Η αστρονομία μέσα από μια συνέντευξη - β! μέρος

Η αστρονομία μέσα από μια συνέντευξη (β! μέρος)

 

Πρώτα από όλα, δεν έχουμε καμιά απολύτως ένδειξη ότι υπάρχει και κάποιος άλλος πλανήτης με τα συστατικά εκείνα, με τις διαδικασίες εκείνες που θα μπορούσε να αναπτυχθεί ζωή.

Τα τελευταία δώδεκα χρόνια έχουμε ανακαλύψει περίπου 300 πλανήτες γύρω από γειτονικά μας άστρα, μέχρι την απόσταση περίπου 150 ετών φωτός. Και όταν λέμε 150 έτη φωτός, εννοούμε ότι μένουμε στην ίδια πολυκατοικία, γιατί η γαλαξιακή μας πολιτεία που αποτελείται από 100-200 δισεκατομμύρια άστρα, από την μια άκρη στην άλλη έχει μια διάμετρο 100.000 ετών φωτός.

Από τους τριακόσιους πλανήτες αυτούς, οι περισσότεροι είναι αέριοι γίγαντες. Ο μικρότερος έχει περίπου 5 φορές το μέγεθος της γης. Κανένας από αυτούς τους πλανήτες δεν θα μπορούσε να συντηρήσει ζωή, γιατί είναι πάρα πολύ κοντά στο μητρικό τους άστρο. Αυτό σημαίνει ότι θα καίγονταν.

Μέχρι τώρα λοιπόν, δεν έχουμε καμιά ένδειξη ότι υπάρχουν πλανήτες σαν την γη μας, στους οποίους να έχει δημιουργηθεί ζωή, να έχει εξελιχθεί και να έχει δημιουργήσει αναπτυγμένους τεχνολογικούς πολιτισμούς.

Παρόλα αυτά, έχουμε αυτό που μας οδηγεί στις περισσότερες εκτιμήσεις που κάνουμε, δηλαδή την αστροφυσική λογική. Γνωρίζουμε ότι ο γαλαξίας μας έχει 100-200 δισεκατομμύρια άστρα. Τα περισσότερα από αυτά τα άστρα πρέπει να έχουν πλανητικά συστήματα. Κάποιοι από αυτά τα τρισεκατομμύρια πλανήτες που υπάρχουν στο δικό μας γαλαξία, πρέπει να έχουν το μέγεθος και την υπόσταση από το μητρικό τους άστρο, που να έχει νερό σε υγρή μορφή, επομένως, πιθανόν νε έχουν δημιουργηθεί εκείνες οι διαδικασίες που θα οδηγούσαν στη δημιουργία ζωής και την εξέλιξη τους.

Αν υπολογίσουμε, τελείως αυθαίρετα, ότι στο γαλαξία μας και μόνο είχαμε ένα εκατομμύριο διαστημικούς πολιτισμούς, μπορούμε να υποθέσουμε ότι πολλοί από αυτούς τους πολιτισμούς θα έχουν μεγαλύτερη ηλικία από εμάς, άρα θα έχουν προχωρήσει και τεχνολογικά και θα έχουν φτιάξει τεχνολογία που σήμερα σε εμάς θα φαινόταν μαγική. Αν διασκορπίσουμε αυτούς τους πολιτισμούς ομοιόμορφα στο γαλαξία μας, η απόσταση του πλησιέστερου σε εμάς θα είναι περίπου 2000 έτη φωτός, που σημαίνει ότι αν εμείς με κάποιο μαγικό δούμε ότι σε αυτό το άστρο υπάρχει ένας πλανήτης, όπου έχει αναπτυχθεί τεχνολογικός πολιτισμός και στείλουμε ένα μήνυμα με τους δορυφόρους μας που τρέχει με 300.000 χλμ. το δευτερόλεπτο, θα χρειαστεί αυτό το μήνυμα 2000 χρόνια να πάει εκεί. Αφού πάρουν αυτό το μήνυμα, ας υποθέσουμε ότι το αποκωδικοποιούν και στέλνουν και αυτοί ένα μήνυμα που κάνει άλλα 2000 χρόνια για να φτάσει εδώ. Δηλαδή, με μια τεχνολογία που έχει όριο το όριο της ταχύτητας του φωτός, ένα απλό μήνυμα θέλει 4000 χρόνια να φθάσει.

Τώρα, εάν υπάρχει αναπτυγμένος πολιτισμός κάπου στο γαλαξία μας, με τόση αναπτυγμένη τεχνολογία που ούτε καν μπορούμε να φανταστούμε, σε αυτή την περίπτωση μπορεί να έχουν έρθει εδώ πέρα και να μην τους έχουμε πάρει χαμπάρι.

Το σύμπαν είναι τόσο ήρεμο όσο το βλέπουμε εμείς?

Όχι, δεν είναι καθόλου ήρεμο! Είναι μια απάτη να νομίζει κανείς ότι υπάρχει ηρεμία στο σύμπαν. Αλλά η βιαιότητα του είναι μια δημιουργική βιαιότητα, θα σας δώσω ένα παράδειγμα : Αν δεν υπήρχαν οι εκρήξεις σούπερ νόβα, δηλαδή ο θάνατος γιγάντιων άστρων, δε θα υπήρχαν τα χημικά στοιχεία που έχουμε αυτή τη στιγμή και αποτελούν τα σώματα μας. Γιατί εκτός από το υδρογόνο εξολοκλήρου και το ήλιο στο μεγαλύτερο μέρος του που γεννήθηκαν στην διάρκεια της γέννησης του Σύμπαντος, τα πρώτα δηλαδή δευτερόλεπτα, όλα τα άλλα χημικά στοιχεία δημιουργούνται στο εσωτερικό των άστρων, κυρίως γιγάντιων άστρων. Στις εκρήξεις σούπερ νόβα τα περισσότερα υλικά των άστρων εξοστρακίζονται προς τα έξω, δημιουργώντας καινούργια χημικά στοιχεία. Αυτά διασκορπίζονται στο διάστημα, ενώνονται και ανακατεύονται με άλλα χημικά στοιχεία που υπάρχουν στα νεφελώματα και δημιουργούνται δεύτερης, τρίτης, τέταρτης γενιάς άστρα. Έτσι υπάρχουμε και εμείς.

Γιατί τα υλικά από τα οποία αποτελούμαστε γεννήθηκαν είτε με τη γέννηση του Σύμπαντος, είτε με τις εκρήξεις αυτών των σούπερ νόβα. Αν δεν είχαμε αυτές τις εκρήξεις, δεν θα υπήρχαμε εσείς και εγώ. Που σημαίνει ότι είμαστε αστρόσκονη. Γι’ αυτό και λέω ότι αν θέλει κανείς να πιάσει ένα άστρο, δεν έχει παρά να πιάσει το πρόσωπο του. Έτσι, η βιαιότητα της καταστροφής ενός άστρου δημιουργεί το θαύμα της δημιουργίας – τον άνθρωπο.

Πως μπορεί να ξεκινήσει ένα παιδί την εξερεύνηση του σύμπαντος?

Πρώτα από όλα με τα μάτια. Όπως έκαναν οι αρχαίοι Έλληνες. Ένα παιδί κοιτώντας τον ουρανό μπορεί να δει μια συγκεκριμένη ημερομηνία τη μερική ή ολική έκλειψη της σελήνης. Μπορεί να δει τους πλανήτες που μετακινούνται. Μπορεί να παρατηρεί κάθε μέρα τη διαφορετική θέση της Σελήνης και την διαφορετική μορφή της Σελήνης και να την καταγράψει. Να δει δίπλα σε πιο λαμπρό αστέρι βρισκόταν κάθε μέρα. Απλές παρατηρήσεις της Σελήνης, των πλανητών που μπορεί να κάνει κανείς με τα μάτια.

Το δεύτερο είναι να μάθει να αναγνωρίζει αστερισμούς – τη Μεγάλη Άρκτο, τη Μικρή Άρκτο, να παρατηρήσει τις κινήσεις στη διάρκεια της νύχτας, την αλλαγή των εποχών. Όλες αυτές είναι παρατηρήσεις που έχουν να κάνουν άμεσα με βασικές γνώσεις αστρονομίας και μπορεί να τις κάνει οποιοσδήποτε.

Προχωρώντας σε επόμενο στάδιο, ένα παιδί μπορεί να προχωρήσει στο διάβασμα ενός βιβλίου, να διαβάσει για την περιγραφή της Σελήνης. Να μάθει για τα βουνά και τις χαράδρες που υπάρχουν εκεί, να πάρει ένα χάρτη και με τα κιάλια να προσπαθήσει να τα βρει.

Ένα βήμα πιο προχωρημένο είν αι το τηλεσκόπιο. Αν ο γονιός δει ότι το παιδί περνά το πρώτο στάδιο της παρατήρησης, τότε να προχωρήσει στην αγορά αυτή, γιατί πρόκειται για ένα ακριβό αντικείμενο. Με ένα μικρό τηλεσκόπιο μπορεί να δεις τους δακτυλίους του Κρόνου ή τους κρατήρες της Σελήνης. Με ένα μεγαλύτερο, μπορείς να περάσεις σε πιο προχωρημένες παρατηρήσεις. Αυτή τη φάση της αστροπαρατήρησης, θα την κάνει κανείς όταν έχει ολοκληρώσει τις προηγούμενες φάσεις με επιτυχία.

Και φυσικά το διάβασμα περιοδικών, βιβλίων κλπ. Υπάρχουν άφθονα βιβλία με καταπληκτικές εικόνες και πληροφορίες.

Όσον αφορά την επαγγελματική ασχολία, εκεί τα πράγματα αλλάζουν. Εγώ λέω ότι σε κάθε χίλιους επισκέπτες του Πλανηταρίου αν καταφέρω να επηρεάσω έναν, τότε έχω επιτύχει.

Το εκπαιδευτικό σύστημα θα μπορούσε να βοηθήσει?

Βεβαίως. Αλλά δυστυχώς το εκπαιδευτικό σύστημα και οι ιθύνοντες δεν πρόσεξαν ποτέ την ανάπτυξη του παιδιού με την ευρύτερη έννοια της Παιδείας. Ιδιαίτερα, το Λύκειο που έχει καταντήσει προθάλαμος του πανεπιστημίου, μαθαίνουμε μόνο φόρμουλες για να λύσουμε ασκήσεις, ακόμα και στην έκθεση. Βγαίνουν τα παιδιά μας από την στοιχειώδη και την δευτεροβάθμια εκπαίδευση και δεν ξέρουν τι θα πει πλανήτης και τι άστρο. Δεν ξέρουν στοιχειωδώς την αστρονομία.

Η αστρονομία μέσα από μια συνέντευξη

Η αστρονομία μέσα από μια συνέντευξη ( Μέρος 1ο )

 

Μια συνέντευξη του Διονύση Σιμόπουλου για την αστρονομία.

 

Μια απολαυστική ξενάγηση στο μαγικό κόσμο του Σύμπαντος, αντάξια των παραστάσεων που προβάλλονται στο Ευγενίδειο Πλανητάριο, το οποίο διευθύνει εδώ και δεκαετίες.

40 ολόκληρα χρόνια υπηρετεί την αστρονομία. Μας μιλά απλά για την βιαιότητα του Σύμπαντος, τη γέννηση της ζωής, τα 100-200 δισεκατομμύρια άστρα της διαστημική μας γειτονιάς, το μεγαλείο της έρευνας των αρχαίων Ελλήνων αστρονόμων και απαντά στα πιο δύσκολα ερωτήματα που απασχολούν την ανθρωπότητα.

Σε μια εποχή που η αστρονομία, το διάστημα ήταν έννοιες σχετικά άγνωστες, ο ίδιος, λέει, ξεκίνησα εντελώς τυχαία και περιστασιακά.

Το έναυσμα δόθηκε σε μια διεθνή κατασκήνωση, το καλοκαίρι του 1960 στην Αμφίκλεια της Παρνασσίδος, όπου γιορτάζαμε τα 50 χρόνια του προσκοπισμού στην Ελλάδα. Είχαν μαζευτεί τότε πρόσκοποι από όλο τον κόσμο. Δίπλα στην κατασκήνωση που είχαμε εμείς, οι Πατρινοί πρόσκοποι, ήταν μια αμερικανική κατασκήνωση. Οι αμερικανοί είχαν καταπληκτικό εξοπλισμό και στο κέντρο του χώρου τους βρισκόντουσαν τρία τηλεσκόπια. Προσπαθώντας με τα αλλοπρόσαλλα αγγλικά μας, πήγαμε και μείς να δούμε το φεγγάρι. Η εικόνα της σελήνης που φαινόταν τόσο κοντά, ώστε να είσαι έτοιμος να απλώσεις το χέρι να την αρπάξεις, ήταν για μένα, στα 17 μου χρόνια, το κάτι άλλο! Σημειώσατε ότι ο Γιούρι Γκαγκάριν ταξίδεψε ένα χρόνο αργότερα στο διάστημα.

Αυτή ήταν η πρώτη επαφή. Όταν το 1961 έδωσα εξετάσεις πέτυχα στο Φυσικό, αλλά δεν υπήρχε η δυνατότητα να γραφτώ λόγω της οικονομικής μας κατάστασης – τότε οι σχολές ήταν με πληρωμή.

Έτσι έδωσα στη ΣΜΑ, που ήταν δωρεάν, αλλά κόπηκα στο τελευταίο μάθημα, που ήταν η τριγωνομετρία. Αν πετύχαινα, φυσικά στη ΣΜΑ η ζωή μου θα ήταν διαφορετική. Στην Αμερική πήγα γιατί είχα πληροφορηθεί ότι εκεί κάποιος δουλεύοντας μπορεί να σπουδάσει. Και πράγματι, παρ’ όλες τις κακουχίες, δεν το έχω μετανιώσει, αν χρειαζόταν πάλι το ίδιο θα επέλεγα.

Πάντοτε ήμουν λάτρης δυο Ελλήνων συγγραφέων, του Καζαντζάκη και του Καβάφη. Πρότυπο μου ήταν το ταξίδι προς την Ιθάκη. Και το ταξίδι  είναι το ενδιαφέρον, όχι ο προορισμός. Αυτός ο στόχος με συνέπαιρνε πάντα. Έτσι ευτύχησα 40 συναπτά χρόνια να εργάζομαι στο Πλανητάριο.   Πρώτα στην Αμερική και μετά στα 29 μου χρόνια ανέλαβα διευθυντής του Ευγενιδείου.

Πόσο βοήθησαν οι παρατηρήσεις των αρχαίων Ελλήνων στην αστροφυσική?

Πρέπει να υπογραμμίσουμε ότι ο Ίππαρχος 150 χρόνια πριν την γέννηση του Χριστού, ήταν ο καλύτερος παρατηρησιακός αστρονόμος όλων των εποχών. Με μόνη βοήθεια τα μάτια του , με όργανα που έφτιαξε ο ίδιος, κατόρθωσε να δει πράγματα, τα οποία πήραν αιώνες για να ανακαλυφθούν και πάλι.

Ο Ερατοσθένης, μέτρησε την περιφέρεια της γης με πρωτόγονα μέσα, με ακρίβεια που δεν έχει ούτε 1% διαφορά από την πραγματική περιφέρεια που μετρήσαμε εμείς με τους δορυφόρους.

Ο Αρίσταρχος ο Σάμιος 300 χρόνια και πλέον προ Χριστού, πρόβλεψε το ηλιοκεντρικό σύστημα που χρειάστηκε 1800 χρόνια ο Κοπέρνικος για να ξανά-ανακαλύψει, βασιζόμενος στις αναφορές των αρχαίων.

Ο Θαλής ο Μιλήσιος, 500 και πλέον χρόνια προ Χριστού, πρόβλεψε ηλιακές εκλείψεις.

Αυτά όλα μας λένε ότι οι βάσεις της επιστήμης βρίσκονται εκεί, στα χρόνια της κλασσικής αρχαιότητας. ΟΙ σύγχρονες έρευνες τις 2-3 τελευταίες δεκαετίες του 20^ου αιώνα έγιναν με όργανα τόσο πολύπλοκα, τόσο ανεπτυγμένα, που οι παρατηρήσεις δεν έχουν καμιά σχέση με τα αποτελέσματα που έβγαζαν οι αρχαίοι υμών πρόγονοι. Επειδή μάλιστα το 2009 γιορτάσαμε τα 400 χρόνια από τη πρώτη χρήση του τηλεσκοπίου από το Γαλιλαίο, πρέπει να πούμε ότι ιδιαίτερα τα τελευταία 30-40 χρόνια που βάλαμε τα τηλεσκόπια μας πάνω από την ατμόσφαιρα της γης, βλέπουμε πράγματα που δεν μπορούσαμε να τα δούμε πριν.

Είναι δυο μη συγκρίσιμα πράγματα οι γνώσεις και οι τεχνολογικές δυνατότητες που έχουμε σήμερα, με τις γνώσεις και τις δυνατότητες που είχαν τεχνολογικά οι αρχαίοι.

Παρόλα αυτά, η βάση της επιστήμης βρίσκεται εκεί και όπως έλεγε ο Νεύτωνας, ο μεγαλύτερος ίσως επιστήμονας όλων των εποχών «αν κατόρθωσα να  δω πιο πέρα από τους συνανθρώπους μου, είναι γιατί καθόμουνα στους ώμους γιγάντων».

Σήμερα οι γνώσεις πολλαπλασιάζονται. Για παράδειγμα, από τη δεκαετία του ’60 που εγώ ήμουν φοιτητής μέχρι σήμερα οι γνώσεις έχουν πολλαπλασιαστεί πάνω από ένα δισεκατομμύριο φορές.

Σήμερα η γνώση δεν προάγεται από άτομα, αλλά από ομάδες ατόμων. Στο πρόσφατο πείραμα που θα αρχίσει να γίνεται στο CERN στην Ελβετία, για την ανακάλυψη του σωματιδίου Χιγκς και του πεδίου Χιγκς, συμμετέχουν 2000 άνθρωποι.

Σήμερα έχουμε μοντέλα πρότυπα. Αυτά τα μοντέλα βασίζονται σε αυτό που ονομάζουμε καθιερωμένο πρότυπο, βασίζονται δηλαδή σε ορισμένα σωματίδια που έχουν ανακαλυφθεί και που είναι όντως υπαρκτά. Αυτά τα σωματίδια για να υπάρξουν, για να έχουν την δεδομένη μάζα που έχουν, πρέπει να υπάρχει ένα άλλο σωματίδιο που δημιουργεί ένα πεδίο γύρω του, το Χιγκς. Αυτό θεωρητικά υπέθεσε το 1964 ο Πήτερ Χιγκς, ένας Σκωτσέζος φυσικός. Αν δεν αποδειχτεί η ύπαρξη του σωματιδίου του Χιγκς, τότε καταρρέει και όλο το οικοδόμημα. Παρόλα αυτά η θεωρία της μεγάλης έκρηξης, κατά το μάλλον ή ήττον πρέπει να είναι σωστή, ίσως με κάποιες διαφοροποιήσεις.

Εάν πούμε ότι το μοντέλο είναι σωστό, τότε η απάντηση είναι ναι!

Γνωρίζουμε αυτή τη στιγμή τι συνέβη από το χρόνο 10^-43 και μετά. Τα δε πειράματα στο CERN προσπαθούν να αποδείξουν αυτή την πραγματικότητα από το 10^-18 και μετά. Γεγονός είναι ένα, ότι οι ενδείξεις που έχουμε με τις τελευταίες διαστημοσυσκευές ( όπως η διαστημοσυσκευή Wmap) μας λέει το εξής : το Σύμπαν πρέπει να γεννήθηκε πριν από 13,73 δισεκατομμύρια χρόνια με σφάλμα +- 0,8%.

Άρα ξέρουμε την ηλικία του Σύμπαντος. Γνωρίζοντας την ηλικία και τη διαστολή που υφίσταται το Σύμπαν ( και αυτό το μάθαμε πριν από δέκα μόλις χρόνια) μπορούμε να βγάλουμε κατά κάποιο τρόπο το χώρο, ο οποίος αυτή τη στιγμή αποτελεί το Σύμπαν και έχει διάμετρο της τάξης των 94 δισεκατομμυρίων ετών φωτός. Είναι πολύ περισσότερο δηλαδή από ότι η ηλικία του Σύμπαντος γιατί αποδείχτηκε τα τελευταία δέκα χρόνια ότι το Σύμπαν διαστέλλεται επιταχυνόμενο, φαινόμενο που ονομάζουμε σήμερα σκοτεινή ενέργεια.

Όλα αυτά βασίζονται σε ορισμένες παρατηρήσεις και σε ορισμένες παραδοχές. Αν οι παραδοχές μας δεν είναι σωστές, θα πρέπει να εξηγήσουμε διαφορετικά τις παρατηρήσεις μας, οι οποίες είναι σωστές. Κοιτάξτε να δείτε ποιο είναι το παράξενο :

Υπολογίζονται περίπου 100 δισεκατομμύρια γαλαξίες και κάθε γαλαξίας έχει 100-200 δισεκατομμύρια άστρα. Όλο αυτό το σύστημα των γαλαξιών, των άστρων, των πλανητών αποτελεί το 4 % των συστατικών του Σύμπαντος. Τα 23 % αποτελείται από αυτό που ονομάζουμε σκοτεινή ύλη, που δεν ξέρουμε τι είναι. Και το 73 % αποτελείται από αυτό που ονομάζουμε σκοτεινή ενέργεια, αυτό που δίνει την επιτάχυνση της διαστολής του Σύμπαντος τα τελευταία 7 περίπου δισ. χρόνια και που και αυτή δεν ξέρουμε τι είναι.

Ο ήλιος, όπως και κάθε άλλο άστρο στο Σύμπαν, θα πεθάνει. Αλλά το θαύμα του Σύμπαντος είναι ότι ακόμη και στο θάνατο προσφέρει νέα ζωή. Γεννιούνται νέα άστρα, ανώτερης ποιότητας, που έχουν την δυνατότητα να γεννήσουν το θαύμα της ζωής. Οπότε θα έλεγα ότι ναι, υπάρχει ένα πεπερασμένο όριο στην ηλικία του ήλιου. Ο ήλιος μας έχει μια ηλικία της τάξης των  5 δισ. χρόνων και θα πεθάνει σε 6 δισ. χρόνια. Είναι ένα μεσόκοπο άστρο. Κάποια στιγμή και ο ήλιος θα αρχίσει να διαφοροποιείται. Ένα άστρο σαν τον ήλιο μας ξέρουμε πως συμπεριφέρεται, το έχουμε δει πολλές φορές. Ο ήλιος σε 1,1 δισ. χρόνια θα αρχίσει να αλλάζει και αυτό σημαίνει ότι η ενέργεια που θα εκπέμπεται θα είναι 10 % μεγαλύτερη, δηλαδή θα αρχίσει να καίει τα πάντα.

Οι απόγονοι μας με την όποια μορφή έχουν σε 1 δισ. χρόνια από σήμερα – αν έχουν κατορθώσει να επιβιώσουν και δεν έχουν καταστρέψει οι ίδιοι τον πλανήτη – όταν ο ήλιος αρχίσει να καταστρέφει την επιφάνεια του πλανήτη μας, αναγκαστικά θα πρέπει να φύγουν.

Εγώ νομίζω ότι αυτή η δυνατότητα θα υπάρχει. Είμαι αισιόδοξος ότι παρά τα προβλήματα που έχει επιφέρει ο ίδιος ο άνθρωπος στον πλανήτη, οι ίδιοι οι άνθρωποι θα μπορέσουν να λύσουν τα προβλήματα και να επιβιώσουν. Το πώς θα είμαστε σε 100 χρόνια από σήμερα δεν μπορώ  καν να το προβλέψω. Σε 200 είναι σχεδόν αδύνατον και να το φανταστώ. Σε 1000 χρόνια είναι πλέον επιστημονική φαντασία.

Σε ένα δισ. χρόνια ούτε καν επιστημονική φαντασία. Δηλαδή, θα μιλάμε για μια τεχνολογία τόσο ασύλληπτη, που ακόμη και η μαγεία δεν θα είναι τίποτα μπροστά της.

Εντάξει, εάν σε 1 δισ. χρόνια επιβιώσουμε, θα μεταφερθούμε σε ένα άλλο άστρο που θα είναι καλό για τις ανάγκες μας. Τι θα γίνει σε ένα τρισεκατομμύριο τρισεκατομμυρίων τρισεκατομμύρια χρόνια από σήμερα, όταν σύμφωνα με το δεύτερο θερμοδυναμικό αξίωμα η εντροπία αυξάνεται, άρα θα φθάσουμε σε ένα σημείο που δεν θα υπάρχει ενέργεια σε ολόκληρο το Σύμπαν ? Τότε τι θα συμβεί ? Που θα είναι ο άνθρωπος ? Εκεί η απάντηση είναι ότι κάποια στιγμή ακόμα και το Σύμπαν θα πεθάνει.

Οπότε, αν πεθάνει το Σύμπαν, αν δεν υπάρχει δηλαδή ενέργεια, αφού η θερμοκρασία θα έχει φθάσει στο απόλυτο μηδέν, τότε τι γίνεται ?

Η καλύτερη απάντηση που έχω βρει στην επιστημονική φαντασία μέχρι σήμερα είναι ένα διήγημα του Ισαάκ Ασίμωφ που το ονομάζει «Η τελευταία ερώτηση».

Υπάρχει ζωή έξω από τον πλανήτη Γη ?

Πρακτικό Δημοτικού Συμβουλίου για την αποχέτευση

Αριθμ. Απόφ. 347/2011                         Π Ε Ρ Ι Λ Η Ψ Η
Ενημέρωση   και   λήψη   απόφασης   για   τις
ενέργειες   του  Δήμου  Μαρκοπούλου,   που
αφορούν στην ένταξη στο ΕΣΠΑ και στην
χρηματοδότηση         της         Αποχέτευσης
Μαρκοπούλου   –   Πόρτο   Ράφτη   και   της
Τριτοβάθμιας Αναβάθμισης του Κ.Ε.Λ. του
Δήμου   Μαρκοπούλου,   καθώς   επίσης   και
επί   της   μελλοντικής   εκδίκασης   της
Προσφυγής του Δήμου Μαρκοπούλου στο
Σ.τ.Ε.  κατά  της υπ’ αριθμόν 144233/09-
09-2009   ΚΥΑ   με   θέμα   την   «Έγκριση
Περιβαλλοντικών   Όρων   για   τα   “Έργα
Αποχέτευσης         Ακαθάρτων         Υδάτων
κεντρικού   τμήματος   Ανατολικής   Αττικής
σε   περιοχές   των   Δήμων   και   Κοινοτήτων
Κρωπίας,    Παιανίας,   Σπάτων,    Γέρακα,
Γλυκών Νερών, Μαρκοπούλου, Καλυβίων
Θορικού   και   Κουβαρά   της   Νομαρχίας
Ανατολικής Αττικής”».


ΑΠΟΦΑΣΙΖΕΙ ΚΑΤΑ ΠΛΕΙΟΨΗΦΙΑ

Το   Δημοτικό   Συμβούλιο   του   Δήμου   Μαρκοπούλου   αποφασίζει
σχετικά με την Αποχέτευση Μαρκοπούλου – Πόρτο Ράφτη, εφόσον εντός
του επομένου τετραμήνου, δηλαδή μέχρι τέλος Φεβρουαρίου 2012, έχει
ενταχθεί   στο   Επιχειρησιακό   Πρόγραμμα   Αττικής,   με   εξασφαλισμένη
χρηματοδότηση το έργο «Δίκτυα Αποχέτευσης Ακαθάρτων και Αναβάθμιση
Εγκατάστασης   Επεξεργασίας   Λυμάτων   Δήμου   Μαρκοπούλου»,   ο   Δήμος
Μαρκοπούλου   Μεσογαίας,   δεσμεύεται   πολιτικά   και   αποφασίζει   να
προχωρήσει   τότε   και   μόνο   υπό   την   παραπάνω   προϋπόθεση,   στην
παραίτηση από το δικαίωμα και το δικόγραφο, της αίτησης ακύρωσης που
έχει υποβληθεί κατά της υπ’ αριθμόν 144233/09-09-2009 ΚΥΑ για τα Έργα
19Αποχέτευσης Ακαθάρτων Υδάτων Κεντρικού Τμήματος Ανατολικής Αττικής,
η οποία θα εκδικαστεί στο Σ.τ.Ε., την Τετάρτη 2 Μαΐου 2012.
Ακόμα   δεσμευόμαστε   πολιτικά   να   δεχθούμε   τη   σχεδίαση   που
προβλέπει,   ότι   ο   αγωγός   των   επεξεργασμένων   λυμάτων   του   ΚΕΛ
Μερέντας,   θα   συνδεθεί   μελλοντικά   με   τον   αγωγό   επεξεργασμένων
λυμάτων του ΚΕΛ Κορωπίου – Παιανίας, με τελικό αποδέκτη την θαλάσσια
περιοχή, της Χαμολιάς, του Δήμου Μαρκοπούλου.
Επίσης, ζητούμε να υπάρξει εξειδικευμένο επιστημονικό προσωπικό
του Δήμου Μαρκοπούλου, που θα παρακολουθεί και θα ελέγχει την άρτια
κατασκευή   του   ΚΕΛ   Κορωπίου   –   Παιανίας   και   επίσης   στην   περίοδο
λειτουργίας του, θα εποπτεύει και θα ελέγχει καθημερινά και διαρκώς την
εύρυθμη και εντός των προβλεπόμενων περιβαλλοντικών ορίων, σωστή
λειτουργία του.
Πιστεύουμε επίσης, ότι θα πρέπει να συσταθεί υπό την ευθύνη και
την   εποπτεία   του   διαχειριστικού   φορέα   ένα   ειδικό   ταμείο   που   θα
αξιοποιηθεί   για  την  αντιμετώπιση  των   επιπτώσεων   από   τυχόν  αστοχίες
κατά τη λειτουργία του ΚΕΛ Κορωπίου – Παιανίας.
Τέλος,   να   διερευνηθεί   άμεσα,   τόσο   από   μελέτες   «κόστους   –
οφέλους»,   όσο   και   από   μελέτες   «κόστους   κατασκευής»   η   δυνατότητα
αποχέτευσης ολόκληρης της πόλης του Πόρτο Ράφτη στο ΚΕΛ Κορωπίου –
Παιανίας,   εάν   αυτό   δεν   σημαίνει   οποιαδήποτε   καθυστέρηση   στα
προγραμματισμένα   έργα.   Ζητάμε   να   υπάρξει   σαφής   δέσμευση,   ότι
ολόκληρο   το   Πόρτο   Ράφτη   θα   έχει   τη   δυνατότητα   να   αποχετεύσει
οπωσδήποτε, είτε στο ΚΕΛ Μερέντας, είτε στο ΚΕΛ Κορωπίου

Το Επιχειρισιακό πρόγραμμα το Δήμου 1 ( 12-5-2008)

1.1.1.         Έδρα του ΟΤΑ

Ο Δήμος Μαρκοπούλου βρίσκεται στο κέντρο της πεδιάδας των Μεσογείων Ανατολικής Αττικής. Τα σύνορά του οριοθετούνται από τους όμορους Δήμους ως ακολούθως:

·         Βόρεια από τους Δήμους Παιανίας, Σπάτων και Αρτέμιδος,

·         Δυτικά από το Δήμο Κρωπίας,

·         Νότια από τους Δήμους Καλυβίων, Θορικού, Κουβαρά και Κερατέας, και

·         Ανατολικά από την ανατολική ακτογραμμή του Νομού Αττικής στον κόλπο των Πεταλίων.

Σε σχέση με την Αθήνα βρίσκεται περίπου 30km Νοτιοανατολικά, ενώ απέχει λίγα μόλις χιλιόμετρα από το Διεθνή Αερολιμένα Αθηνών, τις ανατολικές παρυφές του Υμηττού και τις παραλίες του Ευβοϊκού και του Σαρωνικού όπως φαίνεται και στο χάρτη που ακολουθεί.

Το κλίμα του Δήμου Μαρκοπούλου χαρακτηρίζεται ως εύκρατο μεσογειακό, ημίξηρου τύπου με έντονες εναλλαγές (το καλοκαίρι είναι συνήθως θερμό και ξηρό ενώ ο χειμώνας είναι ήπιος και βροχερός). Αναλυτικότερα:

·       Οι άνεμοι που κυριαρχούν στην περιοχή είναι κυρίως βόρειοι μέτριας έντασης και ενισχύονται περισσότερο κατά το διάστημα από μέσα Ιουλίου έως τέλη Οκτωβρίου.

·       Η θερμοκρασία της περιοχής παρουσιάζει μέση ετήσια τιμή 17^οC (περίπου) με την μικρότερη να εμφανίζεται το μήνα Ιανουάριο (ψυχρότερος μήνας) και τη μεγαλύτερη τους μήνες Ιούλιο και Αύγουστο (θερμότεροι μήνες).

·       Η ετήσια σχετική υγρασία κυμαίνεται από 59-64% (με τον Ιούλιο να εμφανίζεται ξηρότερος : 45%, και το Νοέμβριο υγρότερος : 73%)

·       Η μέση ετήσια βροχόπτωση φθάνει τα 232,9mm (μέσος όρος των τελευταίων 19 ετών).

Πηγή: wikipedeia

1.1.2.         Ιστορικό συνένωσης

Τα αρχαιολογικά ευρήματα στην περιοχή του Δήμου Μαρκοπούλου καταδεικνύουν ότι πολλά τμήματα της περιοχής είναι γνωστά από την αρχαιότητα και τη μυθολογία (Πόρτο Ράφτη, Μερέντα κλπ). Ειδικά όσο αφορά στο Πόρτο Ράφτη επισημαίνεται ότι η περιοχή αναφέρεται ακόμη και στη μυθολογία ως η πύλη της Αττικής προς το βορειοανατολικό Αιγαίο και τον Εύξεινο Πόντο και ως ένα από τα στρατηγικά σημεία ελέγχου της θαλάσσιας οδού. Ιστορικά διαφαίνεται ότι στην αρχή χωριζόταν σε δύο δήμους την Πρασιά και τη Στειρία. Στα πρώτα χριστιανικά χρόνια αναπτύσσονται πολλοί παράλιοι οικισμοί ως συνέχεια των αρχαίων δήμων ενώ οι αρχές του 20^ου αιώνα βρίσκουν το Πόρτο Ράφτη ως ένα μικρό οικισμό ψαράδων με ελάχιστα σπίτια στη περιοχή που βρίσκεται το σημερινό λιμάνι και διάσπαρτες κατοικίες από τη περιοχή του Αγ. Σπυρίδωνα έως το Αυλάκι.

Γενικότερα η εξέλιξη των αρχαίων δήμων της περιοχής με το πέρασμα των χρόνων συρρικνώθηκαν και μεταλλάχθηκαν σε αγροτικούς οικισμούς κατά τους ρωμαϊκούς χρόνους. Κατά το 13^ο αιώνα στην περιοχή του Δήμου επιβάλλονται οι Γάλλοι Δούκες Ντε λα Ρός (ως αποδείξεις θεωρούνται οι δύο πύργοι της Βραώνας και της Λιάδας). Στη συνέχεια κυριαρχούν οι Καταλανοί ενώ προς τα τέλη του 14^ου αιώνα τους διαδέχονται οι Φλωρεντίνοι Ατζαγιόλι. Σύμφωνα με τα υπάρχοντα ιστορικά στοιχεία η ονομασία «Μαρκόπουλο» στη περιοχή των Μεσογείων Ανατολικής Αττικής εμφανίζεται για πρώτη φορά το 1420 μ.Χ. με την ύπαρξη του χωριού «Γιάννη Μαρκόπουλου» (από το όνομα της οικογένειας που είχε εγκατασταθεί εκεί). Οι κάτοικοι της περιοχής κατά την εποχή των Φλωρεντίνων Ατζαγιόλι αποτελούνται από φερτούς Αρβανίτες και ελάχιστους αυτόχθονες. Το 1835 μ.Χ. ιδρύεται για πρώτη φορά ο Δήμος Μαρκοπούλου περιλαμβάνοντας τα χωριά Κουρσαλά (σημερινό Κορωπί), Βάρη, Νέες Βραώνες, Παλαιές Βραώνες, Σπάτα, Μπάλα, Βρούβα, Βελανδίτσα, Πετρίτσα, Ραφήνα, Ντασύ και Βαθύ Πηγάδι. Το 1840 το Μαρκόπουλο προσαρτήθηκε στο Δήμο Κεκρωπίας (Δήμος Κρωπίας από το 1842) με τη συνένωση των Δήμων Αραφήνας και Μυρρινούντος. Μάλιστα το 1847 το Μαρκόπουλο γίνεται η πρωτεύουσα του Δήμου Κρωπίας (ο οποίος έχει επεκταθεί και με τη προσάρτηση και άλλων περιοχών: Δάγλα, Πόρτο Ράφτη, Άγιος Σπυρίδωνας, Πρασάς, Κουρούνι, Ραφτοπούλα, Βραώνας, Αλυκός, Φλέβες, Πατρόκλου, Ασπρονήσια, Κοκκινονήσια, Πικέρμι). Το 1914 με το Βασιλικό Διάταγμα 31.08.1912 (ΦΕΚ Α262/1912) ιδρύθηκε η Κοινότητα Μαρκοπούλου η οποία περιελάμβανε τους οικισμούς Μαρκόπουλο, Δάγλα, Πόρτο Ράφτη, Άγιο Σπυρίδωνα, Πρασά, Βραώνα. Το 1953 το Πόρτο Ράφτη μετονομάστηκε σε Λιμένα Μαρκοπούλου. Το 1965 με το Βασιλικό Διάταγμα 4398/30.10.1964 (ΦΕΚ 185/1964) το Μαρκόπουλο γίνεται πάλι Δήμος.

Σήμερα τα διοικητικά όρια του Δήμου Μαρκοπούλου Μεσογαίας καθορίζονται ως εξής:

·       Νότιο όριο: αναπτύσσεται από το Ακρωτήρι Μαυρονόρι, στο ύψωμα Κορυφή, έως το όρος Μερέντα και καταλήγει στο ύψωμα Στρογγυλοπούλα.

·       Βορειοανατολικό όριο: αναπτύσσεται σχεδόν παράλληλα με τον άξονα του Διεθνούς Αερολιμένα Αθηνών.

·       Ανατολικοδυτικό όριο: αναπτύσσεται στη περιοχή του αεροδρομίου μέχρι τον όρμο Βραυρώνα στην περιοχή του οικισμού Ποριά.

Σημειώνεται ότι οι πρώτες βάσεις για την αστική εξέλιξη του Μαρκοπούλου σημειώθηκαν κατά τη περίοδο 1914 – 1965 όπου: εκπονήθηκε και εφαρμόστηκε για πρώτη φορά το σχέδιο πόλεως Μαρκοπούλου και τμήματος του Πόρτο Ράφτη, κατασκευάσθηκε η οδός Μαρκοπούλου-Πόρτο Ράφτη, έγινε η πρώτη χάραξη περιφερειακών οδών, εξασφαλίστηκε ύδρευση και ηλεκτρικό ρεύμα κλπ.

1.1.3.         H θέση και ο ρόλος της περιοχής στο Νομό και στην Περιφέρεια

Ο Δήμος Μαρκοπούλου αποτελεί μία από τις πλέον αναπτυσσόμενες περιοχές μόνιμης κατοικίας και επαγγελματικής δραστηριότητας της Περιφέρειας Αττικής. Το γεγονός αυτό οφείλεται στην άμεση γειτνίαση με το Μητροπολιτικό Κέντρο (μόλις 30km από την Αθήνα), την ευκολία πρόσβασης σε αυτό (νέες οδικές αρτηρίες ταχείας κυκλοφορίας και συγκοινωνιακά μέσα), καθώς και στη γειτνίαση με μεγάλους σταθμούς επιβατικών και εμπορευματικών μεταφορών (Διεθνής Αερολιμήν «Ελ. Βενιζέλος», Λιμάνια Λαυρίου και Ραφήνας).

Το κέντρο του Δήμου βρίσκεται στο κέντρο του νότιου τμήματος της πεδιάδας του Μαρκοπούλου ενώ οι περιοχές Πόρτο Ράφτη και Βραυρώνα που ανήκουν στο Δήμο βρίσκονται στην παραθαλάσσια ζώνη της ανατολικής ακτογραμμής του Νομού Αττικής. Από χωροταξική μελέτη που εκπόνησε το Ινστιτούτο Περιφερειακής Ανάπτυξης του Παντείου Πανεπιστημίου στο διάστημα 1995-1998 για τη χωροταξική οργάνωση της πεδιάδας των Μεσογείων στο Μαρκόπουλο προβλέπεται η χωροθέτηση Αρχαιολογικού Μουσείου, Συνεδριακού Κέντρου και Ξενοδοχειακού Συγκροτήματος. Ήδη σε περιοχές του Δήμου που συνορεύουν με το Δήμο Αρτέμιδος έχει θεσμοθετηθεί το Αττικό Πάρκο.

Πιο συγκεκριμένα, όσον αφορά στη θέση του Δήμου Μαρκοπούλου με τους μεγάλους μεταφορικούς άξονες του Νομού Αττικής και της Χώρας ισχύουν τα ακόλουθα:

·       Βρίσκεται δίπλα στην Αττική Οδό που συνδέει την Εθνική Οδό Αθηνών – Λαμίας με το «Ελ. Βενιζέλος», τα όρια του κέντρου της Αθήνας (περιφερειακή Υμηττού), και το λιμάνι της Ραφήνας. Η περιοχή του Δήμου εξυπηρετείται από την νότια απόληξη της Αττικής οδού στο οδικό τμήμα Παιανίας-Μαρκοπούλου.

·       Απέχει λιγότερο από 10 λεπτά από το Διεθνή Αερολιμένα Αθηνών «Ελ. Βενιζέλος».

·       Απέχει λιγότερο από μία ώρα από τα Λιμάνια του Λαυρίου και της Ραφήνας (τα μεγαλύτερα του Νομού Αττικής μετά το λιμάνι του Πειραιά) που εξυπηρετούν τα Νησιά του Βορείου Αιγαίου και τις Κυκλάδες αντίστοιχα. 

·       Έχει άμεση πρόσβαση στη λεωφόρου Λαυρίου, την εθνική οδό Κορωπίου – Μαρκοπούλου – Λαυρίου και την επαρχιακή οδό Παιανίας - Λαυρίου.

·       Η πρόσβαση του Δήμου στις περιοχές κατά μήκος των ακτών του Σαρωνικού γίνεται μέσω της οδού Βάρης – Κορωπίου.

·       Είναι δυνατή η εκμετάλλευση των δυνατοτήτων που παρέχονται από το Μετρό και το Προαστιακό σιδηρόδρομο που βρίσκονται σε όμορους Δήμους ελαχιστοποιώντας το χρόνο μετάβασης των κατοίκων από και προς την Αθήνα.

Η σύνδεση του Δήμου με την ευρύτερη περιοχή των Μεσογείων και της Ανατολικής Αττικής προβλέπεται να ενισχυθεί σημαντικά από την εκτέλεση των προβλεπόμενων υπερτοπικών οδικών έργων:

·       Επέκταση Αττικής οδού προς Λαύριο. Προς το παρόν έχει αποφασισθεί μόνο η χάραξη της συγκεκριμένης επέκτασης όπου η προσπέλαση του Δήμου στηρίζεται στη δημιουργία δύο κόμβων (στο ύψος του Ιππικού Ολυμπιακού Κέντρου και της σημερινής εισόδου στον οικισμό Μαρκοπούλου από Αθήνα.

·       Επέκταση Προαστιακού Σιδηρόδρομου από τον κόμβο του Αεροδρομίου ως το Λαύριο. Προς το παρόν έχει αποφασισθεί μόνο η χάραξη της συγκεκριμένης επέκτασης χωρίς να υπάρχει συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα υλοποίησης. Ακολουθεί τη χάραξη της παλαιάς σιδηροδρομικής γραμμής προς το Λαύριο.

Χρώμιο στα Μεσόγεια ( 10-5-2005)

Καρκινογόνο χρώμιο απειλεί τα Μεσόγεια.

Μια ακόμη πρωτοβουλία της ΟΣΠΑ  σε αίτημα των κατοίκων

Στο άρθρο του Γιάννη Ελαφρού που δημοσιεύτηκε στην Καθημερινή της Κυριακής στο φύλλο της 4-4-2005 και περιλαμβάνεται στην ιστοσελίδα  με την ηλεκτρονική διεύθυνση : www.portoraftinews.gr ,αποκαλύπτεται ένας πολύ σοβαρός κίνδυνος που απειλεί τους κατοίκους των Μεσογείων.

"Η ανίχνευση μεγάλων ποσοτήτων χρωμίου στο Κορωπί, στον υδροφόρο ορίζοντα των Μεσογείων δεν μπορεί παρά να προκαλεί σόκ. Πόσω μάλλον όταν ανιχνεύεται στον βαθύτερο  υδροφόρο ορίζοντα, που μπορεί να ρυπάνει - σύμφωνα με τον καθηγητή του Πανεπιστημίου Αθηνών κ. Σπύρο Λέκκα - δεκάδες γεωτρήσεις , από τον Σταυρό της Αγίας Παρασκευής και τα Γλυκά Νερά, μέχρι το Μαρκόπουλο, τα Καλύβια και την Κερατέα, έως και τα παράλια του Σαρωνικού κόλπου."

Εξετάστηκαν δείγματα από τρεις γεωτρήσεις νοτιοανατολικά του Κορωπίου και βρέθηκε η παρουσία του χρωμίου να υπερβαίνει κατά πολύ τα όρια που έχουν θεσπιστεί από την Ευρωπαϊκή ¨Ένωση. Η ανωτάτη επιτρεπτή τιμή για το ολικό χρώμιο( κυρίως το τρισθενές) στο νερό είναι 50 μγ/λ, ενώ για το εξασθενές χρώμιο δεν υπάρχει επιτρεπτό όριο, αφού θεωρείται ακόμα και σε ελάχιστες ποσότητες ιδιαίτερα επικίνδυνο.

Σύμφωνα με τον επίκουρο καθηγητή Χημείας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών κ. Κωνσταντίνο Μεθενίτη, το χρώμιο είναι ένα μεταλλικό στοιχείο το οποίο χρησιμοποιείται στη μεταλλουργία, στην παραγωγή  πυρίμαχων υλικών και στην χημική βιομηχανία ( βυρσοδεψεία,κλωστουφαντουργεία και βιομηχανίες χρωστικών και χρωμάτων).

Το χρώμιο δεν είναι σε κάθε μορφή του μορφή επικίνδυνο. Εμφανίζεται σε δύο μορφές , μία σταθερή του τρισθενούς χρωμίου και το εξασθενές χρώμιο αποτέλεσμα της βιομηχανικής - οικονομικής  δραστηριότητας του ανθρώπου που είναι ιδιαίτερα τοξικό. Τα διαφυγόντα υγρά αποβλήτων από βιομηχανίες επιμεταλλώσεων αυξάνουν τα επίπεδα του εξασθενούς χρωμίου στα ύδατα ( υπόγεια ή επίγεια ).

Η πρόσληψη του χρωμίου στον ανθρώπινο οργανισμό μπορεί να γίνει είτε μέσω της τροφής ή μέσω της εισπνοής μολυσμένου με χρώμιο αέρα ή μέσω του δέρματος ή μέσω του ποσίμου νερού.

Το θέμα αυτό ανησύχησε τους κατοίκους του Πόρτο Ράφτη επειδή το πόσιμο νερό περιέχει σε ένα ποσοστό νερό από γεωτρήσεις και ενεργοποιώντας την Ομοσπονδία των Συλλόγων του Πόρτο Ράφτη αποφασίστηκε να τεθεί άμεσα το θέμα στην δημοτική  Αρχή , ενώ επιστήμονες - κάτοικοι του Πόρτο Ράφτη που εργάζονται σε Ανώτατα Εκπαιδευτικά Ιδρύματα προσεφέρθησαν να προβούν άμεσα σε αναλύσεις χρωμίου σε δείγματα πόσιμου νερού και γεωτρήσεων από όπου ενισχύεται κατά περιόδους το πόσιμο νερό της περιοχής μας από την δημοτική Αρχή.

Κατσούρας Γιώργος

χημικός , Πρόεδρος Κορώνης και ταμίας ΟΣΠΑ