει την αυλή και ελπίζει να πραγματοποιήσει την υπόσχεση του. Στο τέλος ο αυτοκράτορας προάγει τον Κιγιέ σε στρατηγό και τον καλεί να παρουσιαστεί στο παλάτι στην Αγία Πετρούπολη. Επειδή αυτό είναι αδύνατον του λένε ότι ο Κιγιέ πέθανε και του γίνεται μια μεγαλοπρεπή κηδεία ! Η ιστορία τελειώνει με το θάνατο του αυτοκράτορα τον ίδιο χρόνο με του Κιγιέ, από αποπληξία (στην πραγματικότητα δολοφονήθηκε).


Prokofiev Lieutenant Kijé (Suite), Op. 60

Καλομοιρης - Συμφωνία της λεβεντιάς

Ο Μανώλης Καλομοίρης ( 1883 – 1962) ήταν Έλληνας μουσικός και συνθέτης.
Ο μουσικός γλωσσοπλάστης της νεώτερης Ελλάδας, όπως χαρακτηρίστηκε, υπήρξε η επιβλητικότερη μορφή της Εθνικής Σχολής. Η μουσική του δημιουργία, αν και πνευματικό τέκνο του βαγκνερικού μουσικού δράματος και της ρωσικής εθνικής «σχολής των Πέντε», είναι δημιουργία βαθύτατα προσωπική, θεμελιωμένη κυρίως επάνω στο δημοτικό τραγούδι.
Συνέθεσε πολλά έργα, μεταξύ αυτών πέντε όπερες, τρεις συμφωνίες, ένα κοντσέρτο για πιάνο, κύκλους τραγουδιών για φωνή και ορχήστρα ή για φωνή και πιάνο, έργα για πιάνο, μουσική δωματίου, χορωδιακά, καθώς και έργα για παιδιά. Υπήρξε ακόμη συγγραφέας παιδαγωγικών βιβλίων για την θεωρία της μουσικής. Έπειτα πήγε στο ωδείο των Ψωμόπουλων.

«Συμφωνία της λεβεντιάς» Γράφτηκε από το καλοκαίρι του 1918 ως το καλοκαίρι του 1920. Ο συνθέτης της συνέλαβε τις πρώτες θεματικές εμπνεύσεις της συμφωνίας αυτής στα βουνά και τους κάμπους της Μακεδονίας και θέλησε να αποδώσει μουσικά τη συγκίνηση που ένοιωσε μπρος στην Ελληνική Λεβεντιά, σε όλες της τις εκδηλώσεις, στη χαρά της ζωής, στον πόλεμο, στο χορό, στην αγάπη, στο θάνατο.)

• «Το Α΄ μέρος «Ηρωικά και Παθητικά» προσπαθεί να τραγουδήσει την ορμή της νιότης και τη χαρά του πάθους και της νίκης.
• Το Β΄ μέρος «Το κοιμητήρι στη βουνοπλαγιά» έχει γραφτεί επάνω στο ακόλουθο πεζό ποίημα:

Πέρα στη βουνοπλαγιά βαθειά κοιμούνται τα παλληκάρια.

Τα νύχτια πουλιά πικρά τα μοιρολογάνε.

Καντήλια του τ’ αστέρια και νανούρισμά τους το δροσερό αεράκι,

Όμως επάνω τους η Δόξα αιώνιο στεφάνι πλέκει...

Πέρα στη βουνοπλαγιά βαρειά κοιμούνται τα παλληκάρια.

Μ΄ αυτό, ήθελε να μεταδώσει τη συγκίνηση που ένοιωσεν ο συνθέτης, περνώντας μια νυχτιά από ένα απέριττο στρατιωτικό κοιμητήρι σε μια βουνοπλαγιά, κάπου κοντά στο Σκρα του μακεδονικού μετώπου του 1918.

• • Το Γ΄ μέρος «Σκέρτσο-γλέντι» προσπαθεί να δώσει την εικόνα μιας γιορτής των παλληκαριών αλλά που έχει μέσα κάπου κάπου και τον καημό και τη μοιρολατρεία τους.

Τούτ’ η γης που την πατούμε όλοι μέσα θε να μπούμε.

• • Το Δ΄ μέρος τα «Νικητήρια» βασίζεται επάνω στο γνωστό βυζαντινό ύμνο «Τη Υπερμάχω Στρατηγώ τα Νικητήρια» μαζί με τον οποίον πλέκεται συμφωνικά το ηρωικό θέμα του πρώτου μέρους.

"Στον Κωστή Παλαμά τη Συμφωνία αυτή αφιερώνω.» [σημείωμα του συνθέτη]

Manolis Kalomiris (1883-1962) : Symphony No.1 "Levendia" (version 1920)

Πελλέας και Μελισάνθη και οι μουσικές καταγραφές του.

Ο κόμης Μωρίς Πολυντόρ Μαρι Μπερνάρ Μαίτερλινκ ( Maurice Polydore Marie Bernard Maeterlinck - 1862-1949) ήταν Γαλλόφωνος Βέλγος ποιητής, θεατρικός συγγραφέας και δοκιμιογράφος. Το 1911 του απονεμήθηκε το βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας. Τα κύρια θέματα του έργου του είναι ο θάνατος και το νόημα της ζωής. Ο Πελλέας και η Μελισάνθη είναι θεατρικό έργο του Μαίτερλινκ και η υπόθεση του περιληπτικά έχει ως ακολούθως -
Ο Άρχοντας Γκολώ, αρκετά προχωρημένης ηλικίας, συναντά σ΄ ένα κυνήγι του την πανέμορφη Μελισάνθη να κλαίει κοντά σε μια πηγή. Την μεταφέρει στο πύργο του και τελικά την νυμφεύεται. Στο μεταξύ ο Γκολώ ξαναβρίσκει τον ετεροθαλή αδελφό του Πελλέα. Η Μελισάνθη και ο Πελλέας κυριεύονται από ακατανίκητο αμοιβαίο και σφοδρό έρωτα. Ο Γκολώ βασανιζόμενος από ζηλοτυπία οδηγεί τον αδελφό του κοντά σε βάραθρο εκ του οποίου οι αναθυμιάσεις είναι θανατηφόρες. Εκεί τον συμβουλεύει να απομακρυνθεί από την Μελισάνθη. Διαρκώς όμως ανήσυχος, μάταια προσπαθεί να αποσπάσει ομολογία και από τον μικρό του γιο τον Υνιόλ (από τον πρώτο του γάμο) που είναι και ο μοναδικός μάρτυς των κρυφών συναντήσεων των ερωτευμένων. Ο Πελλέας που έχει αποφασίσει να φύγει συναντά για τελευταία φορά την Μελισάνθη, και ενώ οι νέοι συνομιλούν εμφανίζεται ο Γκολώ και με το ξίφος του φονεύει τον Πελλέα και τραυματίζει την Μελισάνδη που υποκύπτει στο τραύμα της αφού προηγουμένως φέρνει στη ζωή ένα κοριτσάκι, χωρίς ποτέ όμως να δώσει απάντηση σε καμία από τις βάναυσες ερωτήσεις του Γκολώ.

Το Pelléas et Mélisande (Πελέας και Μελισάνθη) υπήρξε πηγή έμπνευσης για τέσσερις μείζονες μουσικές συνθέσεις της αλλαγής του αιώνα:
μία όπερα από τον Κλωντ Ντεμπυσσύ (L 88, Paris, 1902),
σκηνική μουσική στο έργο από τον Γιαν Σιμπέλιους (opus 46, 1905),
μια ορχηστρική σουίτα από τον Γκαμπριέλ Φωρέ (opus 80, 1898) και
ένα συμφωνικό ποίημα από τον Άρνολντ Σαίνμπεργκ (opus 5, 1902/03).

Ο Κλωντ Ντεμπυσσύ (1862 – 1918, πλήρες όνομα: Claude-Achille Debussy) ήταν Γάλλος συνθέτης. Θεωρείται ο κύριος εκπρόσωπος του κινήματος του μουσικού ιμπρεσιονισμού, αν και ο ίδιος δεν αποδεχόταν τον χαρακτηρισμό αυτό. Ο Ντεμπυσσύ δεν είναι μόνο ένας από τους γνωστότερους Γάλλους συνθέτες, αλλά και μία από τις σημαντικότερες προσωπικότητες της δυτικής μουσικής, σηματοδοτώντας το πέρασμα από την ρομαντική εποχή στη μοντέρνα μουσική του 20ού αιώνα.

Ο Πελλέας και η Μελισσάνθη αποτελεί τίτλο κλασικής όπερας του Ντεμπυσσύ σε 5 πράξεις που παρουσιάζεται για πρώτη φορά το 1902 στο Παρίσι. Το λιμπρέτο είναι βασισμένο στο ομώνυμο θεατρικό έργο του Μωρίς Μαίτερλινκ, το οποίο ακολουθεί πιστά.

Ο Γιαν (ή Ζαν) Σιμπέλιους (Jean Sibelius 1865 - 1957) ήταν Φινλανδός συνθέτης.
Άρχισε να σπουδάζει νομικά, αλλά γρήγορα τα παράτησε και άρχισε μουσικές σπουδές στο Ελσίνκι και μετά στο Βερολίνο και στη Βιέννη. Τα έργα του αρχικά ήταν εμπνευσμένα από τη γερμανική μουσική, γρήγορα όμως στράφηκε προς τους μύθους της πατρίδας του και έγινε το σύμβολο του φινλανδικού εθνικισμού. Το 1892 έγραψε το συμφωνικό του ποίημα «Κούλεβρο», για το οποίο πήρε ισόβια επιχορήγηση από τη φινλανδική κυβέρνηση. Σπουδαία έργα του είναι οι 7 συμφωνίες του, τα συμφωνικά ποιήματά του: «Μια σάγα», «Καρελία», «Ο κύκνος της Τουονέλας», «Φινλανδία», με το οποίο ο Σιμπέλιους έγινε γνωστός σ' όλο τον κόσμο. Όμως, παρόλη την επιτυχία του, το 1904 αποσύρθηκε σ' ένα χωριό, όπου συνέθεσε τα πιο πολλά κομμάτια του.

Ο Γκαμπριέλ Υρμπαίν Φωρέ (γαλλ. Gabriel Urbain Fauré,1845 – 1924) ήταν Γάλλος συνθέτης, οργανίστας, πιανίστας και δάσκαλος μουσικής της ύστερης Ρομαντικής εποχής. Το έργο του, που περιλαμβάνει την περίφημη Παβάνα και το Ρέκβιεμ, επηρέασε σημαντικά πολλούς συνθέτες του 20ού αιώνα.

Ο Άρνολντ Σένμπεργκ (Arnold Schönberg, 1874 - 1951) ήταν Αυστριακός συνθέτης, του οποίου η δράση συνδέθηκε με το μουσικό εξπρεσιονιστικό κίνημα όπως αυτό εκφράστηκε στην γερμανική ποίηση και τέχνη, ενώ στην συνέχεια αναδείχθηκε ως επικεφαλής της Δεύτερης Σχολής της Βιέννης.

Sibelius: Pelléas et Mélisande / Boian Videnoff - Mannheimer Philharmoniker

Arnold Schönberg: Pélleas und Melisande op.5 (1903)

Debussy Pelleas et Melisande Pierre Boulez

Fauré: Suite aus »Pelléas et Mélisande« op. 80 ∙ hr-Sinfonieorchester ∙ François Leleux

• 
  

Samuel Barber " Μουσική για μια σκηνή από τον Σέλλεϊ " - Beethoven " The creature of Prometheus"

Samuel Barber " Music for a scene from Shelley ( poem "Prometheus Unbound")

O Percy Bysshe Shelley (1792-1822) ήταν ένας από τους σημαντικούς Άγγλους ποιητές της ρωμαντικής περιόδου. Προοδευτική αναγνώριση έτυχε μετά τον θανατό του. Ο Shelley υπήρξε ένα καθοριστικό μέλος ενός κλειστού κύκλου οραματικών ποιητών και συγγραφέων όπως, του Lord Byron, Leigh Hunt, Thomas Love Peacock, και της δεύτερης γυναίκας του Mary Shelley, συγγραφέας του Φρανκεστάϊν.
Είναι περισσότερο γνωστός για τα κλασσικά ποιήματα του, Ozymandiaw, Ode to the West Wind, To a Skylark, Music, When Soft Voices Die, The Cloud, The Masque of Anarchy.
Το υπόλοιπο σπουδαίο έργο του περιλαμβάνει το ποιητικό δράμα The Cenci (1819), καθώς και τα μακρόπνοα ποιήματα Queen Mab, Alastor, The Revolt of Islam, Adonais, Hellas (1821) και το τελευταίο, ημιτελές έργο του The Triumph of Life. Επίσης ο Prometheus Unbound (1820 - Προμηθέας Λυόμενος), το οποίο θεωρείται και το αριστούργημα του.

Ο Προμηθέας λυόμενος είναι ένα τετράπρακτο λυρικό δράμα του Shelley που πρωτοεκδόθηκε το 1820. Ασχολείται με την μαρτυρική φιγούρα της Ελληνικής μυθολογίας, τον Προμηθέα, ο οποίος αψήφισε τους Θεούς και έδωσε στην ανθρωπότητα την φωτιά και γι' αυτό τιμωρήθηκε από τον Δία σε αιώνια τιμωρία. Εμπνεύστηκε από την τριλογία του Αισχύλου. Το έργο του Σέλλεϋ αφορά την απελευθέρωση του Προμηθέα από τα δεσμά, αλλά αντίθετα από τον Αισχύλο, δεν υπάρχει καμία συμφιλίωση μεταξύ του Προμηθέα και του Δία. Έτσι ο Δίας εγκαταλείπεται από αυτούς που τον στηρίζουν και χάνει την δύναμη του, επιτρέποντας στον Προμηθέα να λυθεί. Το έργο του Σέλλεϋ είναι ένα κλειστό δράμα που σημαίνει ότι δεν επιθυμεί να ανεβεί στην σκηνή. Κατά την παράδοση των ρομαντικών ποιητών, ο Σέλλεϋ έγραψε για την φαντασία, σκοπεύοντας η σκηνή του έργου του να εγκατασταθεί στην φαντασία του αναγνώστη.

Ευκαιρία δοθείσης, θα αναφερθούν μερικά στοιχεία για τον Προμηθέα.

Ο Προμηθέας ήταν μυθική μορφή της αρχαιότητας. Γιός του Τιτάνα Ιαπετού και της Ωκεανίδας Ασίας. Στην ελληνική μυθολογία η Τιτανομαχία ήταν ο πόλεμος μεταξύ των Τιτάνων ( οι οποίοι μάχονται από το βουνό Όθρυς) και των Ολύμπιων Θεών.
Κατά την διάρκεια της Τιτανομαχίας ο Προμηθέας τάχθηκε υπέρ του Δία και γι' αυτό δεν τιμωρήθηκε όπως οι άλλοι Τιτάνες. Η συμβολή του στην ανάπτυξη του ανθρωπίνου γένους ήταν σημαντική.
Κατά τον Λουκιανό, ο Προμηθέας με την αρωγή της θεάς Αθηνάς, δημιουργεί τον πρώτο άνθρωπο (χρυσό γένος ) από πηλό και φωτιά και με μορφή όμοια με αυτή των θεών.
Αυτό έλαβε χώρα μετά την Τιτανομαχία.
Αναφερόμενος στην δημιουργία του ανθρώπου, ο Πλάτωνας μας μεταφέρει την εικόνα ενός όντος σφαιρικού που διακρίνονταν σε τρία γένη (αρσενικό, θηλυκό και μεικτό) και είχε διπλή σειρά από μέλη και όργανα.
Αργότερα, ο Δίας επειδή εξοργίστηκε από την αλαζονεία τους και φοβήθηκε την δύναμη τους, τα χώρισε στα δύο.
Τα ζώα δημιουργήθηκαν την ίδια περίοδο, αλλά από μίξη υλικών της Γης και της φωτιάς.
Η δημιουργία των όντων και του ανθρώπου έγινε μέσα στην γη.
Όταν κλήθηκαν όλα τα όντα της Γης να βγουν στο φως, ανατέθηκε στον Προμηθέα και τον Επιμηθέα να δώσουν στο κάθε ον τα χαρακτηριστικά που έπρεπε να έχει. Ο Επιμηθέα, έπεισε τον αδελφό του να του επιτρέψει να αναλάβει μόνος αυτή την δουλειά.
Έτσι ο Επιμηθέας ονομάτισε και απέδωσε στο καθένα ον τα χαρακτηριστικά που ήθελε ο ίδιος, με τρόπο ώστε να μην μπορούν να αλληλοκαταστραφούν (Πλάτων Πρωταγόρας).  Όταν έφτασε στο τέλος η ώρα του Ανθρώπου, δεν είχε να του δώσει παρά λίγες τρίχες και νύχια ευπαθή και ανίσχυρα. Από το λάθος αυτό ο Προμηθέας ανέλαβε την προστασία του Ανθρώπου.

Βλέποντας την κατάντια του ανθρώπινου γένους και την αδυναμία του απέναντι στη φύση, ο Προμηθέας αποφασίζει να του χαρίσει τη φωτιά.
Έτσι, επισκεπτόμενος το εργαστήρι του Ήφαιστου, τοποθετεί τη φωτιά σε ένα κούφιο βλαστό νάρθηκα και τη δίνει κρυφά στους ανθρώπους. Ως τόπος παράδοσης της φωτιάς αναφέρεται η πόλη Σικυώνα της Πελοποννήσου.
Ο Προμηθέας έμαθε τους ανθρώπους να χειρίζονται τη φωτιά, να δημιουργούν εργαλεία και τους έμαθε τις Επιστήμες (που έκλεψε από την Αθηνά) και τα Γράμματα.
Για να γλυτώσει την ανθρωπότητα από το μένος των θεών, την έμαθε να τους λατρεύει και να τους κάνει θυσία.
Όταν έμαθαν οι άνθρωποι να κάνουν θυσίες στους θεούς τέθηκε θέμα για το ποια κομμάτια του ζώου θα άνηκαν στους θεούς και ποια στους θνητούς.
Τότε ο Δίας συμφώνησε με τον Προμηθέα να δώσει το λόγο του πως όποιο μερίδιο διαλέξει, αυτό θα παίρνουν οι θεοί και το άλλο οι άνθρωποι.
Έτσι, κατά μια μαρτυρία στη Σικυώνα, κατέβηκε ο Δίας να κάνει το ξεδιάλεγμα. Όμως ο Προμηθέας έντεχνα στο ένα μερίδιο έβαλε κόκκαλα και τα σκέπασε με λαχταριστό λίπος και στο άλλο κρέας που το σκέπασε με δέρμα. Ο Δίας επέλεξε αυτό με το λίπος και όταν έμαθε την απάτη ήταν πλέον αργά, είχε δώσει το λόγο του.
Οργισμένος ο Δίας ζητά από τον Ήφαιστο να του φτιάξει μια Γυναίκα.
Έτσι δημιουργείται η Πανδώρα, από ξηρά και θάλασσα. Ονομάστηκε έτσι επειδή έλαβε πολλά χαρίσματα και δώρα από τους θεούς.
Μαζί με αυτά παρέλαβε και ένα κουτί. Τέλος ο Ερμής την οδήγησε στον Επιμηθέα και εκείνος, παρά την συμβουλή του αδελφού του να μην δεχτεί δώρο από τον Δία, την έκανε γυναίκα του.
Από το κουτί της Πανδώρας ξεχύθηκαν τα δεινά των ανθρώπων, ο θάνατος και η ελπίδα.
Όμως ο Προμηθέας τους μαθαίνει την Ιατρική και τα βότανα.
Ο Δίας θέλοντας να τιμωρήσει τους ανθρώπους, που έγιναν κακοί και άδικοι, και τον Προμηθέα, βρίσκει ευκαιρία να προκαλέσει κατακλυσμό.
Η αιτία ήταν οι γιοί του Λυκάονα, απόγονοι του Πελασγού. Επισκεπτόμενος τους γιους του Λυκάονα, μεταμφιεσμένος σε ταξιδιώτη, του προσφέρθηκε ως φίλεμα μια σούπα φτιαγμένη από τα μέλη του σκοτωμένου αδελφού τους, του Νύκτιμου.
Εξοργισμένος τους μετατρέπει σε λύκους και ανασταίνει τον Νύκτιμο. Αποφασίζει να εξαφανίσει την ανθρωπότητα (Χάλκινο Γένος).
Ο Προμηθέας ενημερώνει τον γιο του, Δευκαλίωνα, βασιλιά της Φθίας, για τις βουλές του Δία και τον προτρέπει να φτιάξει μια κιβωτό (λάρνακα), να την γεμίσει με εφόδια και ζώα και να μείνει μέσα μαζί με την γυναίκα του Πύρρα, κόρη του Επιμηθέα.
Πράγματι όταν έγινε ο Κατακλυσμός, σώθηκε ο Δευκαλίωνας με την Πύρρα που δημιούργησαν το Γένος των Ηρώων (Τέταρτο Γένος) και την ανθρωπότητα.
Φυσικά, αυτό εξόργισε τον Δία ο οποίος έδεσε τον Προμηθέα σε βράχια, στο όρος Καύκασο, και έβαλε έναν αετό να του τρώει το συκώτι κάθε πρωί. Επειδή ο Προμηθέας ήταν αθάνατος, κάθε βράδυ τα σπλάχνα του γιατρεύονταν.
Στον «Προμηθέα Δεσμώτη» του Αισχύλου, μαθαίνουμε τη στάση του Τιτάνα απέναντι στην τιμωρία του και το μυστικό που κρατούσε από τον Δία. Τελικά ο Προμηθέας αποκαλύπτει το μυστικό που αφορούσε την Θέτιδα, την οποία ποθούσε ο Δίας, σε αντάλλαγμα την απελευθέρωσή του.
Πράγματι περνώντας από τον Καύκασο ο Ηρακλής, με κατεύθυνση τη Χώρα των Εσπερίδων, σκοτώνει τον αετό και σπάει τις αλυσίδες του Ήφαιστου. Ο Προμηθέας, από ευγνωμοσύνη προς τον ημίθεο, του λέει πως θα πάρει τα Χρυσά Μήλα.
Όμως ο Προμηθέας ήταν Τιτάνας και δεν μπορούσε να κατοικήσει τα δώματα του Ολύμπου. Η λύση δόθηκε από τον Κένταυρο Χείρωνα.
Ο Χείρωνας τραυματίστηκε κατά λάθος από βέλος του Ηρακλή, το οποίο είχε ποτιστεί με το δηλητηριώδες αίμα της Λερναίας Ύδρας. Το αίμα αυτό σκότωνε οτιδήποτε ζωντανό άγγιζε. Ο Χείρων επειδή ήταν αθάνατος, βασανιζόταν φρικτά από την πληγή που του έκανε το βέλος. Έτσι ζήτησε από τον Δία να δώσει την αθανασία του σε κάποιον άλλον, ώστε να πεθάνει και να λυτρωθεί από τους πόνους.
Με αυτήν την αίτηση, η αθανασία του Κένταυρου Χείρωνα δόθηκε στον Προμηθέα.


BARBER: Music for a Scene from Shelley, Op.7 - Marin Alsop/Royal Scottish National Orchestra

"Το Πλάσμα του Προμηθέα" αριθμός 43, είναι ένα μπαλέτο που συνέθεσε το 1801 ο Μπετόβεν σε λιμπρέτο του Salvatore Vigano.

 Η πρώτη του εκτέλεση έγινε με επιτυχία στις 28 Μαρτίου της ίδιας χρονιάς στη Βιέννη.
Η ιδέα του εν λόγω μπαλέτου, πάντως, ανήκει στον ναπολιτάνικης καταγωγής χορογράφο Σαλβατόρε Βιγκανό (1769-1821) ο οποίος υπήρξε ένας από τους κορυφαίους ανανεωτές της χορευτικής τέχνης της εποχής του και, ταυτόχρονα, πρωτοπόρος στην αντιμετώπιση του μπαλέτου ως αυτόνομου και -ανεξάρτητου από την όπερα- καλλιτεχνικού είδους.
Ωστόσο, παρά την αρχική επιτυχία του μπαλέτου, σύντομα το έργο περιήλθε σε αφάνεια, με εξαίρεση την ορχηστρική εισαγωγή η οποία παραμένει ως σήμερα ένα δημοφιλές εναρκτήριο κομμάτι των συμφωνικών συναυλιών διεθνώς.

Overture Prometheus - Beethoven

ΚΑΛΟΜΟΙΡΗΣ - ΜΑΓΙΟΒΟΤΑΝΑ (κύκλος τραγουδιών)

Ο Μανώλης Καλομοίρης ήταν κορυφαίος Έλληνας μουσουργός. Θεωρείται ο δημιουργός της Εθνικής Σχολής, καθώς επιδίωξε να συνθέσει τη λόγια μουσική με την ελληνική ταυτότητα. Το δημοτικό τραγούδι και η ελληνική παράδοση, σε συνδυασμό με τις τεχνικές σύνθεσης της Δύσης, διαμόρφωσαν το ύφος του.

Γεννήθηκε στη Σμύρνη το 1883 και πέθανε το 1962. Σπούδασε μουσική στην γενέτειρά του, την Κωνσταντινούπολη, την Αθήνα και τη Βιέννη. Ο Καλομοίρης συνδέθηκε με το κίνημα του δημοτικισμού, καθώς και με μεγάλες πνευματικές προσωπικότητες της εποχής του, όπως ο Κωστής Παλαμάς, ο Άγγελος Σικελιανός και ο Νίκος Καζαντζάκης. Σημαντικά έργα του θεωρούνται οι όπερες " Ο Πρωτομάστορας" (1915) αφιερωμένη στον Ελευθέριο Βενιζέλο και το "Δαχτυλίδι της Μάνας" (1917), η "Συμφωνία της Λεβεντιάς" (1929) και ο κύκλος τραγουδιών "Μαγιοβότανα" (1912-13) σε ποίηση Κωστή Παλαμά.

Το τελευταίο λυρικό του έργο είναι ο "Κωνσταντίνος Παλαιολόγος" (1961).

Κύκλος τραγουδιών "Μαγιοβότανα" (1912-13)

Ο κύκλος περιλαμβάνει 8 τραγούδια.

" Η γριά Ζωή", " Μια νεράϊδα μ' εγέννησε",  "Στέκει το βασιλόπουλο με το σπαθί στη βίγλα", "Η μαύρη Λάμια", "Γυρνά κι' ορμά ο Μενέλαος", "Από ξένα βασίλεια", "Σπέρμα της Χάμκως"  και " Καβάλλα πάει ο Χάροντας". Ο κύκλος περιλαμβάνει επίσης και ένα πρελούδιο, το οποίο μαζί με το τραγούδι " Η γριά Ζωή" απαριθμούνται με το 1 στην αρίθμηση των τραγουδιών.

Η θεματολογία των ποιημάτων περιλαμβάνει ένα κόσμο μαγικό, στον οποίο συνυπάρχουν μάγισσες, ξωτικά και πρόσωπα της λαϊκής μυθολογίας. Όλα αυτά καταφέρνει ο Κωστής Παλαμάς να τα παντρέψει με τον κόσμο των ηρώων όπως ο Μενέλαος και ο Διγενής. Έτσι ο ποιητής εισάγει το κοινό σ' ένα μαγικό κόσμο όσο και οικείο κόσμο, παρμένο από την ελληνική παράδοση και μυθολογικές εικόνες. Μέσα στα ποιήματα βλέπει κανείς έρωτες θνητών με αερικά, φονικές λάμιες, ερωτικές αποπλανήσεις και τόσες άλλες εικόνες που συνθέτουν έναν τρομαχτικό και λυτρωτικό σε ορισμένες περιπτώσεις κόσμο. Γι' αυτό ο Καλομοίρης διάλεξε ακριβώς τα ποιήματα αυτά για να τα μελοποιήσει και να τα "ντύσει" με τη μουσική του, εκφράζοντας στο έπακρο τον κόσμο που μας περιγράφει ο ποιητής.
Ο κύκλος των τραγουδιών σε στίχους του Κωστή Παλαμά ξεκινά με ένα πρελούδιο το οποίο εισάγει τον ακροατή σε μαγικούς κόσμους.

         1α.  ΠΡΕΛΟΥΔΙΟ
Ένα προφητικό πρελούδιο συνέθεσε ο Καλομοίρης, περιλαμβάνοντας μέσα του τα μοτίβα που θα χρησιμοποιήσει στα τραγούδια του, ο πρόλογος ξεκινά με το μοτίβο του Διγενή Ακρίτα, αλλά σε πιο ήρεμο και πλατύ tempo.

          1β.  Η ΓΡΙΑ ΖΩΗ 

Η γριά Ζωή ακουµπώντας µε χαϊδευτικά στα στήθη,

µου λέει το παραµύθι της, το αιώνιο παραµύθι: 

Βασιλοπούλα αγάπησε το ξανθό παλικάρι

και ζούσε µε μονάκριβο καηµό για να το πάρη.

Αλλά µια µέρα ο Δράκοντας της φύλαγε καρτέρι,

και την άρπαξε κ' έφυγε. Πού πάει; Κανείς δεν ξέρει!  

          2.  ΜΙΑ ΝΕΡΑΙΔΑ Μ’ ΕΓΕΝΝΗΣΕ 

Μια νεράιδα μ’εγεννησεν απο θνητό πατέρα,  

ο νύχτα και ω παράδαρμα  στον κόσμο εδώ πέρα! 

Οι ξωτικές οι ανάερες στην όψη της σαρκός μου  

με κοιτάζουν παράξενα και φεύγουν απ’εμπρός μου.

Στοιχειό με λένε οι άνθρωποι Και μακραίνουν με τρόμο

Και ξένος πάντα βρίσκομαι Στις ερημιάς τον δρόμο             

           

3.  ΣΤΕΚΕΙ ΤΟ ΒΑΣΙΛΟΠΟΥΛΟ 

Στέκει το Βασιλόπουλο µε το σπαθί στη βίγλα,

για να πιάση την άγνωστη, την καταλύτρα Στρίγγλα.

Στων άστρων το τρεµόφεγγο την ξανοίγει' είν' εκείνη!

Σπλάχνα κρατάει παιδιάτικα, και το αίµα τους πίνει.

Ωιµέ! κ' η Στρίγγλα η φόνισσα ήταν η σαστικιά του,

η αγνή, η καλή, η πεντάµορφη. Και σωριάζεται κάτου.     

4.  Η ΜΑΥΡΗ ΛΑΜΙΑ 

Η μαύρη Λάμια που έκλεισε στην καρδιά της τον Άδη,

να κατέβω με πρόσταξε μέσ' στο ξερό πηγάδι,

νάβρω το δαχτυλίδι της που μέσα εκεί έχει πέσει

μ' ένα διαμάντι λιόκαλο καρφωμένο στη μέση.

Ψάχνω, δε βρίσκω τίποτε ... Ω νύχτα, ω τέρας πλάνο!

Στα πόδια μου μιαν άβυσσο,και μια Λάμια αποπάνω.                      

5.  ΓΥΡΝΑ ΚΙ ΟΡΜΑ Ο ΜΕΝΕΛΑΟΣ 

Γυρνά κι ορμά ο Μενέλαος με το σπαθί στο χέρι

το θάνατο στην άπιστην  Ελένη να προσφέρη.

Αλλ' εκείνη ολογάληνη με τ' ανθισμένο χέρι

το αντίχολο κι αντίλυτο βοτάνι του προσφέρει.

Και το πίνει ο Μενέλαος, και του πέφτει απ' το χέρι

το σπαθί, κ' ένα φίλημα στην Ελένη προσφέρει.            

6.  ΑΠΟ ΞΕΝΑ ΒΑΣΙΛΕΙΑ 

Από ξένα βασίλεια κι από το Μεσαίωνα

ήρθεν εδώ ο Ιμπέριος κ' ήρθεν η Μαργαρώνα. 

Ο ιππότης ο ανυπόταχτος κ' η ωραία η πριγκηπέσσα

μου χτύπησαν την πόρτα μου· και τους έμπασα μέσα.

Και να λένε τους έμαθα λόγια πύρινα πόσα! – 

της αγάπης τα βάσανα στη δική μου τη γλώσσα!                        

7.  ΣΠΕΡΜΑ ΤΗΣ ΧΑΜΚΩΣ 

Σπέρμα της Χάμκως, δέρνεσαι μεσ' στο λάγνο χαρέμι.

Ύπνο ζητάς, όχι έρωτα,μα κι ο ύπνος σε τρέμει. 

Σε διβάνι χρυσόστρωτο  γέρνεις πρόσωπο χιόνι.

Αλλά το Σούλι το άπαρτο σα βραχνάς σε πλακώνει.

Μόνο σκυμμένη απάνω σου σε χαϊδεύει η ακριβή σου,

σαν πουλί που θα σάλευε στην άκρη μιας αβύσσου.    

8.  Ο ΔΙΓΕΝΗΣ ΑΚΡΊΤΑΣ 

Καβάλλα πάει ο Χάροντας το Διγενή στον Άδη,

κι άλλους μαζί ... Κλαίει, δέρνεται τ' ανθρώπινο κοπάδι 

Και τους κρατεί στου αλόγου του δεμένους τα καπούλια,

της λεβεντιάς τον άνεμο,της ομορφιάς την πούλια.

Και σα να μην τον πάτησε στου Χάρου το ποδάρι,

ο Ακρίτας μόνο ατάραχα κοιτάει τον καβαλλάρη! 

Ο Ακρίτας είμαι, Χάροντα,δεν περνώ με τα χρόνια.

Μ' άγγιξες και δε μ' ένοιωσες στα μαρμαρένια αλώνια; 

Είμ' εγώ η ακατάλυτη  ψυχή των Σαλαμίνων.

Στην Εφτάλοφην έφερα το σπαθί των Ελλήνων.

Δε χάνομαι στα Τάρταρα, μονάχα ξαποσταίνω. 

Στη ζωή ξαναφαίνομαι  και λαούς ανασταίνω! -      

KALOMIRIS: Μαγιοβότανα. (Daphne Evangelatos, Tokyo, 1987)

                     

                    

          

                 

                   

Άκις και Γαλάτεια ως έμπνευση στη μουσική

Η Γαλάτεια ήταν μία από τις 50 Νηρηίδες κόρες του Νηρέα και της Δωρίδος που ήταν θεότητες της ήρεμης θάλασσας και που αναφέρεται στα έργα του Ομήρου και Ησιόδου, όπου περιγράφεται ως η πιο αγαπημένη από τις 50 Νηρηίδες. Τα ονόματα αρκετών Νηρηίδων σχετίζονται και θυμίζουν ιδιότητες της γαλήνιας θάλασσας, όπως η Ακταία, η Αλία, η Γαλήνη, η Κυμώ, η Κυμοδόκη, η Κυματολήγη, η Ευλιμένη και η Παντοπόρεια. Μεταξύ αυτών και η Γαλάτεια, η οποία μας φέρνει στο νου την γαλήνια σαν το γάλα θάλασσα και η οποία στην μυθολογία αναφέρεται λευκή σαν γάλα, εξ' ου και το όνομα της. Η Γαλάτεια ήταν η αγαπημένη του κύκλωπα Πολύφημου και μητέρα του γιου του Γαλάτη, γενάρχη των Γαλατών. Μεταγενέστερη παράδοση θέλει και τον Ιλλυριό γιο του Πολύφημου και της Γαλάτειας και αδελφό του Γαλάτη και του Κέλτη. Παρά τη σχέση της με τον Πολύφημο, του οποίου υπήρξε σύζυγος, αν και τον παντρεύτηκε με την βία, περίφημος παραμένει στη μυθολογία ο έρωτας της με τον νεαρό βοσκό Άκι. Ο Άκις ( Acis ) ήταν ποτάμια θεότητα της ρωμαϊκής μυθολογίας. Σύμφωνα με τον Οβίδιο ήταν το πνεύμα του ένος αρχαίου ποταμού που πήγαζε από την Αίτνα στην Σικελία. Ο Άκις ήταν γιος του Φαύνου και της νύμφης Σιμαιθίδας και τον σκότωσε από ζήλεια ο Πολύφημος. Η ιστορία του έρωτα του Άκι και της θαλασσινής νύμφης Γαλάτειας αναφέρεται στις μεταμορφώσεις του Οβιδίου.  Μια μέρα που η κόρη με το κατάλευκο δέρμα ακουμπούσε στο στήθος του αγαπημένου της στην ακρογιαλιά, ο Πολύφημος τους είδε και κυνήγησε τον ωραίο Άκη που προσπάθησε να ξεφύγει. Όμως ο Κύκλωπας εκσφενδόνισε βράχο εναντίον του που τον συνέθλιψε. Το αίμα του βγαίνοντας κάτω από το βράχο, μεταμορφώθηκε από την νύμφη στο ποταμό Άκι ή Ακίνιο, στους πρόποδες της Αίτνας. Το καταστροφικό του πάθος δεν οδήγησε πουθενά, αφού η Γαλάτεια μεταμόρφωσε τον Άκι σε ένα  πνεύμα ποταμού αθάνατο, όπως ήταν και η ίδια. Η ιστορία αυτή δεν εμφανίζεται πουθενά αλλού και είναι ίσως μια ευχάριστη φαντασίωση του τρόπου με τον οποίο ο μικρός ποταμός αναβλύζει κάτω από ένα βράχο. Τον μύθο του Άκι και της Γαλάτειας τον αναφέρει μόνο ο Οβίδιος και ίσως είναι δική του εφεύρεση .  Η ιστορία αυτή αποτέλεσε πηγή έμπνευσης, ποιημάτων, όπερας, ζωγραφικής και αγαλμάτων κατά την αναγέννηση και ύστερα.

 Nicolas Poussin : Ο Άκις και η Γαλάτεια, ζωγραφικός πίνακας (1630).  Από τον μύθο του Άκι και της Γαλάτειας εμπνεύστηκαν έργα τους οι παρακάτω συνθέτες. OPERA COMPOSER MYTH SOURCE DATE Accis y Galatea Antonio Literes . 1708 Acis and Galatea George Frederick Handel . 1732 Acis et Galatée Jean Baptiste Lully . 1686 1. Χαίντελ, "Άκις και Γαλάτεια", ποιμενική όπερα ή σερενάτα. Ο Άκις και η Γαλάτεια είναι ένα μουσικό έργο του Χαίντελ με ένα αγγλικό κείμενο του John Gay. Το έργο έχει περιγραφεί με διαφόρους τρόπους ως σερενάτα, ποιμενική  όπερα ή μια μικρή όπερα ή ακόμη και ένα ορατόριο. Η πρεμιέρα του δόθηκε το 1718. Γράφτηκε για την ευχαρίστηση της βασιλικής αυλής. Η μουσική στην πρώτη πράξη είναι κομψή και αισθησιακή, ενώ στην δεύτερη αναδύει ένα αίσθημα μελαγχολίας και απλότητας. Ο Άκις και η Γαλάτεια ήταν μέχρι τώρα το πιο δημοφιλές δραματικό έργο του Χαίντελ με συνεχή παρουσία στις θεατρικές σκηνές, αν και σήμερα περιέχει μουσικά μέρη που δεν τα πρόσθεσε ο Χαίντελ. "Happy we!" from Handel's Acis and Galatea 1. Ouverture 2. No. 1 - Chorus: "Oh the pleasure of the the plains". 2. Antonio Literes : Accis y Galatea Ο Antonio de Literes ( 1673-1747) ήταν ένας Ισπανός συνθέτης. Το πιο γνωστό του έργο ήταν ο " Άκις και η Γαλάτεια", σε λιμπρέτο του Jose de Canizares. Το έργο ήταν ξεχασμένο 200 χρόνια και ηχογραφήθηκε μόλις το 2003 με ενθουσιαστικές κριτικές. Antonio Literes, Acis y Galatea (1 to 4 of 25) Composer: Antonio Literes (circa 1670 - 1747) Date Written: 1708 Period: Baroque Country: Spain Language: Spanish 3. Jean Baptiste Lully : Acis et Galatea Ο Jean-Baptiste Lully ( 1632-1687) ήταν ένας Γάλλος συνθέτης, γεννημένος στην Ιταλία, ο οποίος πέρασε τον περισσότερο χρόνο της ζωής του στην υπηρεσία της αυλής του βασιλιά Λουδοβίκου του 14ου της Γαλλίας. Θεωρείται ο σημαντικότερος μουσικός της γαλλικής μουσικής μπαρόκ . Η όπερα του, Άκις και Γαλάτεια, αντίθετα από τις άλλες του όπερες που χαρακτηρίζονται ως μουσικές τραγωδίες, ο Λουλύ την ονόμασε ως ηρωϊκό ποιμενικό, γιατί έχει ένα ποιμενικό θέμα και αποτελείται από 3 πράξεις, σε αντίθεση με τις συνήθης 5 πράξεις. Κατά τα άλλα δεν διαφέρει από τις μουσικές τραγωδίες. Το λιμπρέτο έγραψε ο Jean Galbert de Campistron πάνω στο μύθο από τις μεταμορφώσεις του Οβιδίου. Lully: Acis & Galatee (Minkowski) 1/2

Η Αντιγόνη ως πηγή έμπνευσης στη μουσική

Αντιγόνη (Σοφοκλή)

Η Αντιγόνη είναι αρχαία τραγωδία του Σοφοκλή που παρουσιάστηκε πιθανότατα στα Μεγάλα
Διονύσια του 441 π.χ. Το θέμα της προέρχεται από τον Θηβαϊκό κύκλο, απ' όπου ο Σοφοκλής άντλησε υλικό και για δύο άλλες τραγωδίες του, τον «Οιδίποδα Τύραννο» και τον «Οιδίποδα επί Κολωνώ». Τα «γεγονότα» της «Αντιγόνης» είναι μεταγενέστερα χρονολογικά από εκείνα των τραγωδιών για τον Οιδίποδα, αλλά η «Αντιγόνη» παρουσιάστηκε πριν από αυτές. Θέμα της είναι η προσπάθεια της Αντιγόνης να θάψει τον νεκρό αδελφό της Πολυνείκη, παρά την αντίθετη εντολή του Κρέοντα, βασιλιά της Θήβας, θέτοντας την τιμή των θεών και την αγάπη για τον αδερφό της υπεράνω των νόμων των ανθρώπων. Η «Αντιγόνη» είναι η δεύτερη αρχαιότερη σωζόμενη τραγωδία του Σοφοκλή, μετά τον «Αίαντα» .


Η Αντιγόνη ήταν ένα από τα τέσσερα παιδιά που ο Οιδίποδας απέκτησε με την Ιοκάστη, βασίλισσα της Θήβας, χωρίς να γνωρίζει πως εκείνη ήταν η φυσική μητέρα του.
 Τα υπόλοιπα παιδιά τους ήταν η Ισμήνη, ο Ετεοκλής και ο Πολυνείκης.
Ο Οιδίποδας είχε καταραστεί τους γιους του να διαφωνήσουν για το μοίρασμα της κληρονομιάς τους και να αλληλοσκοτωθούν, επειδή είχαν παραβιάσει διαταγές του.
Όταν ο Οιδίποδας ανακάλυψε την αλήθεια για την καταγωγή του αυτοεξορίστηκε και τα δύο αδέρφια συμφώνησαν να κυβερνούν εναλλάξ τη Θήβα ανά έναν χρόνο. Μετά το πρώτο έτος διακυβέρνησης ο Ετεοκλής αρνήθηκε να παραχωρήσει τον θρόνο στον Πολυνείκη. Έτσι ο δεύτερος έφυγε από τη Θήβα και πήγε στο Άργος, όπου παντρεύτηκε την κόρη του βασιλιά Άδραστου και οργάνωσε εκστρατεία εναντίον της Θήβας. Η εκστρατεία απέτυχε, όμως και οι δύο αδερφοί σκοτώθηκαν σε μονομαχία μεταξύ τους.
Τον θρόνο ανέλαβε τότε ο Κρέων, αδερφός της Ιοκάστης, που διέταξε να μείνει άταφο το πτώμα του Πολυνείκη επειδή πρόδωσε την πατρίδα του.

Ο πρόλογος της τραγωδίας τοποθετείται χρονικά στο ξημέρωμα της ημέρας που ακολούθησε τη λύση της πολιορκίας.
 Ο Κρέοντας έχει ήδη δώσει την εντολή να μην ταφεί ο Πολυνείκης, ως προδότης, με την απειλή αυστηρής τιμωρίας (λιθοβολισμό) σε όποιον παραβεί τη διαταγή.
 Έξω από το ανάκτορο εμφανίζονται η Αντιγόνη και η αδερφή της η Ισμήνη. Η Αντιγόνη ανακοινώνει την απόφασή της να θάψει τον Πολυνείκη, σύμφωνα με τους θεϊκούς άγραφους νόμους που επιβάλλουν κανένα πτώμα να μην μένει άταφο, χωρίς νεκρικές τιμές. Η Ισμήνη αρνείται να συνεργαστεί, φοβούμενη τη δύναμη του Κρέοντα, και δεν καταφέρνει να αλλάξει τη γνώμη της Αντιγόνης.
 Μετά τη φορτισμένη συνομιλία τους ακολουθεί η πάροδος του Χορού, που αποτελείται από γέροντες της Θήβας. Η πάροδος θριαμβολογεί τη νίκη εναντίον των εχθρών.
Στη συνέχεια καταφθάνει ο Κρέοντας και ανακοινώνει τις νέες αξίες σύμφωνα με τις οποίες προτίθεται να κυβερνήσει την πόλη, καθώς και την απόφασή του για τη μη ταφή του Πολυνείκη. Στην επόμενη σκηνή μπαίνει αναπάντεχα ένας από τους φύλακες του άταφου πτώματος και ανακοινώνει ότι με άγνωστο τρόπο έγινε συμβολική ταφή του νεκρού, τον οποίο σκέπαζε τώρα λεπτή στρώση χώματος. Ο Κρέοντας διατάζει τον φύλακα να βρει τον παραβάτη και το επεισόδιο κλείνει με ένα χορικό που εξυμνεί την απεριόριστη δύναμη του ανθρώπου αλλά επισημαίνει την αδυναμία του απέναντι στις θεϊκές δυνάμεις και την αναπόφευκτη φύση του να δρα ενάντια στους νόμους θεών και ανθρώπων.
Στο δεύτερο επεισόδιο, επανέρχεται στη σκηνή ο φύλακας οδηγώντας την Αντιγόνη, που συνελήφθη όταν επιχείρησε εκ νέου ταφή. Ακολουθεί έντονη αντιπαράθεση μεταξύ Αντιγόνης και Κρέοντα και στη συνέχεια έρχεται στη σκηνή και η Ισμήνη, που κατηγορείται από τον βασιλιά για συνεργασία στην ταφή. Αν και δεν είχε αναμιχθεί στην ταφή, η Ισμήνη δεν αποκρούει τις κατηγορίες και ο Κρέοντας αποφασίζει να τιμωρήσει και τις δύο.
Στο δεύτερο στάσιμο ο Χορός θρηνεί τη μοίρα της οικογένειας των Λαβδακιδών, που οι κατάρες της πλήττουν τώρα και τα νεότερα μέλη της.
Στο τρίτο επεισόδιο εμφανίζεται ο Αίμονας, γιος του Κρέοντα και αρραβωνιαστικός της Αντιγόνης, που στην αρχή προσπαθεί με σύνεση να μεταπείσει και έπειτα συγκρούεται με τον πατέρα του για το θέμα της ταφής και την τιμωρία της Αντιγόνης. Αδυνατώντας να αλλάξει γνώμη στον Κρέοντα, φεύγει από τη σκηνή αφήνοντας την απειλή στον πατέρα του πως δεν θα τον ξαναδεί.
 Με την παρότρυνση του Χορού ο Κρέοντας αποφασίζει να μην τιμωρηθεί η Ισμήνη και αλλάζει την τιμωρία για την Αντιγόνη να κλειστεί σε σπήλαιο, χωρίς τροφή και νερό, μέχρι να πεθάνει (και όχι να λιθοβολιστεί), ώστε να μην πέσει μίασμα την πόλη.
 Στο τρίτο στάσιμο ο Χορός εξυμνεί την παντοδυναμία του έρωτα μέσα στη τραγικότητα της σύγκρουσης του εθιμικού δικαίου με τον νόμο.
Το τέταρτο επεισόδιο περιλαμβάνει τον θρήνο της Αντιγόνης καθώς οδηγείται στον τάφο / φυλακή της. Μέσα στον θρήνο της παραλληλίζει αυτό που της συμβαίνει με την τύχη μιας θεάς, πράγμα στο οποίο ο Χορός αντιδρά θυμίζοντάς της τα παραπτώματα των γονιών της, και στο σημείο αυτό η Αντιγόνη ξεσπά με βαθύ πόνο. Εκεί εμφανίζεται ο Κρέοντας με λόγια σκληρά και διαταγές να πάνε να την θάψουν ζωντανή, ενώ η Αντιγόνη συνεχίζει το μοιρολόι και απαντά στα σκληρά του λόγια και τελικά οδηγείται στη σπηλιά από τους φύλακες. Στο χορικό που ακολουθεί ο Χορός προσπαθεί μάταια να φέρει παραδείγματα ώστε να δείξει στον Κρέοντα πως δεν έχει πράξει σωστά, όμως ο Κρέοντας παραμένει ανένδοτος και αμίλητος.
Στο πέμπτο επεισόδιο ο μάντης Τειρεσίας προειδοποιεί τον Κρέοντα ότι οι θεοί είναι οργισμένοι για την ασέβεια απέναντι στον νεκρό και δεν αποδέχονται τις θυσίες. Ο Κρέων τον κατηγορεί για χρηματισμό και του φέρεται με ασέβεια, αναγκάζοντάς τον να αποχωρήσει, όμως ο Τειρεσίας φεύγοντας κάνει προφητείες εναντίον του Κρέοντα, ο οποίος εύκολα πλέον πείθεται από τον Χορό να αλλάξει στάση και να αναιρέσει και τις δύο εντολές του.
 Στο πέμπτο στάσιμο ο Χορός κάνει αγωνιώδη επίκληση στον Βάκχο να συνδράμει για το καλό της πόλης. Στη συνέχεια φθάνει ένας αγγελιοφόρος που ανακοινώνει, πρώτα στον Χορό και έπειτα και με λεπτομέρειες στην Ευρυδίκη, σύζυγο του Κρέοντα, ότι ο Αίμονας αυτοκτόνησε. Εξιστορεί ότι χωρίς να γνωρίζει ο Αίμονας πως ο Κρέοντας είχε ανακαλέσει τις διαταγές του, πήγε στον τάφο / φυλακή της Αντιγόνης και τη βρήκε απαγχονισμένη. Όταν έφτασε εκεί ο Κρέοντας για να την αποφυλακίσει, έχοντας καθυστερήσει θάβοντας πρώτα τον νεκρό, ο Αίμονας του επιτέθηκε, αστόχησε και απελπισμένος αυτοκτόνησε. Η Ευρυδίκη φεύγει σιωπηλή και ακολούθως εμφανίζεται ο Κρέοντας κρατώντας τον νεκρό του γιο, θρηνώντας. Πάνω στον θρήνο του εμφανίζεται ο δεύτερος αγγελιοφόρος και του αναγγέλλει τον θάνατο της Ευρυδίκης που μόλις αυτοκτόνησε. Ο Κρέοντας συνθλίβεται εντελώς, παραδέχεται πως η αστοχασιά του έφερε όλο αυτό το κακό και αυτοεξορίζεται. Ο Χορός κλείνει την τραγωδία επαινώντας τη φρόνηση και κατακρίνοντας την αστοχασιά.

Με το θέμα της Αντιγόνης συνέθεσαν μουσικά έργα οι παρακάτω αναφερόμενοι συνθέτες.

Orlandini (1718 ), P.A.Ziani ( 1660 ), Niccolo Zingarelli ( 1790 ), Arthur Honegger ( 1927 ), William Russo ( 1967 ).

Giuseppe Maria Orlandini

From Wikipedia, the free encyclopedia

Ο Giuseppe Maria Orlandini ήταν ένας Ιταλός συνθέτης του μπαρόκ, ιδιαίτερα γνωστός για τις περισσότερες από 40 όπερες και τα ιντερμέτζα. Ο Ορλαντίνι μαζί με τον Βιβάλντι θεωρούνται οι δημιουργοί του νέου ύφους της όπερας που κυριάρχησε στη 2η δεκαετία του 18ου αιώνα.
Η πρώτη επιτυχία του Όρλαντινι ήταν η όπερα " Αντιγόνη" που ανέβηκε σε πρεμιέρα στην Βενετία το  1718. Τον ίδιο χρόνο το ιντερμέτζο του " Il marito giocatore" ή το ίδιο με άλλο τίτλο " Serpilla e Bacocco" γνώρισε μεγάλη επιτυχία.
Δεν βρέθηκε ηχογράφηση για το έργο του Αντιγόνη.

Orlandini - Serpilla e Bacocco I

Pietro Andrea Ziani

   

Ο Pietro Andrea Ziani (1616-1684) ήταν ένας Ιταλός οργανίστας και συνθέτης. Ήταν οργανίστας στην Βασιλική του Αγίου Μάρκου. Στα έργα περιλαμβάνεται το "L'Assalone punito" (1667) και οι όπερες "La recreazione burlesca" (1663), "L'invidia conculcata" (1664), "Cloridea" (1665), "La Galatea" (1667), "Antigone" κ.α.
Δεν βρέθηκε ηχογράφηση για το έργο του Αντιγόνη.

 

 Pietro Andrea Ziani: Assalone punito

P. A. Ziani: Dormite oh Pupille (διασκευή)

 

Niccolò Antonio Zingarelli   

 

Ο Niccolo Antonio Zingarelli (1752-1837) ήταν ένας Ιταλός συνθέτης, κυρίως όπερας, αλλά και θρησκευτικής μουσικής.
Από την αρχή της καριέρας του ο Τζικαρέλι συγκέντρωσε την προσοχή του στην όπερα. Ξεκίνησε με την όπερα "Montezuma"(1781). Στην όπερα "Antigone" (1790) ο συνθέτης υιοθέτησε κάποιες από τις αναμορφωτικές αρχές της γαλλικής όπερας. O Zingarelli έγραψε 37 όπερες ( Alsinda (1785), Il mercato di Monfregoso (1792), La secchia rapita (1793) κ.α. και την καλύτερη του όπερα "Giulietta e Romeo (1796), ενώ η τελευταία του όπερα ήταν η "Berenice, regina d' Armenia"(1811).

Δεν βρέθηκε ηχογράφηση για το έργο του Αντιγόνη.

Nicola Antonio Zingarelli - Il lamento dal Conte Ugolino

Zingarelli: Le Tre Ore Dell'Agonia de Nostro Sig. Gesu Cristo, 3. Quando morte coll'orrido artiglio

Arthur Honegger

 

O Arthur Honegger (1892-1955) ήταν ένας Ελβετός συνθέτης, γεννημένος στη Γαλλία. Το γνωστότερο έργο του είναι το Pacific 231 που το εμπνεύστηκε από τους ήχους μιας ατμομηχανής τραίνου. Μεταξύ των έργων του περιλαμβάνεται και η "Antigone" μουσική τραγωδία σε 3 πράξεις, σε λιμπρέτο  Jean Cocteau, βασισμένο στο έργο του Σοφοκλή.

Arthur Honegger: Antigone (1924/1927)

 

William Russo (musician)

From Wikipedia, the free encyclopedia

    

Ο William Russo (1928-2003) ήταν ένας Αμερικανός μουσικός της τζαζ. Θεωρείται ένας από τους σπουδαιότερους συνθέτες τζαζ και ενορχηστρωτής.

Δεν βρέθηκε ηχογράφηση για το έργο του Αντιγόνη.

William Russo - Three Pieces for Blues Band and Symphony Orchestra Op. 50 (1968), Parts 1 & 3

 

Η Άλκηστις του Ευριπίδη ως έμπνευση στη μουσική

Η Άλκηστις του Ευριπίδη
Περίληψη της τραγωδίας

Ανέβηκε το 438 π.Χ(1163 στίχοι)

Χορός: Γέροντες από τις Φερές.

Πρόσωπα:Απόλλων, θάνατος, θεραπαινίδα Άλκηστης, Άλκηστη,

Άδμητος, Παιδί Άλκηστης, Ηρακλής, Φέρης, θεράπων.

---

 

Ο Απόλλωνας είχε ζητήσει απ' τις Μοίρες να επιτρέψουν στον Άδμητο  να ζήσει 2 φορές σε περίπτωση που κάποιος άλλος τον αντικαθιστούσε στον θάνατο. Η γυναίκα του  η  Άλκηστη προσφέρθηκε σε αντίθεση με τους   γονείς του που δεν προσφέρθηκαν.

Το δράμα αρχίζει με τον Απόλλωνα και τον θάνατο που συναντιούνται  έξω από το σπίτι του Άδμητου. Ο χορός μπαίνει με στίχους ανησυχίας και θρήνου. Μια υπηρέτρια τους πληροφορεί ότι μέσα η Άλκηστη αποχαιρετά τους οικείους και το προσωπικό. Στη συνέχεια εμφανίζονται στη σκηνή οι δυο σύζυγοι. Ακολουθούν τα τελευταία λόγια και ο θάνατος της Άλκηστης.

Στη συνέχεια κάνει την εμφάνιση του ο Ηρακλής, ο σωτήρας του Άδμητου, για να τον επισκεφθεί. Ο Άδμητος για να τον φιλοξενήσει δεν του λεει τι συμβαίνει. Ετοιμάζεται η νεκρική πομπή, καθώς καταφθάνει ο Φέρητας (πατέρας Άδμητου)με δώρα για τη νεκρή. Μια έντονη λογομαχία ξεσπά ανάμεσα σε πατέρα και γιο. Και οι δυο κατηγορούν τον   άλλο για ταπεινή φιλοζωϊα. Η νεκρική πομπή και ο χορός αφήνουν τη σκηνή.

 Ο Ηρακλής που τρωγόπινε ευχάριστα, μαθαίνει την αλήθεια από έναν υπηρέτη. Ετοιμάζεται να τα βάλει     με τον θάνατο. Όταν ο Άδμητος επιστρέφει απαρηγόρητος, ο Ηρακλής    του    ξαναδίνει τη γυναίκα του. Τη  δίνει όμως σκεπασμένη, σαν ξένη, για να δοκιμάσει την πίστη του.

 Ύστερα οι σύζυγοι ενωμένοι ξανά, διαβαίνουν το κατώφλι του παλατιού για τη νέα ζωή.....

Παρακάτω δίδεται πίνακας με τους συνθέτες που έγραψαν όπερες, εμπνεόμενοι από την Άλκηστη του Ευριπίδη. Στον πίνακα δεν αναφέρεται το ημιτελές ομώνυμο έργο του Χαίντελ.
                           όπερα            συνθέτης                            προέλευση μύθου   πρεμιέρα

Alceste	J. B. Lully	Euripides, Alcestis	1674
Alceste	Nikolaus Adam Strungk	Euripides	1693
Alceste	Christophe Willebald Glück	Euripides	1767
Alceste	Anton Schweitzer	Euripides	1773
Alceste	Ernest Wilhelm Wolf		1780
Alkestis	Rutland Boughton	Euripides	1922
Alkestis	Egon Wellesz	Euripides	1924

 

1. Άλκηστις, όπερα του Κριστόφ Βιλιμπαλντ Γκλουκ.
 

Άλκηστις είναι ο τίτλος όπερας σε τρεις πράξεις του Κρίστοφ Βίλιμπαλντ Γκλουκ, που πρωτοπαρουσιάστηκε στη Βιέννη, στις 26 Δεκεμβρίου 1767 και 9 χρόνια αργότερα, μετά από μικρή τροποποίηση (αναθεώρηση), παρουσιάστηκε και στο Παρίσι, στις 27 Απριλίου το 1776.
Η επιτυχία του έργου χαρακτηρίστηκε κολοσιαία, αν και αρκετοί ήταν εκείνοι που υποδέχθηκαν το έργο με κάποια δυσμένεια, αποδοκιμάζοντας τον συνθέτη.
Η αξία αυτου του έργου είναι η λυρική μελοποιΐα στην πληρέστερή της έκφραση με αδιάσπαστη ενδόμυχη ενότητα μουσικής και δραματικής δράσης.
Οι δύο άριες που τραγουδάει η Άλκηστις στην α' πράξη: "Όχι, δεν είναι καθόλου θυσία" και "Θεότητες της Στυγός" θεωρούνται πολύ σημαντικές δημιουργίες. Τα μέλη του χορού στη β' πράξη θαυμάσια σε χρώμα και έμπνευση, ενώ στη γ' πράξη η άρια της Άλκηστης "Θεότητες αδυσώπητες!" ως και η άρια του Αδμήτου: "Άλκηστις στο όνομα των Θεών...." θαυμάζονται πάντοτε και παντού.

 Γκλούκ - Άλκηστις, εισαγωγή

 

Εισαγωγή από την όπερα του Γκλούκ "Άλκηστις"

 

Overture to Alceste by Christoph Willibald Gluck
Wiener Philharmoniker
Wilhelm Furtwängler, conductor

 Άρια "Θεότητες της Στυγός" με την Μαρία Κάλλας.

 

 

 Άρια "Όχι, δεν είναι καθόλου θυσία" (Non vi turbate) με την Anne Sofie von Otter

 

 

 

Άρια " Io non chiedo eterni dei" με την Anna Antonacci.

 

 

Anna Caterina Antonacci - Io non chiedo eterni dei - Alceste

 

 

 

2. Άλκηστις, όπερα του Ζαν Μπατίστ Λουλλί.

 

  Ο Ζαν Μπατίστ Λυλί (Jean-Baptiste Lully,  1632 -  1687) ήταν Γάλλος συνθέτης ιταλικής καταγωγής, ο οποίος πέρασε το μεγαλύτερο μέρος της ζωής του εργαζόμενος στην αυλή του Λουδοβίκου ΙΔ΄ της Γαλλίας. Θεωρείται ο πατέρας του γαλλικού ύφους της Μπαρόκ μουσικής, αποκηρύσσοντας κάθε ιταλική επιρροή στη γαλλική μουσική του 18ου αιώνα.

 

Άλκηστις  ή ο θρίαμβος του Ηρακλή (Λουλλύ),
όπερα, λυρική τραγωδία με ποιητικό κείμενο του Quinauit και μουσική επένδυση του Λουλλύ (παρουσιάσθηκε στο Παρίσι το 1674)
Λυρική τραγωδία σε πέντε πράξεις και πρόλογο με ποιητικό κείμενο του Quinauit και μουσική επένδυση του Λουλλύ.
Το έργο αυτό παρουσιάσθηκε στο Παρίσι στις 19 Ιανουαρίου 1674.
Η "Άλκηστις" αποτελεί ένα από τα ωραιότερα μελοδράματα (όπερες) του Lulli αλλά το ομώνυμο έργο του Γκλουκ του οποίου η σύνθεση ήταν περισσότερο νεοτερίστικη την έκανε να λησμονηθεί.
Άξιοσημείωτο στο εν λόγω έργο η άρια: "Ο ήρως που περιμένω δεν θα ξαναγυρίσει" θεωρείται ως το πλέον εκφραστικό και συγκινητικό μουσικό τμήμα του.

 Jean-Baptiste Lully : Alceste, Prologue, 9 min.

 

Lully : Alceste Marche des Combattans en Rondeau,Menuet,Echos.

3. Άλκηστις, όπερα του Νικόλαους Άνταμ Στρουνκ, πρεμιέρα στο Αμβούργο το 1678.

Ο Nicolaus Adam Strungk (1640 – 1700) ήταν Γερμανός συνθέτης και βιολονίστας.
Αποσπάσματα από την όπερα του δεν βρέθηκαν. Παρουσιάζουμε όμως κάποια από τα έργα του για να εκτιμήσετε το μουσικό ύφος του.

Nicolaus Adam Strungk • Ich ruf zu dir, Herr Jesu Christ

Nicolaus Adam Strungk • Leucoleons Galamelite

4. Άλκηστις, όπερα του Άντον Σβάϊτσερ σε λιμπρέτο του Κριστόφ Μάρτιν Βιήλαντ, πρεμιέρα στην Βαϊμάρη το 1773.
Ο Anton Schweitzer (1735 - 1787)  ήταν Γερμανός συνθέτης και συνεργαζόντανε με την θεατρική ομάδα του Abel Seyler. Ήταν ένα ταλαντούχο παιδί και το πήρε στην προστασία του ο Δούκας της Saxe-Hildburghausen, ο οποίος τον έστειλε να σπουδάσει στον Jakob Friedrich Kleinknecht στο Μπαϋρόϊτ (1758) και μετά στην Ιταλία και τέλος τον έκανε αρχιμουσικό. Στα σημαντικότερα έργα του είναι η όπερα "Άλκηστις" (1773) που είναι μια από τις πρώτες γερμανόφωνες όπερες.

Αντον Σβάϊτσερ, άρια der ist nicht vom Schwiecksal ganz verlassen από την όπερα "Άλκηστις".

Δεν βρέθηκαν άλλα αποσπάσματα από την όπερα του Άλκηστη.

4. Handel : Alceste,  ημιτελής όπερα.

George Frideric (or Frederick) Handel ( born ως Georg Friedrich Händel, 1685  –  1759) ^.
Ήταν ένας Γερμανός συνθέτης του μπαρόκ, γεννημένος στην Γερμανία που πέρασε το μεγαλύτερο μέρος της καριέρας του στο Λονδίνο. Έγινε πασίγνωστος για τις όπερες του, τα ορατόρια, τα ανθέμια και τα κοντσέρτα για όργανο.
Το έργο Άλκηστη, γράφτηκε ως συνοδευτική μουσική για το χαμένο έργο του Tobias Smollett, αλλά δεν παρουσιάστηκε ποτέ. Υπάρχει η εισαγωγή και τραγούδια (άριες) για τις πράξεις 1 και 4. 

Handel : Alceste συνοδευτική μουσική για ένα χαμένο θεατρικό έργο του Tobias Smollett.

Handel : Alceste, aria "Ευγενικέ Μορφέα, γιέ της νύχτας"

Handel : Alceste, aria " Enjoy the sweet Elysian grove"

 

 5. Rutland Boughton, Άλκηστη, όπερα (1920-22)

Rutland Boughton ( 1878 – 1960) ήταν ένας Άγγλος συνθέτης που έγινε γνωστός στις αρχές του 20ου αιώνα ως ένας συνθέτης όπερας και χορωδιακής μουσικής. Τα έργα του περιλαμβάνουν 3 συμφωνίες, αρκετά κοντσέρτα, τραγούδια, μουσική δωματίου και όπερες. Το πιο γνωστό του έργο ήταν η όπερα " Η αθάνατη ώρα" (The Immortal Hour). Επίσης η " Bethlehem " (1915) που βασίζεται στα παραδοσιακά κάλαντα των Χριστουγέννων ήταν πολύ δημοφιλής. Συνέθεσε 5 όπερες Arthurian mythos ( περιλαμβάνει 5 επί μέρους έργα - The Birth of Arthur (1909), The Round Table (1915–16), The Lily Maid (1933–34), Galahad (1943–44) and Avalon (1944–45) ), The Moon Maiden (1918); Alkestis (1920–22) και The Ever Young (1928–29).
Δεν βρέθηκαν αποσπάσματα από την όπερα Άλκηστη. Παρακάτω δίδεται ένα δείγμα της μουσικής του.
Act 2 Love duet from Rutland Boughton's 1924 Opera , The Queen of Cornwall', based on Thomas Hardy's play, 'The Famous Tragedy of the Queen of Cornwall',1923.

6. Ernst Wilhelm Wolf , Άλκηστης, όπερα.

Ο Ernst Wilhelm Wolf (1735-1792) ήταν Γερμανός συνθέτης. Το μεγαλύτερο μέρος από τα σωζόμενα έργα του είναι ενόργανη μουσική. Συνέθεσε τουλάχιστον 35 συμφωνίες, σώζονται μόνο 26, περί τα 25 κοντσέρτα τσέμπαλο/πιάνο, περισσότερες από 60 σονάτες και αναρίθμητη μουσική δωματίου. Επίσης έγραψε ένα μεγάλο αριθμό έργων σκηνής και θρησκευτικών έργων.
Αποσπάσματα από την όπερα Άλκηστη δεν βρέθηκαν. Παρακάτω δίδεται μια συμφωνία του για να εκτιμηθεί το μουσικό του ύφος.
Ernst Wilhelm Wolf - Symphony in C major

7. Egon Joseph Wellesz, Άλκηστη, όπερα.

 Ο Egon Joseph Wellesz (1885 – 1974) ήταν ένας Αυστριακός συνθέτης που γεννήθηκε στην Βρετανία, καθηγητής και μουσικολόγος, ιδιαίτερα κυρίως στο πεδίο της Βυζαντινής μουσικής. Η Alkestis, op. 35 (1924),είναι όπερα σε λιμπρέτο του Hugo von Hofmannsthal , βασισμένη στην τραγωδία του Ευριπίδη. Τα συνθετικά έργα του Wellesz ανέρχονται τουλάχιστον σε 112 με αρίθμηση opus και περί τα 20 χωρίς opus αρίθμηση.
Αποσπάσματα από την όπερα του Άλκηστη δεν βρέθηκαν. Παρακάτω δίδεται ως μουσικό δείγμα της γραφής του η πρώτη του συμφωνία.

Egon Wellesz Symphonie Nr. 1 Opus 102

 

Η Θεία Κωμωδία ως έμπνευση στη μουσική

1) Η Θεία Κωμωδία όπερα του Marco Frisina.

Η Θεία Κωμωδία ( υπότιτλος  ο Άνθρωπος που ψάχνει τον Έρωτα) είναι μια μουσική όπερα του Μάρκου Φριζίνα ( Marco Frisina) σε λιμπρέτο του Τζιαμάριο Πάγκανο,εμπνευσμένο από το ποίημα του Δάντη .
Οι καλλιτέχνες Βιττόριο Ματεούτσι και Λάλο Τζιμπέλλι που ερμήνευσαν πρώτοι τους χαρακτήρες του Δάντη και του Βιργιλίου επιλέγησαν με on-line ακρόαση.
Η κεντρική ιδέα της όπερας είναι η αναζήτηση της αγάπης με τραγούδια που μιλούν για αυτό από την κόλαση στο καθαρτήριο, στον παράδεισο.
Η πρεμιέρα της παράστασης πραγματοποιήθηκε στην Ρώμη το 2007, σε μια σκηνή που κτίστηκε ειδικά για την παράσταση και ονομάζεται Θέατρο της Θείας Κωμωδίας. Η σκηνή που χρησιμοποιείται για την αναπαράσταση έχει αξιοσημείωτες διαστάσεις ( 150 μέτρα μήκος, 40 μέτρα πλάτος και 18 μέτρα ύψος).

La Divina Commedia L'Opera - INFERNO Parte 1^: Selva Oscura - Virgilio - Caronte - Francesca

 

Η Θεία Κωμωδία ως όπερα

La Divina Commedia L'Opera - INFERNO Parte 2^: Pier delle Vigne - Ulisse - Ugolino  

Θεία Κωμωδία ως όπερα - Κόλαση, μέρος 2ο.

La Divina Commedia L'Opera - PARADISO - Parte 2^: Beatrice - Finale  

Θεία Κωμωδία ως όπερα - Παράδεισος, 1ο μέρος.




2)  LISZT~Συμφωνία του Δάντη, έργο 109 (Dante Symphony S.109)   

Μια Συμφωνία στην Θεία Κώμωδία του Δάντη ή απλούστερα Συμφωνία του Δάντη είναι μια προγραμματική συμφωνία που συνέθεσε ο Φραντζ Λιστ. Γραμμένη σε απόλυτο ρομαντικό στυλ, βασίστηκε στο ταξίδι του Δάντη Αλιγκιέρι στην Κόλαση και το Καθαρτήριο, όπως περιγράφεται στην Θεία Κωμωδία του. Η πρώτη εκτέλεση δόθηκε στην Δρέσδη το 1857 με διευθυντή τον ίδιο τον Λιστ και ανεπίσημα αφιερώθηκε στο φίλο του συνθέτη και μελλοντικό γαμπρό Ρίχαρντ Βάγκνερ. Η συμφωνία διαρκεί 45 λεπτά. Ορισμένοι κριτικοί ισχυρίζονται ότι δεν πρόκειται για συμφωνία, αλλά για δυο χωριστά συμφωνικά ποιήματα.  

Λιστ, Συμφωνία του Δάντη, 109

Ο Ντον Ζουάν ως έμπνευση στη μουσική

Ο Ντον Ζουάν και η μουσική

Ο γυναικοκατακτητής και απατεώνας της Σεβίλλης γεννήθηκε από την πένα του ισπανού κλασικού δραματουργού Τίρσο ντε Μολίνα, αλλά η φήμη του εξαπλώθηκε στην
οικουμένη. Σαγηνευτής γυναικών, ψεύτης και ποταπός, αυτός ο φανταστικός και αυθεντικά ισπανικός ήρωας προκαλεί τόσο τον θαυμασμό όσο και την αποστροφή.
Αν και ο ανταγωνισμός είναι σκληρός, οι αγαπημένοι Δον Ζουάν είναι αυτοί των Εσπρονθέδα και Θορίγια, του Ντα Πόντε με τον Μότσαρτ και τρεις γάλλοι, του Μολιέρου, του Μποντλέρ και του Μεριμέ- αν και τόσο ο τελευταίος όσο και ο Εσπρονθέδα δίνουν άλλο όνομα στους ήρωές τους και αντιτάσσουν στον θρύλο του Δον Ζουάν άλλους παραδοσιακούς θρύλους της ιδίας κοπής και ο Δον Ζουάν του Λόρδου Μπάϋρον.
Παρ΄ όλα αυτά ο πιο γνήσιος, πιο ασεβής και πιο ολέθριος Δον Ζουάν απ΄ όλους, αυτός που παίρνει παράσημο ως serial lover, είναι o ήρωας του Μολιέρου σε ένα από τα εκπληκτικότερα έργα ολόκληρης της λογοτεχνικής σκηνής, το «Δον Ζουάν ή η πέτρινη ευωχία».
Για τους φιλολόγους, ο «Don Juan» είναι ένα "σατιρικό ποίημα". Έχει ως βάση το θρύλο του Δον Ζουάν, τον οποίο όμως ο Βύρων αντέστρεψε απεικονίζοντάς τον όχι ως «γυναικά» αλλά ως κάποιον που μπορεί εύκολα να παρασυρθεί από τις γυναίκες. Πρόκειται για το αριστούργημα του Λόρδου Βύρωνα κατά τους σύγχρονους κριτικούς, μια «επική σάτιρα» κατά τον ίδιον, η οποία ήταν εξαιρετικά δημοφιλής στο κοινό παρόλο που όταν πρωτοδημοσιεύτηκαν ανώνυμα το 1819 οι δύο πρώτες ωδές της επικρίθηκε για «ανήθικο περιεχόμενό». 
 Από τα έργα μουσικής που έχουν εμπνευστεί από τον χαρακτήρα του Ντον Ζουάν μπορεί να αναφερθούν κατά σειρά :

 1)     Ο Ντον Τζιοβάνι του Μότσαρτ

Μια από τις δημοφιλέστερες όπερες , ο «Ντον Τζοβάνι» του Μότσαρτ.  Όπως και ο μύθος του Φάουστ έτσι και αυτός του Δον Χουάν Τενόριο, που γοήτευσε συγγραφείς και φιλοσόφους, κατέκτησε τη λαϊκή φαντασία ως Δον Ζουάν και επιβλήθηκε στην όπερα ως Ντον Τζοβάνι, είναι καρπός της ηθικής της Αντιμεταρρύθμισης (16ος αιώνας).
Και οι δύο μύθοι είχαν στόχο να λειτουργήσουν ως αυστηρές προειδοποιήσεις για την υπέρβαση των ανθρώπινων ορίων:
ο ερευνητής Φάουστ σε ό,τι αφορούσε την αναζήτηση μεταφυσικής γνώσης και δύναμης,
 ο ακαταμάχητα γοητευτικός, ακόλαστος Δον Ζουάν σε σχέση με την ερωτική ζωή χωρίς ηθικούς περιορισμούς και πνευματική πίστη. Φυσικά,
και οι δύο αντι-ήρωες τιμωρούνται από τον Θεό.

Το ποιητικό κείμενο που προσέφερε στον Μότσαρτ ο Λορέντσο ντα Πόντε, ένας καθολικός παπάς με ζωή εντυπωσιακά έκλυτη, λαμβάνει ως δεδομένες τις κατακτήσεις του Διαφωτισμού και γράφεται μια ανάσα πριν από τη Γαλλική Επανάσταση.
 Ο βασικός χαρακτήρας βρίσκεται αντιμέτωπος με την υπέρβαση μιας ζωής με τον φόβο του Θεού.
Ο Ντον Τζοβάνι δεν μετράει τις πράξεις του με βάση τις απαγορεύσεις, τους ηθικούς κανόνες και -κυρίως- την τιμωρία.
 Δεν αποφεύγει την αμαρτία για να μην τιμωρηθεί. Πραγματώνει τις επιθυμίες του αδιαφορώντας για τους ανθρώπους, τα συναισθήματά τους, τον Θεό.
Διαπράττει ύβριν και καταβαραθρώνεται.
Καταλήγει στις φωτιές της Κόλασης, καθώς η όπερα των Ντα Πόντε και Μότσαρτ δεν αποτελεί μανιφέστο επανάστασης.
 Την εποχή που γράφεται, όσα πράττει ο Ντον Τζοβάνι μπορούν να τα διαπράξουν μονάχα ευγενείς.

Σήμερα, περισσότερο από δύο αιώνες μετά την όπερα του Μότσαρτ και περίπου μισό αιώνα μετά τη σεξουαλική επανάσταση των σίξτις, ο ατομισμός που στη συγκεκριμένη όπερα εγείρεται ως διεκδίκηση, αποτελεί κεκτημένο στο μεγαλύτερο μέρος του κόσμου της Δύσης. Στο πλαίσιο του καταναλωτισμού η επιταγή για ευχαρίστηση χωρίς όρια, χωρίς έγνοια για τις συνέπειες, φαντάζει αυτονόητος στόχος των περισσοτέρων. Σήμερα, κάθε Ντον Τζοβάνι μοιάζει με μαύρη τρύπα ενός συστήματος που οδηγείται στην καταστροφή.

Ομως, ο λόγος για τον οποίο η όπερα του Μότσαρτ παίζεται αδιαλείπτως μέχρι τις μέρες μας δεν είναι μόνο το ενδιαφέρον που παρουσιάζει το θέμα της, αλλά η εξαιρετική ποιότητα της μουσικής σκέψης του Μότσαρτ, στην οποία επιστρέφει κανείς διαρκώς, ανακαλύπτοντας κάθε φορά νέα στοιχεία. Η πρώτη σκηνή, που ξεκινάει με το παράπονο ενός υπηρέτη ο οποίος δεν θέλει πια να υπηρετεί, συνεχίζει με την καταδίωξη του Ντον Τζοβάνι από τη γυναίκα την οποία επιχείρησε να βιάσει και ολοκληρώνεται με τον φόνο του πατέρα της, ανήκει στις συγκλονιστικότερες του είδους. Η επιτυχημένη απόδοση ταχύτατα διαδεχόμενων διαφορετικών συναισθημάτων και καταστάσεων είναι πρωτοφανής. Η όπερα συνεχίζει με τον ίδιο τρόπο μέχρι το τέλος, εναλλάσσοντας το ανάλαφρο και κωμικό με το τραγικό και υπερβατικό, όταν ο δολοφονημένος πατέρας επιστρέφει από τον κόσμο των νεκρών, ζητώντας από τον ακόλαστο να μετανοήσει. Είναι μια μουσική τόσο δυνατή, που έχει τη δύναμη να στηρίξει με τον ίδιο πειστικό τρόπο κάθε ανάγνωση της υπόθεσης, διότι δεν απεικονίζει καταστάσεις, δεν περιγράφει δράσεις αλλά αποδίδει συναισθήματα.

 Παράσταση του 1954 με διευθυντή ορχήστρας τον Φουρνβαίνκλερ

Μότσαρτ "Ντον Τζιοβάνι" παράσταση του 1954

Παράσταση του 2011 στην σκάλα του Μιλάνου

Μότσαρτ, "Ντον Τζιοβάνι" , Σκάλα Μιλάνου 2011


2) Franz Liszt - Η ανάμνηση του Ντον Ζουάν (Réminiscences de Don Juan ), οπερατική φαντασία

"Η ανάμνηση του Ντον Ζουάν" έργο 418, είναι μια όπερα φαντασίας για πιάνο του Φράντς Λίστ σε ένα θέμα από την όπερα του Μότσαρτ " Ντον Τζιοβάννι". Το έργο αρχίζει με μουσική που τραγουδιέται από τον διοικητή (commendatore), τόσο στο νεκροταφείο που φοβερίζει τον Ντον Τζιοβάννι και από το φινάλε που καταριέται τον Ντον Τζιοβάννι να πάει στην κόλαση. Το ντουέττο της αγάπης του Ντον Τζιοβάννι και της Τζερλίνας ακολουθεί, μαζί με δυο παραλλάγες στο θέμα αυτό, μετά μια εκτεταμένη φαντασία στην άρια της σαμπάνιας (" Fin ch'han dal vino") και τελικά το έργο τελειώνει με τις φοβέρες του διοικητή. Αντίθετα με όλες τις όπερες φαντασίας που έχουν συνθέσει κατά τον 19ο αιώνα, η παράφραση του Ντον Τζιοβάννι του Μότσαρτ είναι ένα πολύ περισσότερο συγκρατημένο και σημαντικό έργο. Ενώ δεν φθάνει τα ύψη δυσκολίας του έργου του Etudes d'execution transcendante (1838), οι αναμνήσεις χρειάζονται υψηλές δεξιοτεχνικές απαιτήσεις από τον πιανίστα. Ο Λίστ έγραψε το έργο το 1841 και δημοσίευσε μια παραλλαγή για δυο πιάνα το 1877 που έχει μεγάλη ομοιότητα με το αρχικό.

Η εκτέλεσης του έργου είναι από τον πιανίστα :  Earl Wild

Franz Liszt : Η ανάμνηση του Ντον Ζουάν, οπερατική φαντασία



3) Ρίχαρντ Στράους : Δον Ζουάν, συμφωνικό ποίημα, έργο 20.


Ο Ρίχαρντ Στράους (Richard Strauss, 11 Ιουνίου 1864 – 8 Σεπτεμβρίου 1949) ήταν Γερμανός συνθέτης της ύστερης ρομαντικής περιόδου. Είναι γνωστός για τις όπερές του, μεταξύ των οποίων Ο Ιππότης με το Ρόδο και η Σαλώμη, τα λήντερ, ιδιαίτερα τα Τέσσερα Τελευταία Τραγούδια, και τα συμφωνικά ποιήματα  όπως τα Δον Ζουάν, Μάκβεθ, Δον Κιχώτης και άλλα ορχηστρικά έργα, όπως τα Θάνατος και Εξαΰλωση, Τα Φαιδρά Καμώματα του Τιλ Οϊλενσπίγκελ, Τάδε Έφη Ζαρατούστρα και Μεταμορφώσεις.
Ο Ντον Ζουάν έργο 20 είναι ένα μουσικό ποίημα σε μι μείζονα γραμμένο από τον Στράους το 1888. Η πρώτη του έργου δόθηκε στις 11 Νοεμβρίου 1889 στη Βαϊμάρη με διευθυντή ορχήστρας τον ίδιο. Το συνέθεσε σε ηλικία 24 ετών, έτυχε διεθνούς αναγνώρισης και έγινε παγκοσμίως γνωστός.
Ο μύθος του Ντον Ζουάν ξεκινάει από την Ισπανία της αναγέννησης. Του Στράους το μουσικό ποίημα βασίζεται "Στο τέλος του Ντον Ζουάν", ένα έργο ατελείωτο έργο του ποιητή Nikolaus Lenau. Ο Στράους διάλεξε τρία αποκόμματα από το έργο.  Στην ερμηνεία του Lenau, η ακολασία του Ντον Ζουάν αναβλύζει από την επιθυμία του να βρει την ιδανική γυναίκα. Απογοητευμένος που δεν την βρήκε, πέφτει τελικά σε κατάθλιψη και θέλει να πεθάνει. Οι τεχνικές απαιτήσεις του έργου χρειάζονται πολλά όργανα.



Η εκτέλεσης του έργου είναι με διευθυντή ορχήστρας τον Κάραγιαν ( Οσακα, Ιαπωνία 1984).
Richard Strauss - Don Juan op. 20 (Karajan - Osaka 1984)

R. Strauss : Don Zuan op. 20 (Karajan - Osaka 1984)



4) Lloyd Webber Don Juan Triumphant

Ο Ντον Ζουάν ο θριαμβευτής (Don Juan Triumphant) είναι το όνομα ενός φανταστικού μουσικού κομματιού γραμμένου από το χαρακτηριστικό τίτλο του μυθιστορήματος " Το φάντασμα της όπερας". Η μουσική παραλλαγή έγινε από τον συνθέτη Andrew Lloyd Webber η ιδέα επεκτάθηκε ως  " μια όπερα μέσα σε ένα μούζικαλ" και η παρουσίαση του έπαιξε μεγάλο ρόλο στην ιστορία του θεάματος. Το φανταστικό κομμάτι άντλησε μεγάλη έμπνευση από την ονομαστή όπερα του Μότσαρτ " Ντον Τζιοβάννι" , αν και η όπερα του φαντάσματος απεικονίζεται πολύ περισσότερο σκοτεινή και ζοφερή.       

Ακολουθούν μερικά αποσπάσματα από το έργο :


1)

Don Zuan Triumphant - 2.40 min.


2)

Don Zuan - Phantom of the Opera, aria by Irina Sakne


3)

Don Zuan triumphant - 1.53 min.


4)

 

Erik, the Phantom of the opera - 4.33 min.

 

5) Don Zuan, act II scene 7a - 4.32 min.




5)  Felix Gary •Don Juan (musical)

Ο Ντον Ζουάν (Don Juan) είναι ένα μιούζικαλ γραμμένο από τον Felix Gray το 2003. Ο Ντον Ζουάν πρωτοπαρουσιάστηκε στον Καναδά και έχει 600000 θεατές σε όλο τον κόσμο.
Οι τίτλοι των μερών του μιούζικαλ αναφέρονται παρακάτω :

act 1

1. Ouverture ... Un grand homme est mort
2. L'Homme qui a tout
3. CΕ“ur de Pierre
4. Mon nom
5. Dis-lui**
6. Dites-lui
7. Une meche de cheveux*
8. Mon fils
9. Les fleurs du mal
10. Du plaisir
11. Vivir
12. Belle Andalouse
13. N'as-tu pas honte?
14. Les femmes
15. Reste encore
16. L'amour quand il vient
17. Statue de Pierre
18. Aimer
19. Le Sang des soldats

 Act 2

1. Les amoureux de Seville
2. Changer
3. Qui?
4. Je pense Γ  lui
5. Deux Γ  aimer* (This song does not appear in the 2012 revival (Replaced by L'amour est plus fort))
6. Venge-nous
7. Seulement l'amour
8. Maria
9. Jalousie
10. Demain Γ  l'aube**
11. Pourquoi le bruit
12. Pitie pour personne
13. Les anges
14. L'enfant du diable
15. Seul
16. Tristesa Andalucia
17. Duel Γ  l'aube
18. Je meurs d'amour
19. Don Juan est mort

Encore

1. Les amoureux de Seville
2. Changer* (This song does not appear in the 2012 revival (Replaced by Nous on veut de l'amour))

 

 

Felix Gary - Don Zuan ( musical)


6) Gluck "Don Juan" Μουσική μπαλέτου

Ο Ντον Ζουάν ή η πέτρινη ευωχία  ή το πέτρινο φαγοπότι είναι ένα μπαλέτο σε λιμπρέτο του Ranieri de' Calzabigi, μουσική του Cristoph Willibald von Gluck και χορογραφία του Gasparo Angiolini. Η πρεμιέρα του μπαλέτου έγινε στην Βιέννη το 1761. Η καινοτομία του στην ιστορία του μπαλέτου, έρχεται ένα μόλις χρόνο πριν την ριζική αναμόρφωση της σοβαρής όπερας με τον "Ορφέα και την Ευρυδίκη " του (1762), ήταν τα συνεκτικά στοιχεία αφήγησης, παρ' όλο που διατηρήθηκαν μερικά παραδοσιακά χορευτικά στοιχεία. Το μπαλέτο ακολουθεί το μύθο του Ντον Ζουάν και της καθόδου του στον Άδη, αφού σκότωσε τον αγαπημένο του πατέρα σε μια μονομαχία.

"Don Juan", complete Ballet Music
by Christoph Willibald Gluck
Mainzer Kammerorchester
Günter Kehr, conductor

 

Christoph Willibald Gluck "Don Zuan" Ballet Music

Δυο χορογραφίες από το μπαλέτο του Gluck παρουσιάζονται παρακάτω.

Ντον Ζουάν - πρώτη χορογραφία

Ντον Ζουάν - δεύτερη χορογραφία.